MN 106. KINH LỘ TRÌNH ĐẾN TRẠNG THÁI BẤT ĐỘNG

(Āneñjasappāyasutta) Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy - một thời, Thế Tôn ở tại xứ Kuru, nơi có thị trấn của người Kuru tên là Kammāsadhamma. Tại đấy, Thế Tôn gọi các tỳ kheo: – Này các tỳ kheo!

Các tỳ kheo ấy thưa đáp Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn!

Thế Tôn nói điều này:

2. – Này các tỳ kheo, các bản năng (dục / kāmā) là không bền vững (vô thường / aniccā), rỗng tuếch, giả dối, mang bản chất lừa gạt. Này các tỳ kheo, thứ này do ảo ảnh tạo ra, là trò phỉnh gạt kẻ ngu. Những bản năng nào thuộc đời này (hiện tại / diṭṭhadhammikā), những bản năng nào thuộc đời sau (vị lai / samparāyikā); những suy nghĩ về bản năng (dục tưởng / kāmasaññā) nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau - cả hai thứ này đều thuộc lãnh địa của Ma vương, đây là phạm vi của Ma vương, đây là mồi nhử của Ma vương, đây là bãi kiếm ăn của Ma vương. Chính tại đây, những trạng thái tâm xấu ác, không thiện như lòng tham (tham dục / abhijjhā), ác ý (sân / byāpādā) và sự hiếu thắng (hiếu thắng / sārambhā) cùng nhau khởi lên. Chính chúng xuất hiện làm chướng ngại cho vị đệ tử của bậc thánh đang rèn luyện theo [pháp và luật] này.

(Ghi chú: từ saññā/tưởng có nghĩa là suy nghĩ ở não cao cấp (suy nghĩ chỉ có ở con người) có thể dịch với những từ như : ‘tư duy, suy nghĩ, tưởng tượng, nhận thức’. Ở bài kinh này chúng tôi chọn từ ‘suy nghĩ’ để dịch (mặc định dịch là: tư duy) )

MN 106. KINH BẤT ÐỘNG LỢI ÍCH

(Anenjasappàya Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru (Câu-lâu). Kammassadhamma (Kiềm-ma-sắt-đàm) là thị trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo”. – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các dục là vô thường, trống rỗng, giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ-kheo, đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả dối. Các dục hiện tại, và các dục tương lai, các dục tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai đều thuộc lãnh vực của ma, là cảnh giới của ma, là chỗ dinh dưỡng của ma, là chỗ ăn uống của ma.

Bất động

Ở đây, các ác bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

3. Này các tỳ kheo, ở đây, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng (quan sát / paṭisañcikkhati) như sau: ‘Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau - cả hai thứ này đều thuộc lãnh địa của Ma vương, đây là phạm vi của Ma vương, đây là mồi nhử của Ma vương, đây là bãi kiếm ăn của Ma vương. Chính tại đây, những trạng thái tâm xấu ác, không thiện như lòng tham, ác ý và sự hiếu thắng cùng nhau khởi lên, chính chúng xuất hiện làm chướng ngại cho vị đệ tử của bậc thánh đang rèn luyện theo [pháp và luật] này. Vậy ta hãy sống với tâm rộng mở, vĩ đại (đại hành / mahaggatena), vượt lên trên thế gian và tâm an trụ vững chắc (adhiṭṭhāya manasā). Bởi khi ta sống với tâm rộng mở, vĩ đại, vượt lên trên thế gian và tâm an trụ vững chắc, thì những trạng thái tâm xấu ác, không thiện như lòng tham, ác ý và sự hiếu thắng sẽ không còn. Do hoàn toàn từ bỏ (đoạn tận / pahānā) chúng, tâm của ta sẽ không còn nhỏ hẹp, trở nên vô lượng (vô lượng / appamāṇaṁ) và được khéo luyện tập’.

Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng (tịnh tín / pasīdati) nơi trường (xứ / āyatane) ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt trạng thái bất động (bất động / āneñjaṁ) hoặc hướng tâm giải thoát (thắng giải / adhimuccati) bằng trí tuệ (tuệ / paññāya). Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức (thức / viññāṇaṁ) dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến trạng thái bất động. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động (bất động thích ứng đạo / āneñjasappāyā paṭipadā) thứ nhất.

4. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: ‘Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; bất kỳ vật chất (sắc / rūpaṁ) nào, tất cả vật chất đều là bốn đặc tính lớn (tứ đại / cattāri mahābhūtāni) và vật chất phát sinh từ (sắc y đại sinh / upādāyarūpaṁ) bốn đặc tính lớn ấy’. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt trạng thái bất động hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến trạng thái bất động. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động thứ hai.

5. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: ‘Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất (sắc tưởng / rūpasaññā) nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau - cả hai thứ này đều không bền vững. Cái gì không bền vững thì không đáng để vui mừng đón nhận, không đáng để tán dương (hoan nghênh / abhivadituṁ), không đáng để ôm giữ (chấp trước / ajjhosituṁ)’. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt trạng thái bất động hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến trạng thái bất động. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động thứ ba.

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: {#3} “Các dục hiện tại và các dục tương lai… cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hãy an trú với tâm quảng đại, đại hành, sau khi chiến thắng thế giới, sau khi xác định vị trí của ý. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các ác bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không khởi lên; với các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng, khéo tu tập”. Trong khi ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến (samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Bất động".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại, và những dục tưởng tương lai, phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại chủng và sắc do bốn đại tạo thành”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Bất động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và những sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái gì vô thường thời không đáng để được hoan hỷ, không đáng để được hoan nghênh, không đáng để được chấp trước”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo về lợi ích Bất động.

6. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: ‘Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau; và những suy nghĩ về trạng thái bất động (bất động tưởng / āneñjasaññā) - tất cả đều là suy nghĩ (tưởng / saññā). Nơi nào mà các suy nghĩ này chấm dứt (diệt / nirujjhanti) không còn sót lại, nơi ấy là tĩnh lặng, nơi ấy là cao thượng - tức là xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ / ākiñcaññāyatanaṁ)’. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Có Vật Gì hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Có Vật Gì. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ thích ứng đạo / ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā) thứ nhất.

7. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh khi đi đến khu rừng, đi đến gốc cây hay đi đến căn nhà trống, suy xét kỹ lưỡng như sau: ‘Thứ này là trống rỗng (không / suññaṁ), không có cái tôi (ngã / attena) hay cái thuộc về tôi (ngã sở / attaniyena)’. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Có Vật Gì hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Có Vật Gì. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì thứ hai.

8. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: ‘Tôi không thuộc về bất kỳ ai ở bất cứ đâu, và cũng không có bất cứ thứ gì của tôi ở bất kỳ đâu trong bất cứ điều gì’. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Có Vật Gì hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Có Vật Gì. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì thứ ba.

Vô hữu xứ

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại… và những sắc tưởng tương lai, và những bất động tưởng, tất cả tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là vô sở hữu”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đi đến khu rừng hay đi đến dưới gốc cây và suy nghĩ như sau: “Trống không là tự ngã hay ngã này sở hữu”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Ta không có bất cứ chỗ nào, cho ai và trong hình thức nào, và sở thuộc của ta không có bất cứ chỗ nào, (cho ai) và trong hình thức nào”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

9. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: ‘Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về trạng thái bất động và những suy nghĩ về xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ tưởng / ākiñcaññāyatanasaññā) - tất cả đều là suy nghĩ. Nơi nào mà các suy nghĩ này chấm dứt không còn sót lại, nơi ấy là tĩnh lặng, nơi ấy là cao thượng - tức là xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ” (phi tưởng phi phi tưởng xứ / nevasaññānāsaññāyatanaṁ)’. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ” hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ”. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ” (phi tưởng phi phi tưởng xứ thích ứng đạo / nevasaññānāsaññāyatanasappāyā paṭipadā).

Phi tưởng, phi phi tưởng xứ

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại… và những sắc tưởng và những Bất động tưởng, và những Vô sở hữu xứ tướng, tất cả các tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó) . Với tâm an tịnh vị ấy có thể thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay trong hiện tại, hoặc thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành đạo về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

10. Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda thưa với Thế Tôn điều này: – Bạch Thế Tôn, ở đây, có vị tỳ kheo thực hành như sau: ‘Không có cái [thực sự] tồn tại, không cái gì là của tôi; không có cái gì hình thành trong tương lai, không có cái gì của tôi trong tương lai; những cái gì đang có, những cái gì đã thành - tôi đều từ bỏ (đoạn trừ / pajahāmi)’ 1. Như vậy, vị ấy đạt được sự bình thản (xả / upekkhaṁ). Bạch Thế Tôn, vị tỳ kheo ấy có hoàn toàn tịch diệt (viên tịch Niết-bàn / parinibbāyeyya) hay không hoàn toàn tịch diệt?

– Này Ānanda, ở đây, có vị tỳ kheo sẽ hoàn toàn tịch diệt, có vị tỳ kheo sẽ không hoàn toàn tịch diệt.

– Bạch Thế Tôn, đâu là nguyên nhân (nhân / hetu), đâu là điều kiện (duyên / paccayo) [khiến cho] ở đây có vị tỳ kheo hoàn toàn tịch diệt, có vị tỳ kheo không hoàn toàn tịch diệt?

– Này Ānanda, ở đây, vị tỳ kheo thực hành như sau: ‘Không có cái [thực sự] tồn tại, không cái gì là của tôi; không có cái gì hình thành trong tương lai, không có cái gì của tôi trong tương lai; những cái gì đang có, những cái gì đã thành - tôi đều từ bỏ’. Như vậy, vị ấy đạt được sự bình thản. Vị ấy vui mừng đón nhận, tán dương và tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó. Khi vị ấy vui mừng đón nhận, tán dương và tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó, nguồn thức trở nên phụ thuộc vào đó và lấy đó làm sự bám giữ (chấp thủ / upādānaṁ). Này Ānanda, vị tỳ kheo còn sự bám giữ thì không hoàn toàn tịch diệt.

11. – Bạch Thế Tôn, nhưng khi vị tỳ kheo ấy bám giữ, vị ấy bám giữ vào đâu?

– Này Ānanda, vào xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ”.

– Bạch Thế Tôn, vậy ra khi vị tỳ kheo ấy bám giữ, là vị ấy bám giữ vào nơi bám giữ tối cao (thủ tối thắng / upādānaseṭṭhaṁ) sao?

– Đúng vậy, này Ānanda, khi vị tỳ kheo ấy bám giữ, là vị ấy bám giữ vào nơi bám giữ tối cao. Bởi đây chính là nơi bám giữ tối cao, này Ānanda, tức là xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ”.

12. Này Ānanda, ở đây, vị tỳ kheo thực hành như sau: ‘Không có cái [thực sự] tồn tại, không cái gì là của tôi; không có cái gì hình thành trong tương lai, không có cái gì của tôi trong tương lai; những cái gì đang có, những cái gì đã thành - tôi đều từ bỏ’. Như vậy, vị ấy đạt được sự bình thản. Vị ấy không vui mừng đón nhận, không tán dương và không tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó. Khi vị ấy không vui mừng đón nhận, không tán dương và không tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó, nguồn thức không phụ thuộc vào đó và không lấy đó làm sự bám giữ. Này Ānanda, vị tỳ kheo không còn sự bám giữ thì hoàn toàn tịch diệt.

13. – Thật kỳ diệu, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thế Tôn đã chỉ dạy cho chúng con sự vượt qua dòng lũ (bộc lưu / oghassa) bằng cách nương tựa từng bước một. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là sự giải thoát của bậc thánh (thánh giải thoát / ariyo vimokkho)?

– Này Ānanda, ở đây, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: ‘Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về trạng thái bất động, những suy nghĩ về xứ Không Có Vật Gì và những suy nghĩ về xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ” (phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng / nevasaññānāsaññāyatanasaññā) - đây là tự ngã (thân / sakkāyo), trong toàn bộ phạm vi của tự ngã. Còn đây là trạng thái bất tử (bất tử / amataṁ), tức là sự giải thoát (giải thoát / vimokkho) của tâm không còn bám giữ’.

14. Này Ānanda, như vậy, Ta đã giảng dạy lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động, đã giảng dạy lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì, đã giảng dạy lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Phải “có suy nghĩ”; Cũng Không Phải “không có suy nghĩ”, đã giảng dạy sự vượt qua dòng lũ bằng cách nương tựa từng bước một, đã giảng dạy sự giải thoát của bậc thánh.

15. Này Ānanda, những gì một bậc Đạo sư cần làm vì mưu cầu hạnh phúc cho các đệ tử, vì lòng thương tưởng và xuất phát từ lòng thương tưởng, điều đó Ta đã làm cho các ông. Này Ānanda, đây là những gốc cây, đây là những căn nhà trống. Hãy hành thiền, này Ānanda, chớ có sao nhãng (phóng dật / pamādattha), đừng để về sau phải hối hận. Đây là lời giáo huấn của Ta dành cho các ông.

Thế Tôn đã nói như vậy. Tôn giả Ānanda hài lòng, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.

Kinh Lộ Trình Thực Hành Dẫn Đến Trạng Thái Bất Động thứ sáu kết thúc.

Niết-bàn

Khi được nói như vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: “Nếu (trước) không có như vậy, thời có thể không là của ta; nếu (nay) không có như vậy thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có”. Và như vậy vị ấy được xả. Bạch Thế Tôn, môt vị Tỷ-kheo như vậy có chứng được cứu cánh Niết-bàn không?

– Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng được cứu cánh Niết-bàn.

– Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng cứu cánh Niết-bàn?

– Ở đây, này Ananda, một Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: “Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có”. Và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ thuộc xả ấy và thủ trước xả ấy. Có thủ trước, này Ananda, vị Tỷ-kheo không chứng cứu cánh Niết-bàn.

– Bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo ấy thủ trước là thủ trước chỗ nào?

– Này Ananda, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng?

– Này Ananda, Vị Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng. Này Ananda, đây là thủ trước tối thượng, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Ở đây, này Ananda, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: “Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có”. Như vậy, vị ấy được xả, vị ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh, không chấp trước xả ấy. Do vị ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh, không thủ trước xả ấy, thức không lệ thuộc xả ấy và không thủ trước xả ấy. Không thủ trước, này Ananda, vị Tỷ-kheo chứng cứu cánh Niết-bàn.

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Chính mười y cứ sự này sự kia, bạch Thế Tôn, sự vượt thoát dòng nước mạnh đã được Thế Tôn nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là Thánh giải thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những Bất động tưởng, những Vô sở hữu xứ tưởng, và những Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân, là tự thân. Ðây là bất tử tức là tâm giải thoát không thủ trước”. Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất động được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt qua dòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết giảng.

Những gì, này Ananda, vị Ðạo sư cần phải làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ tử, những điều ấy đã được Ta làm, vì lòng từ mẫn của Ta đối với Ông. Này Ananda, đây là những gốc cây, đây là những khoảng trống. Hãy tu Thiền, này Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Ðây là lời dạy của Ta cho Ông.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-