MN 106. KINH LỘ TRÌNH ĐẾN TRẠNG THÁI BẤT ĐỘNG

(Āneñjasappāyasutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy - một thời, Thế Tôn ở tại xứ Kuru, nơi có thị trấn của người Kuru tên là Kammāsadhamma. Tại đấy, Thế Tôn gọi các tỳ kheo: – Này các tỳ kheo!

Các tỳ kheo ấy thưa đáp Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn!

Thế Tôn nói điều này:

2. – Này các tỳ kheo, các bản năng (dục / kāmā) là không bền vững (vô thường / aniccā), rỗng tuếch, giả dối, mang bản chất lừa gạt. Này các tỳ kheo, thứ này do ảo ảnh tạo ra, là trò phỉnh gạt kẻ ngu. Những bản năng nào thuộc đời này (hiện tại / diṭṭhadhammikā), những bản năng nào thuộc đời sau (vị lai / samparāyikā); những suy nghĩ về bản năng (dục tưởng / kāmasaññā) nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau - cả hai thứ này đều thuộc lãnh địa của Ma vương, đây là phạm vi của Ma vương, đây là mồi nhử của Ma vương, đây là bãi kiếm ăn của Ma vương. Chính tại đây, những trạng thái tâm xấu ác, không thiện như lòng tham (tham dục / abhijjhā), ác ý (sân / byāpādā) và sự hiếu thắng (hiếu thắng / sārambhā) cùng nhau khởi lên. Chính chúng xuất hiện làm chướng ngại cho vị đệ tử của bậc thánh đang rèn luyện theo [pháp và luật] này.

(Ghi chú: từ saññā/tưởng có nghĩa là suy nghĩ ở não cao cấp (suy nghĩ chỉ có ở con người) có thể dịch với những từ như : 'tư duy, suy nghĩ, tưởng tượng, nhận thức'. Ở bài kinh này chúng tôi chọn từ 'suy nghĩ' để dịch (mặc định dịch là: tư duy) )

3. Này các tỳ kheo, ở đây, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng (quan sát / paṭisañcikkhati) như sau: 'Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau - cả hai thứ này đều thuộc lãnh địa của Ma vương, đây là phạm vi của Ma vương, đây là mồi nhử của Ma vương, đây là bãi kiếm ăn của Ma vương. Chính tại đây, những trạng thái tâm xấu ác, không thiện như lòng tham, ác ý và sự hiếu thắng cùng nhau khởi lên, chính chúng xuất hiện làm chướng ngại cho vị đệ tử của bậc thánh đang rèn luyện theo [pháp và luật] này. Vậy ta hãy sống với tâm rộng mở, vĩ đại (đại hành / mahaggatena), vượt lên trên thế gian và tâm an trụ vững chắc (adhiṭṭhāya manasā). Bởi khi ta sống với tâm rộng mở, vĩ đại, vượt lên trên thế gian và tâm an trụ vững chắc, thì những trạng thái tâm xấu ác, không thiện như lòng tham, ác ý và sự hiếu thắng sẽ không còn. Do hoàn toàn từ bỏ (đoạn tận / pahānā) chúng, tâm của ta sẽ không còn nhỏ hẹp, trở nên vô lượng (vô lượng / appamāṇaṁ) và được khéo luyện tập'.

Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng (tịnh tín / pasīdati) nơi trường (xứ / āyatane) ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt trạng thái bất động (bất động / āneñjaṁ) hoặc hướng tâm giải thoát (thắng giải / adhimuccati) bằng trí tuệ (tuệ / paññāya). Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức (thức / viññāṇaṁ) dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến trạng thái bất động. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động (bất động thích ứng đạo / āneñjasappāyā paṭipadā) thứ nhất.

4. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: 'Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; bất kỳ vật chất (sắc / rūpaṁ) nào, tất cả vật chất đều là bốn đặc tính lớn (tứ đại / cattāri mahābhūtāni) và vật chất phát sinh từ (sắc y đại sinh / upādāyarūpaṁ) bốn đặc tính lớn ấy'. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt trạng thái bất động hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến trạng thái bất động. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động thứ hai.

5. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: 'Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất (sắc tưởng / rūpasaññā) nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau - cả hai thứ này đều không bền vững. Cái gì không bền vững thì không đáng để vui mừng đón nhận, không đáng để tán dương (hoan nghênh / abhivadituṁ), không đáng để ôm giữ (chấp trước / ajjhosituṁ)'. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt trạng thái bất động hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến trạng thái bất động. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động thứ ba.

6. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: 'Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau; và những suy nghĩ về trạng thái bất động (bất động tưởng / āneñjasaññā) - tất cả đều là suy nghĩ (tưởng / saññā). Nơi nào mà các suy nghĩ này chấm dứt (diệt / nirujjhanti) không còn sót lại, nơi ấy là tĩnh lặng, nơi ấy là cao thượng - tức là xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ / ākiñcaññāyatanaṁ)'. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Có Vật Gì hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Có Vật Gì. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ thích ứng đạo / ākiñcaññāyatanasappāyā paṭipadā) thứ nhất.

7. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh khi đi đến khu rừng, đi đến gốc cây hay đi đến căn nhà trống, suy xét kỹ lưỡng như sau: 'Thứ này là trống rỗng (không / suññaṁ), không có cái tôi (ngã / attena) hay cái thuộc về tôi (ngã sở / attaniyena)'. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Có Vật Gì hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Có Vật Gì. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì thứ hai.

8. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: 'Tôi không thuộc về bất kỳ ai ở bất cứ đâu, và cũng không có bất cứ thứ gì của tôi ở bất kỳ đâu trong bất cứ điều gì'. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Có Vật Gì hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Có Vật Gì. Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì thứ ba.

9. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: 'Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về trạng thái bất động và những suy nghĩ về xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ tưởng / ākiñcaññāyatanasaññā) - tất cả đều là suy nghĩ. Nơi nào mà các suy nghĩ này chấm dứt không còn sót lại, nơi ấy là tĩnh lặng, nơi ấy là cao thượng - tức là xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ" (phi tưởng phi phi tưởng xứ / nevasaññānāsaññāyatanaṁ)'. Khi vị ấy thực hành như vậy và thường xuyên an trú [trong đó], tâm trở nên lắng trong và tin tưởng nơi trường ấy. Khi tâm đã lắng trong và tin tưởng, ngay trong hiện tại vị ấy chứng đạt xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ" hoặc hướng tâm giải thoát bằng trí tuệ. Khi thân xác tan rã, sau khi chết, có cơ sở cho việc nguồn thức dẫn dắt theo hướng đó sẽ đi đến xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ". Này các tỳ kheo, đây được gọi là lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ" (phi tưởng phi phi tưởng xứ thích ứng đạo / nevasaññānāsaññāyatanasappāyā paṭipadā).

10. Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda thưa với Thế Tôn điều này: – Bạch Thế Tôn, ở đây, có vị tỳ kheo thực hành như sau: 'Không có cái [thực sự] tồn tại, không cái gì là của tôi; không có cái gì hình thành trong tương lai, không có cái gì của tôi trong tương lai; những cái gì đang có, những cái gì đã thành - tôi đều từ bỏ (đoạn trừ / pajahāmi)' 1. Như vậy, vị ấy đạt được sự bình thản (xả / upekkhaṁ). Bạch Thế Tôn, vị tỳ kheo ấy có hoàn toàn tịch diệt (viên tịch Niết-bàn / parinibbāyeyya) hay không hoàn toàn tịch diệt?

– Này Ānanda, ở đây, có vị tỳ kheo sẽ hoàn toàn tịch diệt, có vị tỳ kheo sẽ không hoàn toàn tịch diệt.

– Bạch Thế Tôn, đâu là nguyên nhân (nhân / hetu), đâu là điều kiện (duyên / paccayo) [khiến cho] ở đây có vị tỳ kheo hoàn toàn tịch diệt, có vị tỳ kheo không hoàn toàn tịch diệt?

– Này Ānanda, ở đây, vị tỳ kheo thực hành như sau: 'Không có cái [thực sự] tồn tại, không cái gì là của tôi; không có cái gì hình thành trong tương lai, không có cái gì của tôi trong tương lai; những cái gì đang có, những cái gì đã thành - tôi đều từ bỏ'. Như vậy, vị ấy đạt được sự bình thản. Vị ấy vui mừng đón nhận, tán dương và tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó. Khi vị ấy vui mừng đón nhận, tán dương và tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó, nguồn thức trở nên phụ thuộc vào đó và lấy đó làm sự bám giữ (chấp thủ / upādānaṁ). Này Ānanda, vị tỳ kheo còn sự bám giữ thì không hoàn toàn tịch diệt.

11. – Bạch Thế Tôn, nhưng khi vị tỳ kheo ấy bám giữ, vị ấy bám giữ vào đâu?

– Này Ānanda, vào xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ".

– Bạch Thế Tôn, vậy ra khi vị tỳ kheo ấy bám giữ, là vị ấy bám giữ vào nơi bám giữ tối cao (thủ tối thắng / upādānaseṭṭhaṁ) sao?

– Đúng vậy, này Ānanda, khi vị tỳ kheo ấy bám giữ, là vị ấy bám giữ vào nơi bám giữ tối cao. Bởi đây chính là nơi bám giữ tối cao, này Ānanda, tức là xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ".

12. Này Ānanda, ở đây, vị tỳ kheo thực hành như sau: 'Không có cái [thực sự] tồn tại, không cái gì là của tôi; không có cái gì hình thành trong tương lai, không có cái gì của tôi trong tương lai; những cái gì đang có, những cái gì đã thành - tôi đều từ bỏ'. Như vậy, vị ấy đạt được sự bình thản. Vị ấy không vui mừng đón nhận, không tán dương và không tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó. Khi vị ấy không vui mừng đón nhận, không tán dương và không tiếp tục ôm giữ sự bình thản đó, nguồn thức không phụ thuộc vào đó và không lấy đó làm sự bám giữ. Này Ānanda, vị tỳ kheo không còn sự bám giữ thì hoàn toàn tịch diệt.

13. – Thật kỳ diệu, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thế Tôn đã chỉ dạy cho chúng con sự vượt qua dòng lũ (bộc lưu / oghassa) bằng cách nương tựa từng bước một. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là sự giải thoát của bậc thánh (thánh giải thoát / ariyo vimokkho)?

– Này Ānanda, ở đây, vị đệ tử của bậc thánh suy xét kỹ lưỡng như sau: 'Những bản năng nào thuộc đời này, những bản năng nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời này, những suy nghĩ về bản năng nào thuộc đời sau; những vật chất nào thuộc đời này, những vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời này, những suy nghĩ về vật chất nào thuộc đời sau; những suy nghĩ về trạng thái bất động, những suy nghĩ về xứ Không Có Vật Gì và những suy nghĩ về xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ" (phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng / nevasaññānāsaññāyatanasaññā) - đây là tự ngã (thân / sakkāyo), trong toàn bộ phạm vi của tự ngã. Còn đây là trạng thái bất tử (bất tử / amataṁ), tức là sự giải thoát (giải thoát / vimokkho) của tâm không còn bám giữ'.

14. Này Ānanda, như vậy, Ta đã giảng dạy lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến trạng thái bất động, đã giảng dạy lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Có Vật Gì, đã giảng dạy lộ trình thực hành thích hợp dẫn đến xứ Không Phải "có suy nghĩ"; Cũng Không Phải "không có suy nghĩ", đã giảng dạy sự vượt qua dòng lũ bằng cách nương tựa từng bước một, đã giảng dạy sự giải thoát của bậc thánh.

15. Này Ānanda, những gì một bậc Đạo sư cần làm vì mưu cầu hạnh phúc cho các đệ tử, vì lòng thương tưởng và xuất phát từ lòng thương tưởng, điều đó Ta đã làm cho các ông. Này Ānanda, đây là những gốc cây, đây là những căn nhà trống. Hãy hành thiền, này Ānanda, chớ có sao nhãng (phóng dật / pamādattha), đừng để về sau phải hối hận. Đây là lời giáo huấn của Ta dành cho các ông.

Thế Tôn đã nói như vậy. Tôn giả Ānanda hài lòng, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.

Kinh Lộ Trình Thực Hành Dẫn Đến Trạng Thái Bất Động thứ sáu kết thúc.