6. Này Ānanda, có sáu gốc rễ của sự tranh cãi (tranh căn / vivādamūlāni) này. Sáu [gốc rễ] ấy là gì? Này Ānanda, ở đây, vị tỳ kheo là người hay tức giận và thù dai. Này Ānanda, vị tỳ kheo nào hay tức giận và thù dai thì vị ấy sống thiếu tôn trọng và không vâng lời bậc Đạo sư, sống thiếu tôn trọng và không vâng lời Giáo pháp, sống thiếu tôn trọng và không vâng lời Tăng đoàn, cũng không thực hành trọn vẹn việc tu học. Này Ānanda, vị tỳ kheo nào sống thiếu tôn trọng và không vâng lời bậc Đạo sư, Giáo pháp … sống thiếu tôn trọng và không vâng lời Tăng đoàn, không thực hành trọn vẹn việc tu học, thì vị ấy gây ra sự tranh cãi trong Tăng đoàn; sự tranh cãi ấy gây bất lợi cho nhiều người, gây bất hạnh cho nhiều người, đem lại sự vô ích, bất lợi và đau khổ cho số đông, cho cả chư thiên và loài người. Này Ānanda, nếu các ông nhận thấy gốc rễ của sự tranh cãi như vậy ở bên trong [mình] hay ở bên ngoài [nơi người khác], thì tại đó, này Ānanda, các ông hãy nỗ lực để từ bỏ (đoạn trừ / pahānāya) chính gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy. Này Ānanda, nếu các ông không nhận thấy gốc rễ của sự tranh cãi như vậy ở bên trong [mình] hay ở bên ngoài [nơi người khác], thì tại đó, này Ānanda, các ông hãy thực hành để chính gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy không xâm nhập vào trong tương lai. Như vậy là có sự từ bỏ gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy, như vậy là gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy không xâm nhập vào trong tương lai.
7-11. Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ kheo là người vô ơn và thích hơn thua […lặp lại…] là người ganh tỵ và keo kiệt […lặp lại…] là người gian xảo và giả dối […lặp lại…] là người có những ham muốn xấu ác và có Nhìn nhận sai (tà kiến / micchādiṭṭhi) […lặp lại…] là người bám chấp vào quan điểm của mình (kiến thủ / sandiṭṭhiparāmāsī), khăng khăng giữ chặt và rất khó buông bỏ. Này Ānanda, vị tỳ kheo nào bám chấp vào quan điểm của mình, khăng khăng giữ chặt và rất khó buông bỏ thì vị ấy sống thiếu tôn trọng và không vâng lời bậc Đạo sư, sống thiếu tôn trọng và không vâng lời Giáo pháp, sống thiếu tôn trọng và không vâng lời Tăng đoàn, cũng không thực hành trọn vẹn việc tu học. Này Ānanda, vị tỳ kheo nào sống thiếu tôn trọng và không vâng lời bậc Đạo sư, Giáo pháp … Tăng đoàn … không thực hành trọn vẹn việc tu học, thì vị ấy gây ra sự tranh cãi trong Tăng đoàn; sự tranh cãi ấy gây bất lợi cho nhiều người, gây bất hạnh cho nhiều người, đem lại sự vô ích, bất lợi và đau khổ cho số đông, cho cả chư thiên và loài người. Này Ānanda, nếu các ông nhận thấy gốc rễ của sự tranh cãi như vậy ở bên trong [mình] hay ở bên ngoài [nơi người khác], thì tại đó, này Ānanda, các ông hãy nỗ lực để từ bỏ chính gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy. Này Ānanda, nếu các ông không nhận thấy gốc rễ của sự tranh cãi như vậy ở bên trong [mình] hay ở bên ngoài [nơi người khác], thì tại đó, này Ānanda, các ông hãy thực hành để chính gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy không xâm nhập vào trong tương lai. Như vậy là có sự từ bỏ gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy, như vậy là gốc rễ của sự tranh cãi xấu ác ấy không xâm nhập vào trong tương lai. Này Ānanda, đó là sáu gốc rễ của sự tranh cãi.
12. Này Ānanda, có bốn vụ việc cần giải quyết (tránh sự / adhikaraṇāni) này. Bốn [vụ việc] ấy là gì? Vụ việc do tranh cãi, vụ việc do buộc tội, vụ việc do phạm lỗi, vụ việc thuộc thủ tục Tăng đoàn - này Ānanda, đó là bốn vụ việc cần giải quyết. Và này Ānanda, có bảy phương pháp dàn xếp vụ việc (pháp diệt tránh / adhikaraṇasamathā) này nhằm dàn xếp và làm lắng dịu (diệt / vūpasamāya) các vụ việc cần giải quyết mỗi khi chúng phát sinh - cần áp dụng xử lý trước mặt các bên (hiện tiền tỳ-ni / sammukhāvinayo), cần áp dụng xử lý bằng cách xác nhận trí nhớ (ức niệm tỳ-ni / sativinayo), cần áp dụng xử lý cho người đã hết điên loạn (bất si tỳ-ni / amūḷhavinayo), cần áp dụng xử lý dựa trên sự thú nhận (tự ngôn trị / paṭiññāya kāretabbaṁ), biểu quyết theo đa số (đa nhân ngữ / yebhuyyasikā), xử lý kẻ quanh co chối tội (tội xứ sở / tassapāpiyasikā), dàn xếp như lấy cỏ trùm lên (như thảo phú địa / tiṇavatthārako).
amūḷhavinayo: thủ tục dàn xếp vụ việc cho tỳ-kheo đã hết điên, nhằm xác nhận vị ấy nay tỉnh táo và không quy trách nhiệm các lỗi phạm trong cơn điên.
14. Và này Ānanda, thế nào là xử lý trước mặt các bên? Này Ānanda, ở đây, các tỳ kheo tranh cãi nhau rằng đây là Giáo pháp hay là Pháp sai (phi pháp / adhammo), đây là Luật hay là phi Luật. Này Ānanda, tất cả các tỳ kheo ấy cần phải hòa hợp tụ họp lại với nhau. Sau khi tụ họp lại, chuẩn mực của Giáo pháp (pháp dẫn / dhammanetti) cần được cùng nhau đem ra đối chiếu rõ ràng. Sau khi đã đối chiếu rõ ràng chuẩn mực của Giáo pháp, vụ việc cần giải quyết ấy phải được làm cho lắng dịu theo đúng những gì phù hợp với chuẩn mực đó. Này Ānanda, xử lý trước mặt các bên là như vậy; và ở đây, sự lắng dịu của một số vụ việc cần giải quyết diễn ra như vậy, tức là - bằng cách xử lý trước mặt các bên.
15. Và này Ānanda, thế nào là biểu quyết theo đa số? Này Ānanda, nếu các tỳ kheo ấy không thể làm lắng dịu vụ việc cần giải quyết đó tại trú xứ ấy, thì này Ānanda, các tỳ kheo ấy cần phải đi đến một trú xứ nào có nhiều tỳ kheo hơn. Tại đó, tất cả cần phải hòa hợp tụ họp lại với nhau. Sau khi tụ họp lại, chuẩn mực của Giáo pháp cần được cùng nhau đem ra đối chiếu rõ ràng. Sau khi đã đối chiếu rõ ràng chuẩn mực của Giáo pháp, vụ việc cần giải quyết ấy phải được làm cho lắng dịu theo đúng những gì phù hợp với chuẩn mực đó. Này Ānanda, biểu quyết theo đa số là như vậy; và ở đây, sự lắng dịu của một số vụ việc cần giải quyết diễn ra như vậy, tức là - bằng cách biểu quyết theo đa số.
16. Và này Ānanda, thế nào là xử lý bằng cách xác nhận trí nhớ? Này Ānanda, ở đây, các tỳ kheo chất vấn một tỳ kheo về một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) (ba-la-di / pārājikena) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất (cận ba-la-di / pārājikasāmantena):
– Tôn giả có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất không?
Vị ấy nói như vầy:
– Thưa các hiền giả, tôi không nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất.
Này Ānanda, đối với vị tỳ kheo ấy, cần phải áp dụng xử lý bằng cách xác nhận trí nhớ. Này Ānanda, xử lý bằng cách xác nhận trí nhớ là như vậy; và ở đây, sự lắng dịu của một số vụ việc cần giải quyết diễn ra như vậy, tức là - bằng cách xử lý bằng cách xác nhận trí nhớ.
17. Và này Ānanda, thế nào là xử lý cho người đã hết điên loạn? Này Ānanda, ở đây, các tỳ kheo chất vấn một tỳ kheo về một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất:
– Tôn giả có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất không?
Vị ấy nói như vầy:
– Thưa các hiền giả, tôi không nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất.
Khi vị kia đang tìm cách thoái thác như vậy, người chất vấn vẫn tiếp tục gặng hỏi:
– Nào Tôn giả, hãy tự xét kỹ cho thật rõ xem ngài có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất không?
Vị ấy nói như vầy:
– Thưa các hiền giả, tôi đã rơi vào chứng điên loạn, tâm trí bị rối loạn. Do cơn điên loạn ấy, tôi đã làm và nói nhiều điều không xứng hợp với người xuất gia. Tôi không nhớ việc đó. Lúc bị mê loạn tôi đã làm điều ấy.
Này Ānanda, đối với vị tỳ kheo ấy, cần phải áp dụng xử lý cho người đã hết điên loạn. Này Ānanda, xử lý cho người đã hết điên loạn là như vậy; và ở đây, sự lắng dịu của một số vụ việc cần giải quyết diễn ra như vậy, tức là - bằng cách xử lý cho người đã hết điên loạn.
18. Và này Ānanda, thế nào là xử lý dựa trên sự thú nhận? Này Ānanda, ở đây, một tỳ kheo dù bị chất vấn hay không bị chất vấn vẫn nhớ rõ lỗi đã phạm, liền bộc bạch và phơi bày ra. Này Ānanda, vị tỳ kheo ấy cần đi đến gặp một tỳ kheo lớn tuổi hơn, đắp y lệch một bên vai, đảnh lễ dưới chân, ngồi chồm hổm, chắp tay lên và nói với vị ấy như vầy:
– Bạch ngài, tôi đã phạm lỗi tên như vầy, tôi xin thú nhận lỗi ấy.
Vị kia nói như vầy:
– Ông có thấy [lỗi] không?
– Thưa vâng, tôi có thấy.
– Trong tương lai ông hãy bảo vệ (thu thúc / saṁvareyyāsi) [mình nhé].
– Tôi sẽ bảo vệ.
Này Ānanda, xử lý dựa trên sự thú nhận là như vậy; và ở đây, sự lắng dịu của một số vụ việc cần giải quyết diễn ra như vậy, tức là - bằng cách xử lý dựa trên sự thú nhận.
19. Và này Ānanda, thế nào là xử lý kẻ quanh co chối tội? Này Ānanda, ở đây, một tỳ kheo chất vấn một tỳ kheo về một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất:
– Tôn giả có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất không?
Vị ấy nói như vầy:
– Thưa hiền giả, tôi không nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất.
Khi vị kia đang tìm cách thoái thác như vậy, người chất vấn vẫn tiếp tục gặng hỏi:
– Nào Tôn giả, hãy tự xét kỹ cho thật rõ xem ngài có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất không?
Vị ấy nói như vầy:
– Thưa hiền giả, tôi không nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất; nhưng thưa hiền giả, tôi có nhớ mình đã phạm một lỗi nhỏ nhặt như vầy.
Khi vị kia đang tìm cách thoái thác như vậy, người chất vấn vẫn tiếp tục gặng hỏi:
– Nào Tôn giả, hãy tự xét kỹ cho thật rõ xem ngài có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất không?
Vị ấy nói như vầy:
– Thưa hiền giả, ngay cả khi phạm một lỗi nhỏ nhặt như vậy mà không ai hỏi tôi còn tự thú nhận, thì cớ sao khi phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất, lúc được hỏi tôi lại không thú nhận chứ?
Người chất vấn nói như vầy:
– Thưa hiền giả, chính cái lỗi nhỏ nhặt như vậy khi phạm phải, nếu không bị hỏi thì ông cũng chẳng đời nào thú nhận đâu; vậy thì khi đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất, lúc bị hỏi làm sao ông chịu thú nhận? Nào Tôn giả, hãy tự xét kỹ cho thật rõ xem ngài có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất không?
Vị ấy nói như vầy:
– Thưa hiền giả, tôi có nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất. Khi nãy tôi nói đùa đấy, tôi nói bừa đấy - khi bảo rằng tôi không nhớ mình đã phạm một lỗi nặng như vậy, thuộc lỗi Trục xuất (Ba-la-di) hoặc lỗi gần với lỗi Trục xuất.
Này Ānanda, xử lý kẻ quanh co chối tội là như vậy; và ở đây, sự lắng dịu của một số vụ việc cần giải quyết diễn ra như vậy, tức là - bằng cách xử lý kẻ quanh co chối tội.
20. Và này Ānanda, thế nào là dàn xếp như lấy cỏ trùm lên? Này Ānanda, ở đây, trong khi các tỳ kheo đang sống trong cảnh nảy sinh xung đột, nảy sinh cãi vã và rơi vào tranh chấp, họ đã làm và nói nhiều điều không xứng hợp với người xuất gia. Này Ānanda, tất cả các tỳ kheo ấy cần phải hòa hợp tụ họp lại với nhau. Sau khi tụ họp lại, một vị tỳ kheo có năng lực đại diện cho các tỳ kheo thuộc một phe cần đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đắp y lệch một bên vai, chắp tay lên và thông bạch cho Tăng đoàn biết -
‘Bạch đại đức Tăng, xin Tăng đoàn hãy lắng nghe tôi. Trong khi chúng tôi sống trong cảnh nảy sinh xung đột, nảy sinh cãi vã và rơi vào tranh chấp, chúng tôi đã làm và nói nhiều điều không xứng hợp với người xuất gia. Nếu Tăng đoàn thấy đã đến lúc thích hợp, vì lợi ích của các Tôn giả đây và cũng vì lợi ích của chính mình, tôi xin đem phương pháp dàn xếp như lấy cỏ trùm lên ra giữa Tăng đoàn để thú nhận bất cứ lỗi nào của các Tôn giả đây cũng như lỗi của chính tôi, ngoại trừ lỗi rất nặng và ngoại trừ lỗi liên quan đến người cư sĩ’.
Sau đó, một vị tỳ kheo có năng lực đại diện cho các tỳ kheo thuộc phe bên kia cũng cần đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đắp y lệch một bên vai, chắp tay lên và thông bạch cho Tăng đoàn biết:
‘Bạch đại đức Tăng, xin Tăng đoàn hãy lắng nghe tôi. Trong khi chúng tôi sống trong cảnh nảy sinh xung đột, nảy sinh cãi vã và rơi vào tranh chấp, chúng tôi đã làm và nói nhiều điều không xứng hợp với người xuất gia. Nếu Tăng đoàn thấy đã đến lúc thích hợp, vì lợi ích của các Tôn giả đây và cũng vì lợi ích của chính mình, tôi xin đem phương pháp dàn xếp như lấy cỏ trùm lên ra giữa Tăng đoàn để thú nhận bất cứ lỗi nào của các Tôn giả đây cũng như lỗi của chính tôi, ngoại trừ lỗi rất nặng và ngoại trừ lỗi liên quan đến người cư sĩ’.
Này Ānanda, dàn xếp như lấy cỏ trùm lên là như vậy; và ở đây, sự lắng dịu của một số vụ việc cần giải quyết diễn ra như vậy, tức là - bằng cách dàn xếp như lấy cỏ trùm lên.
21. Này Ānanda, có sáu Điều đáng ghi nhớ (khả niệm / sāraṇīyā) này, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một. Sáu [điều] ấy là gì? Này Ānanda, ở đây, vị tỳ kheo luôn thể hiện hành động của thân có sự yêu thương (từ / mettaṁ) đối với các vị đồng tu cả trước mặt lẫn sau lưng. Điều này cũng đáng ghi nhớ, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một.
Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ kheo luôn thể hiện hành động của lời nói có sự yêu thương đối với các vị đồng tu cả trước mặt lẫn sau lưng. Điều này cũng đáng ghi nhớ, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một.
Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ kheo luôn thể hiện hành động của trí não (ý / mano) có sự yêu thương đối với các vị đồng tu cả trước mặt lẫn sau lưng. Điều này cũng đáng ghi nhớ, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một.
Lại nữa, này Ānanda, đối với những vật thực nhận được hợp pháp, có được một cách chân chính, cho đến chỉ là thức ăn nằm trong bình bát - vị tỳ kheo là người thọ dụng các vật thực như vậy mà không chia rẽ riêng tư, cùng chia sẻ chung với các vị đồng tu có giới hạnh. Điều này cũng đáng ghi nhớ, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một.
Lại nữa, này Ānanda, đối với những giới hạnh không bị sứt mẻ, không bị đứt đoạn, không bị vẩn đục, không bị vết nhơ, đem lại sự tự do, được người hiểu biết khen ngợi, không bị bám chấp và đưa đến định - vị tỳ kheo sống hòa đồng trong những giới hạnh như vậy cùng với các vị đồng tu cả trước mặt lẫn sau lưng. Điều này cũng đáng ghi nhớ, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một.
Lại nữa, này Ānanda, đối với nhận thức bậc thánh có khả năng giải thoát, dẫn người thực hành theo nó đến sự cạn kiệt (đoạn tận / khayāya) đau khổ một cách chân chính - vị tỳ kheo sống hòa đồng trong nhận thức như vậy cùng với các vị đồng tu cả trước mặt lẫn sau lưng. Điều này cũng đáng ghi nhớ, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một.
Này Ānanda, đó là sáu điều đáng ghi nhớ, tạo nên sự quý mến, tạo nên sự kính trọng, đưa đến sự gắn kết, không tranh cãi, hòa hợp và thống nhất làm một.
22. Này Ānanda, nếu các ông tiếp nhận và thực hành theo sáu điều đáng ghi nhớ này, thì này Ānanda, các ông có thấy lối nói năng nào, dù tế nhị hay thô thiển, mà các ông không thể kham nhẫn được chăng?
– Thưa không, bạch Thế Tôn.
– Chính vì vậy, này Ānanda, các ông hãy tiếp nhận và thực hành theo sáu điều đáng ghi nhớ này. Điều đó sẽ đem lại lợi ích và sung sướng (lạc / sukhāyā) lâu dài cho các ông.
Thế Tôn đã nói như vậy. Tôn giả Ānanda hài lòng, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.
Bài kinh Làng Sāmagāma thứ tư kết thúc.