Text:

AAA

Pali (vi) [link]

HT Thích Minh Châu [link]

MN 102. KINH NĂM VÀ BA

1. Tôi đã nghe như vầy - một thời Thế Tôn ở tại Sāvatthī, rừng Jeta, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Tại đấy, Thế Tôn gọi các tỳ kheo:

— Này các tỳ kheo!

Các tỳ kheo ấy thưa vâng Thế Tôn:

— Thưa vâng, bạch Thế Tôn!

Thế Tôn nói điều này:

2. — Này các tỳ kheo, có một số sa-môn và bà-la-môn là những người suy diễn về tương lai (hậu tế phân biệt giả / aparantakappikā), những người giữ quan điểm về tương lai (hậu tế kiến giả / aparantānudiṭṭhino), dựa vào tương lai mà đưa ra nhiều loại luận điểm khẳng định (tăng ngữ / adhivuttipadāni) khác nhau. Một số người khẳng định như vầy: ‘Sau khi chết, tự ngã (ngã / attā) có tư duy (hữu tưởng / saññī) và nguyên vẹn (vô bệnh / arogo)’; một số người khẳng định như vầy: ‘Sau khi chết, tự ngã không có tư duy (vô tưởng / asaññī) và nguyên vẹn’; một số người khẳng định như vầy: ‘Sau khi chết, tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” (phi tưởng phi phi tưởng / nevasaññīnāsaññī) và nguyên vẹn’; hoặc họ tuyên bố (thi thiết / paññapenti) sự đứt đoạn (đoạn diệt / ucchedaṁ), sự tiêu diệt, sự không tồn tại (phi hữu / vibhavaṁ) của một chúng sinh đang hiện hữu; hoặc một số người khẳng định Niết-bàn ngay trong đời này (hiện tại Niết-bàn / diṭṭhadhammanibbānaṁ). Như vậy, hoặc họ tuyên bố một tự ngã đang hiện hữu là nguyên vẹn sau khi chết, hoặc họ tuyên bố sự đứt đoạn, sự tiêu diệt, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu, hoặc một số người khẳng định Niết-bàn ngay trong đời này. Như vậy, năm [quan điểm] này gộp lại thành ba, từ ba triển khai thành năm - đây là phần tóm lược của năm và ba (ngũ tam / pañcattayassa).

có một bản ngã tồn tại nguyên vẹn sau khi chết (chia làm 3 nhánh: bản ngã có tư duy, bản ngã không có tư duy, và bản ngã không phải có tư duy cũng không phải không có tư duy).

chết là chấm hết hoàn toàn (đoạn diệt).

chủ trương đạt được trạng thái Niết-bàn ngay trong đời sống hiện tại.

MN 102. KINH NĂM & BA

(Pancattaya Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú ở Savatthi, Jetavana (Kỳ-đà-lâm), tại tu viện ông Anathapindika. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo” -“Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Các vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Luận bàn về tương lai

– Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn luận bàn về tương lai, thảo luận về tương lai, y cứ vào tương lai, tuyên bố nhiều quan điểm sai khác. Ở đây, một số tuyên bố: “Sau khi chết, tự ngã không bệnh, có tưởng”. Ở đây, một số tuyên bố: “Sau khi chết, tự ngã không bệnh, không tưởng”. Ở đây một số tuyên bố: “Sau khi chết, tự ngã không bệnh, phi tưởng và phi phi tưởng”. Hay họ chủ trương đoạn diệt hủy hoại, tiêu diệt của loài hữu tình hiện đang sanh tồn. Hay một số lại tuyên bố về hiện tại Niết-bàn.

Như vậy, họ chủ trương sau khi chết, tự ngã tồn tại không bệnh. Hay họ chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, tiêu diệt của loài hữu tình hiện đang sanh tồn. Hay một số lại tuyên bố hiện tại Niết-bàn. Như vậy, những chủ thuyết này, sau khi thành năm trở lại thành ba, sau khi thành ba, trở lại thành năm. Ðây là sự tổng thuyết năm và ba.

3. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào tuyên bố một tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có vật chất (hữu sắc / rūpiṁ), hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là phi vật chất (vô sắc / arūpiṁ), hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là vừa có vật chất vừa phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là không phải có vật chất cũng không phải phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy đồng nhất (nhất tưởng / ekattasaññiṁ), hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy sai biệt (dị tưởng / nānattasaññiṁ), hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy giới hạn (tiểu tưởng / parittasaññiṁ), hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy vô lượng (vô lượng tưởng / appamāṇasaññiṁ), hoặc một số người khẳng định trạng thái vượt qua những điều ấy cho một số người là toàn thể nguồn thức (thức biến xứ / viññāṇakasiṇaṁ) vô lượng và bất động (bất động / āneñjaṁ).

4. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy (Như Lai / tathāgato) hiểu toàn bộ (thắng tri / abhijānāti) điều này. Những vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính nào tuyên bố một tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là vừa có vật chất vừa phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là không phải có vật chất cũng không phải phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy đồng nhất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy sai biệt, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy giới hạn, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có tư duy vô lượng, hoặc điều gì trong số các Tư duy (tưởng / saññānaṁ) ấy được gọi là trong sạch, tối cao, bậc nhất, vô thượng - dù là trong các tư duy về vật chất (sắc / rūpa), dù là trong các tư duy về phi vật chất, dù là trong các tư duy đồng nhất, dù là trong các tư duy sai biệt. Một số người khẳng định xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ / ākiñcaññāyatanaṁ) - ‘[Ở đây] không có gì cả’ - là vô lượng và bất động.

[Ta] Biết rằng: ‘Điều này là thứ hình thành từ điều kiện hợp lại (hữu vi / saṅkhataṁ) và thô (thô / oḷārikaṁ), nhưng có sự ngưng (diệt / nirodho) các hoạt động (hành / saṅkhārānaṁ) [của điều ấy] - đó là có thật’, nên khi thấy rõ sự thoát khỏi (xuất ly / nissaraṇa) khỏi điều ấy, Người Đến Như Vậy đã vượt qua.

5. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào tuyên bố một tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là vừa có vật chất vừa phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là không phải có vật chất cũng không phải phi vật chất.

6. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào tuyên bố một tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, những vị này bác bỏ những vị kia. Vì nguyên nhân gì? [Họ cho rằng:] ‘Tư duy là căn bệnh, tư duy là khối u, tư duy là mũi tên; đây mới là an tịnh, đây mới là cao quý, tức là trạng thái không có tư duy’.

7. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy hiểu toàn bộ điều này. Những vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính nào tuyên bố một tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là có vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là vừa có vật chất vừa phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết là không phải có vật chất cũng không phải phi vật chất. Này các tỳ kheo, bất kỳ sa-môn hay bà-la-môn nào nói như vầy: ‘Tách rời khỏi vật chất, tách rời khỏi Cảm Thọ (thọ / vedanāya), tách rời khỏi tư duy, tách rời khỏi các hoạt động, tôi sẽ tuyên bố sự đến, sự đi, sự chết đi, sự sinh khởi, sự lớn lên, sự tăng trưởng hay sự phát triển của nguồn thức (thức / viññāṇassa)’ - điều này không thể xảy ra.

[Ta] Biết rằng: ‘Điều này là thứ hình thành từ điều kiện hợp lại và thô, nhưng có sự ngưng các hoạt động [của điều ấy] - đó là có thật’, nên khi thấy rõ sự thoát khỏi khỏi điều ấy, Người Đến Như Vậy đã vượt qua.

8. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào tuyên bố một tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là có vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là vừa có vật chất vừa phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là không phải có vật chất cũng không phải phi vật chất.

9. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào tuyên bố một tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, những vị này bác bỏ những vị kia; và cả những vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính nào tuyên bố một tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, những vị này cũng bác bỏ những vị kia. Vì nguyên nhân gì? [Họ cho rằng:] ‘Tư duy là căn bệnh, tư duy là khối u, tư duy là mũi tên; còn không có tư duy là sự mê muội; đây mới là an tịnh, đây mới là cao quý, tức là trạng thái không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy”’.

10. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy hiểu toàn bộ điều này. Những vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính nào tuyên bố một tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là có vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là vừa có vật chất vừa phi vật chất, hoặc các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy tuyên bố tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết là không phải có vật chất cũng không phải phi vật chất. Này các tỳ kheo, bất kỳ sa-môn hay bà-la-môn nào tuyên bố sự chứng đạt trường (xứ / āyatanassa) này chỉ bằng các hoạt động thuộc về những gì được thấy, được nghe, được cảm nhận và được nhận thức, thì này các tỳ kheo, đó được gọi là sự thất bại trong việc chứng đạt trường này. Bởi vì, này các tỳ kheo, trường này được nói là không thể đạt được bằng sự chứng đạt thông qua [nỗ lực] hoạt động; này các tỳ kheo, trường này được nói là chỉ có thể đạt được bằng sự chứng đạt với phần hoạt động còn sót lại (hữu dư hành định / saṅkhārāvasesasamāpatti).

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, {#3} không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy hoặc chủ trương sau khi chết tự ngã có sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc và không không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương tự ngã hoặc nhất tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc dị tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương tự ngã sau khi chết hoặc thiểu tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc vô lượng tưởng, có tưởng, không bệnh. Nhưng có một số tuyên bố thức biến này (vinnanakasina) khi vượt qua khỏi (upativattatam) trở thành vô lượng, bất động.

Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết tự ngã hoặc có sắc và không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết tự ngã hoặc không sắc và không không sắc, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc nhứt tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc di tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc thiểu tưởng, có tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc vô lượng tưởng, có tưởng, không bệnh. Hay (Như Lai biết) loại tưởng nào trong các loại tưởng ấy được xưng là thanh tịnh, tối thắng, đệ nhất, vô thượng, tức là sắc tưởng, tức là vô sắc tưởng, tức là nhứt tưởng, tức là dị tưởng. Nói rằng: “vô sở hữu”, một số tuyên bố Vô sở hữu xứ là vô lượng, bất động. Biết rằng cái này thuộc hữu vi, là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt) này, Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi)”.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà- la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không

tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc không sắc, không tưởng, không bệnh. Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết tự ngã hoặc cũng không sắc, không không sắc, không tưởng không bệnh.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, vô bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? Họ nói rằng: “Tưởng là bệnh hoạn, tưởng là mụt nhọt, tưởng là mũi tên; đây là tịch tịnh, thù diệu tức là vô tưởng”.

Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã là không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, không tưởng, không bệnh; Các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, không tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa- môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không có sắc, không không sắc, không tưởng, không bệnh”. Này các Tỷ-kheo, vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào nói như sau: “Ngoài sắc, ngoài thọ, ngoài tưởng, ngoài hành, ngoài thức, ta sẽ chủ trương sự lai, vãng, tử, sanh, tăng trưởng, tăng thịnh, hay tăng đại”; sự tình không có như vậy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt) này, Như Lai thấy sự giải thoát (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết tự ngã là Phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, không không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh.

Ở đây này các Tỷ-kheo, các vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy; các Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? (Họ nói rằng): “Tưởng là bệnh hoạn, tưởng là mụt nhọt, tưởng là mũi tên, không tưởng là si ám. Ðây là tịch tịnh, thù diệu, tức là phi tưởng phi phi tưởng”.

Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã là phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã hoặc có sắc và không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh; các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy chủ trương sau khi chết, tự ngã là không có sắc, không không sắc, phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh”.

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sự thành tựu của xứ này (ayatana) chỉ nhờ những hành có thể thấy được, nghe được, tư duy được, ý thức được; đây được xưng, này các Tỷ-kheo, là tổn hại cho sự thành tựu xứ (ayatana) này. Vì rằng, này các Tỷ-kheo, xứ này không được xưng là có thể đạt thành nhờ sự thành tựu hữu hành (sasankhara), mà này các Tỷ-kheo, xứ này được xưng là có thể đạt thành nhờ sự thành tựu không có hành nào còn lại. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

11. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào tuyên bố sự đứt đoạn, sự tiêu diệt, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu, thì này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào tuyên bố một tự ngã có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, những vị này bác bỏ những vị kia; và cả những vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính nào tuyên bố một tự ngã không có tư duy và nguyên vẹn sau khi chết, những vị này cũng bác bỏ những vị kia; và cả những vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính nào tuyên bố một tự ngã không phải “có tư duy” cũng không phải “không có tư duy” và nguyên vẹn sau khi chết, những vị này cũng bác bỏ những vị kia. Vì nguyên nhân gì? [Vì] tất cả các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy đều chỉ lao tới phía trước và khẳng định sự đeo bám: ‘Sau khi chết chúng ta sẽ như vầy, sau khi chết chúng ta sẽ như vầy’.

12. Giống như một người buôn bán khi đi buôn thì nghĩ như vầy: ‘Từ món hàng này ta sẽ có được cái này, nhờ cái này ta sẽ thu được cái kia’; cũng giống như vậy, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy hiện ra chẳng khác nào những người buôn bán khi nghĩ rằng: ‘Sau khi chết chúng ta sẽ như vầy, sau khi chết chúng ta sẽ như vầy’. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy hiểu toàn bộ điều này. Những vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính nào tuyên bố sự đứt đoạn, sự tiêu diệt, sự không tồn tại của một chúng sinh đang hiện hữu, những vị ấy vì sợ hãi tự ngã (thân tát-ca-da / sakkāya), vì ghê tởm tự ngã, nhưng cứ chạy quanh quẩn và xoay vần ngay xung quanh tự ngã ấy. Giống như con chó bị buộc bằng dây xích vào một cây cột hay cái cọc chắc chắn, nó cứ chạy quanh quẩn và xoay vần ngay xung quanh cây cột hay cái cọc ấy; cũng giống như vậy, các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy sợ hãi tự ngã, ghê tởm tự ngã, nhưng chỉ chạy quanh quẩn và xoay vần ngay xung quanh tự ngã ấy.

[Ta] Biết rõ rằng: ‘Điều này là thứ hình thành từ điều kiện hợp lại là thô; thế nhưng có thể làm ngưng các hoạt động [điều ấy lại], đây là điều có thật’ - nhờ thấy rõ sự thoát khỏi điều ấy nên Người Đến Như Vậy đã vượt qua được nó.

11. Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, diệt tận của {#11} loại hữu tình hiện đang sinh tồn. Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã có tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Còn những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã không tưởng không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Còn những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào chủ trương sau khi chết, tự ngã phi tưởng phi phi tưởng, không bệnh, một số phỉ báng các vị ấy. Vì sao vậy? Tất cả những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này hướng thượng tuyên bố có chấp trước: “Ðời sau chúng ta sẽ hiện hữu, đời sau chúng ta sẽ hiện hữu”. Ví như một người lái buôn đi buôn bán nghĩ rằng: “Từ đây ta sẽ có vật này, ta sẽ được vật này từ cái này”. Cũng vậy, những vị Sa- môn, Bà-la-môn này, chúng ta nghĩ rằng, cũng giống như những người lái buôn khi các vị này nói: “Ðời sau chúng ta sẽ hiện hữu, đời sau chúng ta sẽ hiện hữu”.

Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết được: “Những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này chủ trương đoạn diệt, hủy hoại, diệt tận, loại hữu tình hiện đang sinh tồn, những vị ấy sợ hãi tự thân, yếm ly tự thân, chỉ chạy theo và chạy vòng quanh tự thân”. Ví như một con chó bị dây cột vào một cột trụ hay cây cột vững chắc, chạy theo và chạy vòng tròn cột trụ hay cây cột ấy. Cũng vậy, các Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy sợ hãi tự thân, yếm ly tự thân, chỉ biết chạy theo và chạy vòng quanh tự thân. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi), và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

13. Này các tỳ kheo, bất kỳ sa-môn hay bà-la-môn nào là những người suy diễn về tương lai, những người giữ quan điểm về tương lai, dựa vào tương lai mà đưa ra nhiều loại luận điểm khẳng định khác nhau, tất cả những vị ấy đều chỉ khẳng định năm trường này hoặc một trong số đó.

14. Này các tỳ kheo, có một số sa-môn và bà-la-môn là những người suy diễn về quá khứ ( pubbantakappikā), những người giữ quan điểm về quá khứ ( pubbantānudiṭṭhino), dựa vào quá khứ mà đưa ra nhiều loại luận điểm khẳng định khác nhau. Một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là thường còn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là không thường còn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là vừa thường còn vừa không thường còn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là không phải thường còn cũng không phải không thường còn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là hữu hạn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là vô hạn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là vừa hữu hạn vừa vô hạn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là không phải hữu hạn cũng không phải vô hạn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy đồng nhất, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy sai biệt, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy giới hạn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy vô lượng, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là hoàn toàn sung sướng (lạc / sukhī), chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là hoàn toàn đau khổ (khổ / dukkhī), chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là vừa sung sướng vừa đau khổ, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’; một số người khẳng định như vầy: ‘Tự ngã và thế gian là không đau khổ không sung sướng, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’.

15. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào có chủ trương như vậy, có quan điểm như vậy: ‘Tự ngã và thế gian là thường còn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’, việc những vị ấy tách rời khỏi niềm tin, tách rời khỏi sở thích, tách rời khỏi truyền thống nghe lại, tách rời khỏi sự suy luận theo lý lẽ, tách rời khỏi sự chấp nhận một quan điểm sau khi suy ngẫm, mà lại có được sự hiểu biết của riêng mình thật trong sạch và sáng suốt - [và tự mình tìm thấy] điều này là không thể xảy ra. Này các tỳ kheo, khi không có sự hiểu biết của riêng mình thật trong sạch và sáng suốt, thì ngay cả một phần nhỏ sự hiểu biết mà các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy làm cho sáng tỏ ở đó, điều ấy cũng được gọi là sự bám giữ (chấp thủ / upādānaṁ) của các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy.

16. Này các tỳ kheo, trong đó, những sa-môn và bà-la-môn nào có chủ trương như vậy, có quan điểm như vậy: ‘Tự ngã và thế gian là không thường còn, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’ […lặp lại…] ‘Tự ngã và thế gian là vừa thường còn vừa không thường còn…’ ‘Tự ngã và thế gian là không phải thường còn cũng không phải không thường còn…’ ‘Tự ngã và thế gian là hữu hạn…’ ‘Tự ngã và thế gian là vô hạn…’ ‘Tự ngã và thế gian là vừa hữu hạn vừa vô hạn…’ ‘Tự ngã và thế gian là không phải hữu hạn cũng không phải vô hạn…’ ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy đồng nhất…’ ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy sai biệt…’ ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy giới hạn…’ ‘Tự ngã và thế gian là có tư duy vô lượng…’ ‘Tự ngã và thế gian là hoàn toàn sung sướng…’ ‘Tự ngã và thế gian là hoàn toàn đau khổ…’ ‘Tự ngã và thế gian là vừa sung sướng vừa đau khổ…’ ‘Tự ngã và thế gian là không đau khổ không sung sướng, chỉ đây là thật, các điều khác là sai lầm’, việc những vị ấy tách rời khỏi niềm tin, tách rời khỏi sở thích, tách rời khỏi truyền thống nghe lại, tách rời khỏi sự suy luận theo lý lẽ, tách rời khỏi sự chấp nhận một quan điểm sau khi suy ngẫm, mà lại có được sự hiểu biết của riêng mình thật trong sạch và sáng suốt - [và tự mình tìm thấy] điều này là không thể xảy ra. Này các tỳ kheo, khi không có sự hiểu biết của riêng mình thật trong sạch và sáng suốt, thì ngay cả một phần nhỏ sự hiểu biết mà các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy làm cho sáng tỏ ở đó, điều ấy cũng được gọi là sự bám giữ của các vị sa-môn và bà-la-môn đáng kính ấy.

Này các Tỷ-kheo, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào luận bàn về tương lai, thảo luận về tương lai, y cứ vào tương lai tuyên bố nhiều quan điểm sai khác, tất cả đều tuyên bố năm xứ này hay một trong chúng.

Luận bàn về quá khứ

Này các Tỷ-kheo, có một số Sa-môn, Bà-la-môn luận bàn về quá khứ, thảo luận về quá khứ, y cứ vào quá khứ, tuyên bố nhiều quan điểm sai khác: “Tự ngã và thế giới là thường còn; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là vô thường; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy: “Tự ngã và thế giới là thường còn, là vô thường; chỉ như vậy là chân thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là không phải thường còn, không phải vô thường; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là hữu biên; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là vô biên; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là hữu biên và vô biên; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới không phải hữu biên, không phải vô biên; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là nhứt tưởng; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là dị tưởng; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là thiểu tưởng; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là vô lượng tưởng; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là nhứt hướng lạc; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là nhứt hướng khổ; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là lạc và khổ; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy. “Tự ngã và thế giới là không khổ, không lạc; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ở đây, một số tuyên bố như vậy.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có chủ thuyết như sau, có quan điểm như sau: “Tự ngã và thế giới là thường còn, chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ngoài tín, ngoài hỷ, ngoài tùy văn, ngoài thẩm định lý do, ngoài kham nhẫn chấp thọ (tà) kiến, trí tự mình sẽ trở thành thanh tịnh, trong sạch; sự tình như vậy không xảy ra. Này các Tỷ-kheo, nếu trí tự mình không trở thành thanh tịnh, trong sạch, thời cho đến chỉ một phần nhỏ của trí mà những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy

làm cho trong sạch, chính như vậy cũng được xưng là chấp trước đối với những vị Tôn giả Sa-môn, Bà- la-môn ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, không có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, những vị Sa-môn, Bà-la-môn nào có lý thuyết như sau, có quan điểm như sau: “Tự ngã và thế giới là vô thường… tự ngã và thế giới là thường còn và vô thường… tự ngã và thế giới không thường còn và không vô thường… tự ngã và thế giới là vô biên… tự ngã và thế giới là hữu biên và vô biên… tự ngã và thế giới là không hữu biên và không vô biên… tự ngã và thế giới là nhứt tưởng… tự ngã và thế giới là dị tưởng… tự ngã và thế giới là thiểu tưởng… tự ngã và thế giới là vô lượng tưởng… tự ngã và thế giới là nhứt hướng lạc… tự ngã và thế giới là nhứt hướng khổ… tự ngã và thế giới là lạc và khổ… tự ngã và thế giới là không khổ, không lạc; chỉ như vậy là chơn thật, ngoài ra là hư vọng”. Ngoài lòng tin, ngoài hỷ, ngoài tùy văn, ngoài thẩm định lý do, ngoài sự kham nhẫn chấp thọ (tà) kiến, trí tự mình sẽ trở thành thanh tịnh, trong sạch, sự tình như vậy không xảy ra. Này các Tỷ-kheo, nếu trí tự mình không trở thành thanh tịnh, trong sạch, thời cho đến chỉ một phần nhỏ của trí mà những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy làm cho trong sạch, chính như vậy cũng được xưng là chấp trước đối với những Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi), và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

17. Này các tỳ kheo, ở đây, có vị sa-môn hay bà-la-môn nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng (dục / kāma), nên đạt được và sống trong sự phấn chấn (hỷ / pītiṁ) do rời bỏ (viễn ly / pavivekaṁ), [nghĩ rằng]: ‘Đây là an tịnh, đây là cao quý, ta nhập và sống trong sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng]’. [Và khi] sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] ấy của vị đó chấm dứt (diệt / nirujjhati). Do chấm dứt của sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] nên khởi lên sự ưu phiền (ưu / domanassaṁ); do chấm dứt của sự ưu phiền nên khởi lên sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng].

18. Này các tỳ kheo, giống như nơi nào bóng râm rời đi thì ánh nắng tràn tới, nơi nào ánh nắng rời đi thì bóng râm tràn tới; cũng giống như vậy, này các tỳ kheo, do chấm dứt của sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] nên khởi lên sự ưu phiền, do chấm dứt của sự ưu phiền nên khởi lên sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng]. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy hiểu toàn bộ điều này. Vị sa-môn hay bà-la-môn đáng kính này nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng, nên đạt được và sống trong sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], [nghĩ rằng]: ‘Đây là an tịnh, đây là cao quý, ta nhập và sống trong sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng]’. [Và khi] sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] ấy của vị đó chấm dứt. do chấm dứt của sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] nên khởi lên sự ưu phiền; do chấm dứt của sự ưu phiền nên khởi lên sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng].

19. Lại nữa, này các tỳ kheo, ở đây, có vị sa-môn hay bà-la-môn nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng, nhờ vượt qua sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], nên đạt được và sống trong sự sung sướng phi bản năng (phi vật chất / nirāmisaṁ), [nghĩ rằng]: ‘Đây là an tịnh, đây là cao quý, ta nhập và sống trong sự sung sướng phi bản năng’. [Và khi] sự sung sướng phi bản năng ấy của vị đó chấm dứt. Do chấm dứt của sự sung sướng phi bản năng nên khởi lên sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng]; do chấm dứt của sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] nên khởi lên sự sung sướng phi bản năng.

20. Này các tỳ kheo, giống như nơi nào bóng râm rời đi thì ánh nắng tràn tới, nơi nào ánh nắng rời đi thì bóng râm tràn tới; cũng giống như vậy, này các tỳ kheo, do chấm dứt của sự sung sướng phi bản năng nên khởi lên sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], do chấm dứt của sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] nên khởi lên sự sung sướng phi bản năng. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy hiểu toàn bộ điều này. Vị sa-môn hay bà-la-môn đáng kính này nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng, nhờ vượt qua sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], nên đạt được và sống trong sự sung sướng phi bản năng, [nghĩ rằng]: ‘Đây là an tịnh, đây là cao quý, ta nhập và sống trong sự sung sướng phi bản năng’. [Và khi] sự sung sướng phi bản năng ấy của vị đó chấm dứt. Do chấm dứt của sự sung sướng phi bản năng nên khởi lên sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng]; do chấm dứt của sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng] nên khởi lên sự sung sướng phi bản năng.

21. Lại nữa, này các tỳ kheo, ở đây, có vị sa-môn hay bà-la-môn nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng, nhờ vượt qua sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], nhờ vượt qua sự sung sướng phi bản năng, nên đạt được và sống trong cảm thọ không dễ chịu không khó chịu (thọ bất lạc bất khổ / adukkhamasukhaṁ vedanaṁ), [nghĩ rằng]: ‘Đây là an tịnh, đây là cao quý, ta nhập và sống trong cảm thọ không dễ chịu không khó chịu’. Cảm thọ không dễ chịu không khó chịu ấy của vị đó chấm dứt. Do chấm dứt của cảm thọ không dễ chịu không khó chịu nên khởi lên sự sung sướng phi bản năng; do chấm dứt của sự sung sướng phi bản năng nên khởi lên cảm thọ không dễ chịu không khó chịu.

22. Này các tỳ kheo, giống như nơi nào bóng râm rời đi thì ánh nắng tràn tới, nơi nào ánh nắng rời đi thì bóng râm tràn tới; cũng giống như vậy, này các tỳ kheo, do chấm dứt của cảm thọ không dễ chịu không khó chịu nên khởi lên sự sung sướng phi bản năng, do chấm dứt của sự sung sướng phi bản năng nên khởi lên cảm thọ không dễ chịu không khó chịu. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy hiểu toàn bộ điều này. Vị sa-môn hay bà-la-môn đáng kính này nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng, nhờ vượt qua sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], nhờ vượt qua sự sung sướng phi bản năng, nên đạt được và sống trong cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, [nghĩ rằng]: ‘Đây là an tịnh, đây là cao quý, ta nhập và sống trong cảm thọ không dễ chịu không khó chịu’. Cảm thọ không dễ chịu không khó chịu ấy của vị đó chấm dứt. Do chấm dứt của cảm thọ không dễ chịu không khó chịu nên khởi lên sự sung sướng phi bản năng; do chấm dứt của sự sung sướng phi bản năng nên khởi lên cảm thọ không dễ chịu không khó chịu.

23. Lại nữa, này các tỳ kheo, ở đây, có vị sa-môn hay bà-la-môn nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng, nhờ vượt qua sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], nhờ vượt qua sự sung sướng phi bản năng, nhờ vượt qua cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, nên tự xem mình là: ‘Tôi đã an tịnh, tôi đã lắng dịu [Niết-bàn], tôi không còn bám giữ’.

24. Này các tỳ kheo, Người Đến Như Vậy hiểu toàn bộ điều này. Vị sa-môn hay bà-la-môn đáng kính này nhờ buông bỏ các quan điểm về quá khứ, nhờ buông bỏ các quan điểm về tương lai, nhờ hoàn toàn không vướng vào xiềng xích của [phản ứng] bản năng, nhờ vượt qua sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], nhờ vượt qua sự sung sướng phi bản năng, nhờ vượt qua cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, nên tự xem mình là: ‘Tôi đã an tịnh, tôi đã lắng dịu [Niết-bàn], tôi không còn bám giữ’; chắc chắn vị tôn giả này khẳng định chính con đường thích hợp đưa đến Niết-bàn. Tuy nhiên, vị sa-môn hay bà-la-môn đáng kính này vẫn còn bám giữ vào quan điểm về quá khứ, hoặc vẫn còn bám giữ vào quan điểm về tương lai, hoặc vẫn còn bám giữ vào xiềng xích của bản năng, hoặc vẫn còn bám giữ vào sự phấn chấn vì rời bỏ [khỏi phản ứng bản năng], hoặc vẫn còn bám giữ vào sự sung sướng phi bản năng, hoặc vẫn còn bám giữ vào cảm thọ không dễ chịu không khó chịu. Và việc vị tôn giả này tự xem mình là: ‘Tôi đã an tịnh, tôi đã lắng dịu [Niết-bàn], tôi không còn bám giữ’, ngay cả điều ấy cũng được gọi là sự bám giữ của vị sa-môn hay bà-la-môn đáng kính này.

25. Này các tỳ kheo, đây là trạng thái an tịnh tối thắng, vô thượng đã được Người Đến Như Vậy giác ngộ trọn vẹn, tức là sự giải thoát không bám giữ (vô thủ giải thoát / anupādāvimokkho) sau khi đã biết đúng như thật về sự hình thành (sinh / samudayañca), sự biến mất (diệt / atthaṅgamañca), vị ngọt (vị ngọt / assādañca), sự nguy hiểm (sự nguy hại / ādīnavañca) và sự thoát khỏi đối với sáu trường Xúc (xúc xứ / phassāyatanānaṁ).

Thế Tôn đã nói điều này. Các tỳ kheo ấy hài lòng, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.

Kinh Năm Và Ba (thứ hai) kết thúc.

Niết-bàn hiện tiền

17. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn do từ bỏ những quan điểm về quá khứ, và từ bỏ những quan điểm về tương lai, do không hoàn toàn chú tâm đến những dục kiết sử, đạt được viễn ly hỷ và an trú. Vị ấy nghĩ: “Ðây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được viễn ly hỷ, ta an trú”. Nhưng nếu viễn ly hỷ ấy của vị này bị đoạn diệt, do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, ưu tư sanh khởi. Do ưu tư được đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi. Ví như, này các Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng (mặt trời) lan rộng, chỗ nào sức nóng (mặt trời) từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, ưu tư sanh khởi. Do ưu tư được đoạn diệt nên viễn ly hỷ sanh khởi.

Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: Vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này, do từ bỏ những quan điểm về quá khứ, và do từ bỏ những quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, sau khi đạt được viễn ly hỷ, liền an trú: “Ðây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được viễn ly hỷ, ta an trú”. Viễn ly ấy của vị này bị đoạn diệt. Do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, ưu tư sanh khởi; do ưu tư được đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi. Biết rằng cái này thuộc hữu vi pháp là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, biết được có (sự đoạn diệt này), Như Lai thấy sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, sau khi đạt được phi vật chất lạc liền an trú: “Ðây là sự thật, đây là thù diệu tức là đạt được phi vật chất lạc, ta an trú”. Phi vật chất lạc của vị ấy bị đoạn diệt; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi. Ví như, này các Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng (mặt trời) lan rộng, chỗ nào sức nóng (mặt trời) từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi.

Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: Vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, đạt được phi vật chất lạc và an trú: “Ðây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được phi vật chất lạc, ta an trú”. Phi vật chất lạc ấy của vị này bị đoạn diệt. Do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, viễn ly hỷ sanh khởi; do viễn ly hỷ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi. Biết rằng cái

này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành; biết được có (sự đoạn diệt) này, Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi (pháp hữu vi) và đã vượt khỏi (pháp hữu vi).

Ở đây, này các Tỷ-kheo, có Sa-môn hay Bà-la-môn, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, do vượt qua phi vật chất lạc, sau khi đạt được vô khổ vô lạc thọ, liền an trú: “Ðây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được vô khổ vô lạc thọ, ta an trú”. Vô khổ vô lạc thọ ấy của vị này bị đoạn diệt. Do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi. Ví như này các Tỷ-kheo, chỗ nào bóng mát từ bỏ, chỗ ấy sức nóng (mặt trời) lan rộng, chỗ nào sức nóng từ bỏ, chỗ ấy bóng mát lan rộng; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi.

Về vấn đề này, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: vị Tôn giả Sa-môn hay Bà-la-môn này, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt qua viễn ly hỷ, do vượt qua phi vật chất lạc, sau khi đạt được vô khổ vô lạc thọ, liền an trú: “Ðây là sự thật, đây là thù diệu, tức là đạt được vô khổ vô lạc thọ, ta an trú”. Vô khổ vô lạc thọ ấy của vị này bị đoạn diệt. Do vô khổ vô lạc thọ bị đoạn diệt, phi vật chất lạc sanh khởi; do phi vật chất lạc bị đoạn diệt, vô khổ vô lạc thọ sanh khởi. Biết rằng cái này thuộc hữu vi là thô pháp, nhưng có sự đoạn diệt các hành, sau khi biết được: “Ðây có sự đoạn diệt (các hành này), Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi (hữu vi pháp)” và đã vượt khỏi (hữu vi pháp).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt khỏi viễn ly hỷ, do vượt khỏi phi vật chất lạc, do vượt khỏi vô khổ vô lạc thọ, vị ấy quán: “Ta là tịch tịnh, ta là tịch diệt, ta là không chấp thủ”.

Ở đây, này các Tỷ-kheo, Như Lai biết như sau: Vị Tôn giả Sa-môn, Bà la môn này, do từ bỏ các quan điểm về quá khứ, do từ bỏ các quan điểm về tương lai, do hoàn toàn không chú tâm đến các dục kiết sử, do vượt khỏi viễn ly hỷ, do vượt khỏi phi vật chất lạc, do vượt khỏi vô khổ vô lạc thọ, vị ấy quán: “Ta là tịch tịnh, ta là tịch diệt, ta là không chấp thủ”. Chắc chắn vị Ðại đức này tuyên bố con đường thích hợp (đưa đến) Niết-bàn. Nhưng vị Tôn giả Sa-môn, Bà-la-môn này khởi lên chấp thủ, hoặc chấp thủ quan điểm về quá khứ, hoặc chấp thủ quan điểm về tương lai, hoặc chấp thủ dục kiết sử, hoặc chấp thủ viễn ly hỷ, hoặc chấp thủ phi vật chất lạc, hoặc chấp thủ vô khổ vô lạc thọ. Dầu cho vị Ðại đức này quán: “Ta là tịch tịnh, ta là tịch diệt, ta không có chấp trước”, nhưng vị này vẫn được xem là có chấp trước về điểm ấy. Biết rằng cái này thuộc hữu vi pháp là thô pháp, nhưng có đoạn diệt các hành, sau khi biết được có (sự đoạn diệt các hành) này, Như Lai thấy được sự giải thoát khỏi (hữu vi pháp) và đã vượt khỏi (hữu vi pháp).

Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, vô thượng tịch tịnh, tối thắng đạo được Như Lai chánh đẳng giác, nghĩa là sau khi như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt và sự nguy hiểm của sáu xúc xứ, có sự giải thoát không chấp thủ. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vô thượng tịch tịnh tối thắng đạo này được Như Lai chánh đẳng giác, nghĩa là sau khi như thật biết sự tập khởi, sự đoạn diệt, vị ngọt và sự nguy hiểm của sáu xúc xứ, có sự giải thoát không chấp thủ.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỷ-kheo hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-