MN 94. KINH GHOṬAMUKHA
(Ghoṭamukhasutta) Bản tóm tắt→
1. Tôi đã nghe như vầy — Một thời, Tôn giả Udena trú tại Bārāṇasī, trong vườn xoài Khema.
2. Lúc bấy giờ, Bà-la-môn Ghoṭamukha đi đến Bārāṇasī vì một vài công việc. Rồi Bà-la-môn Ghoṭamukha trong khi đi dạo, đi bộ tập thể dục, đã đi đến vườn xoài Khema. Lúc bấy giờ, Tôn giả Udena đang đi kinh hành ngoài trời. Rồi Bà-la-môn Ghoṭamukha đi đến nơi Tôn giả Udena đang ở; sau khi đến, liền chào hỏi Tôn giả Udena.
Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu, ông đi kinh hành theo Tôn giả Udena đang đi kinh hành và nói như sau: “Này sa-môn, ‘không có sự xuất gia đúng Quy luật (pháp / dhammiko)’ — đây là suy nghĩ của tôi về vấn đề này. Điều này là do không được gặp những vị như Tôn giả, hoặc do Quy luật ở đây là như vậy.”
3. Khi được nói như vậy, Tôn giả Udena bước xuống khỏi chỗ kinh hành, đi vào chỗ ở và ngồi trên chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Bà-la-môn Ghoṭamukha cũng bước xuống khỏi chỗ kinh hành, đi vào chỗ ở và đứng một bên. Tôn giả Udena nói với Bà-la-môn Ghoṭamukha đang đứng một bên: “Này Bà-la-môn, có sẵn các chỗ ngồi. Nếu ông muốn, hãy ngồi xuống.”
“Chúng tôi đang chờ đợi Tôn giả Udena [mời] rồi mới ngồi. Làm sao một người như tôi lại nghĩ đến việc ngồi xuống khi chưa được mời?”
4. Rồi Bà-la-môn Ghoṭamukha lấy một chỗ ngồi thấp và ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Bà-la-môn Ghoṭamukha nói với Tôn giả Udena: “Này sa-môn, ‘không có sự xuất gia đúng Quy luật’ — đây là suy nghĩ của tôi về vấn đề này. Điều này là do không được gặp những vị như Tôn giả, hoặc do Quy luật ở đây là như vậy.”
“Này Bà-la-môn, nếu ông đồng ý với tôi những gì cần đồng ý, phản đối những gì cần phản đối; và nếu ông không hiểu ý nghĩa lời tôi nói, ông có thể hỏi lại tôi ngay tại đó: ‘Thưa Tôn giả Udena, điều này là thế nào, ý nghĩa của điều này là gì?’ Nếu làm như vậy, chúng ta có thể thảo luận ở đây.”
“Tôi sẽ đồng ý với Tôn giả Udena những gì cần đồng ý, phản đối những gì cần phản đối; và nếu tôi không hiểu ý nghĩa lời Tôn giả Udena nói, tôi sẽ hỏi lại Tôn giả Udena ngay tại đó: ‘Thưa Tôn giả Udena, điều này là thế nào, ý nghĩa của điều này là gì?’ Hãy làm như vậy, chúng ta sẽ thảo luận ở đây.”
5. "Này Bà-la-môn, có bốn hạng người này đang tồn tại có mặt ở trên đời. Bốn hạng người nào? Ở đây, này Bà-la-môn, có hạng người tự hành hạ mình (tự khổ hạnh / attantapo), chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình (chuyên tâm tự hành phạt / attaparitāpanānuyogamanuyutto). Lại nữa, này Bà-la-môn, có hạng người hành hạ người khác (tha khổ hạnh / parantapo), chuyên tâm vào việc hành hạ người khác (chuyên tâm tha hành phạt / paraparitāpanānuyogamanuyutto). Lại nữa, này Bà-la-môn, có hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình và hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác. Lại nữa, này Bà-la-môn, có hạng người không tự hành hạ mình, không chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, không chuyên tâm vào việc hành hạ người khác. Người ấy không tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, ngay trong hiện tại không còn khao khát (vô khao khát / nicchāto), lắng dịu (tịch diệt / nibbuto), trở nên mát mẻ (thanh lương / sītībhūto), trải nghiệm hạnh phúc (lạc / sukha), sống với tự thân trở nên cao tột (phạm thể / brahmabhūtena attanā).
Này Bà-la-môn, trong bốn hạng người này, hạng người nào làm cho tâm ông hài lòng?"
“Thưa Tôn giả Udena, hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, hạng người này không làm cho tâm tôi hài lòng. Thưa Tôn giả Udena, hạng người hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác, hạng người này cũng không làm cho tâm tôi hài lòng. Thưa Tôn giả Udena, hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình và hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác, hạng người này cũng không làm cho tâm tôi hài lòng. Thưa Tôn giả Udena, hạng người không tự hành hạ mình, không chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, không chuyên tâm vào việc hành hạ người khác; người ấy không tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, ngay trong hiện tại không còn khao khát, lắng dịu, trở nên mát mẻ, trải nghiệm hạnh phúc, sống với tự thân trở nên cao tột. Chỉ có hạng người này mới làm cho tâm tôi hài lòng.”
6. “Nhưng này Bà-la-môn, vì sao ba hạng người kia không làm cho tâm ông hài lòng?”
“Thưa Tôn giả Udena, hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, người ấy tự thiêu đốt, tự hành hạ bản thân mình vốn mong muốn hạnh phúc, ghét bỏ đau khổ (khổ / dukkha); vì thế hạng người này không làm cho tâm tôi hài lòng. Thưa Tôn giả Udena, hạng người hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác, người ấy thiêu đốt, hành hạ người khác vốn mong muốn hạnh phúc, ghét bỏ đau khổ; vì thế hạng người này không làm cho tâm tôi hài lòng. Thưa Tôn giả Udena, hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình và hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác, người ấy thiêu đốt, hành hạ cả bản thân và người khác vốn mong muốn hạnh phúc, ghét bỏ đau khổ; vì thế hạng người này không làm cho tâm tôi hài lòng. Thưa Tôn giả Udena, hạng người không tự hành hạ mình, không chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, không chuyên tâm vào việc hành hạ người khác; người ấy không tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, ngay trong hiện tại không còn khao khát, lắng dịu, trở nên mát mẻ, trải nghiệm hạnh phúc, sống với tự thân trở nên cao tột, người ấy không thiêu đốt, không hành hạ cả bản thân và người khác vốn mong muốn hạnh phúc, ghét bỏ đau khổ; vì thế hạng người này làm cho tâm tôi hài lòng.”
7. "Này Bà-la-môn, có hai hội chúng này. Hai hội chúng nào? Ở đây, này Bà-la-môn, có hội chúng vô cùng say đắm ngọc trai và hoa tai, tìm kiếm vợ con, tìm kiếm nô tỳ, tìm kiếm ruộng đất, tìm kiếm vàng bạc (jātarūparajataṁ).
Lại nữa, này Bà-la-môn, có hội chúng không say đắm ngọc trai và hoa tai, từ bỏ (đoạn trừ / pahāya) vợ con, từ bỏ nô tỳ, từ bỏ ruộng đất, từ bỏ vàng bạc, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình.
Này Bà-la-môn, hạng người không tự hành hạ mình, không chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, không chuyên tâm vào việc hành hạ người khác; người ấy không tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, ngay trong hiện tại không còn khao khát, lắng dịu, trở nên mát mẻ, trải nghiệm hạnh phúc, sống với tự thân trở nên cao tột. Này Bà-la-môn, ông thấy hạng người này phần lớn thuộc về hội chúng nào — hội chúng vô cùng say đắm ngọc trai và hoa tai, tìm kiếm vợ con, tìm kiếm nô tỳ, tìm kiếm ruộng đất, tìm kiếm vàng bạc, hay hội chúng không say đắm ngọc trai và hoa tai, từ bỏ vợ con, từ bỏ nô tỳ, từ bỏ ruộng đất, từ bỏ vàng bạc, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình?"
“Thưa Tôn giả Udena, hạng người không tự hành hạ mình, không chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, không chuyên tâm vào việc hành hạ người khác; người ấy không tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, ngay trong hiện tại không còn khao khát, lắng dịu, trở nên mát mẻ, trải nghiệm hạnh phúc, sống với tự thân trở nên cao tột; tôi thấy hạng người này phần lớn thuộc về hội chúng không say đắm ngọc trai và hoa tai, từ bỏ vợ con, từ bỏ nô tỳ, từ bỏ ruộng đất, từ bỏ vàng bạc, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình.”
8. “Này Bà-la-môn, ngay lúc nãy ông vừa nói: ‘Này sa-môn, không có sự xuất gia đúng Quy luật — đây là suy nghĩ của tôi về vấn đề này. Điều này là do không được gặp những vị như Tôn giả, hoặc do Quy luật ở đây là như vậy’.”
“Thưa Tôn giả Udena, lời nói đó của tôi thật sự là để mong được giúp đỡ. ‘Có sự xuất gia đúng Quy luật’ — đây là suy nghĩ của tôi về vấn đề này. Mong Tôn giả Udena ghi nhận tôi như vậy. Bốn hạng người mà Tôn giả Udena đã nói tóm tắt nhưng chưa phân tích chi tiết, thật tốt đẹp thay nếu Tôn giả Udena vì lòng thương xót mà phân tích chi tiết bốn hạng người này cho tôi.”
9. “Vậy thì này Bà-la-môn, hãy lắng nghe, hãy suy nghĩ kỹ, tôi sẽ nói.”
“Vâng, thưa Tôn giả,” Bà-la-môn Ghoṭamukha vâng đáp Tôn giả Udena. Tôn giả Udena nói như sau:
10. "Này Bà-la-môn, thế nào là hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình? Ở đây, này Bà-la-môn, có người sống lõa thể, phóng túng, liếm tay cho sạch, không nhận đồ ăn khi được gọi ‘hãy đến, thưa ngài’, không nhận đồ ăn khi được gọi ‘hãy dừng lại, thưa ngài’, không nhận đồ ăn mang đến, không nhận đồ ăn làm riêng cho mình, không nhận lời mời thỉnh. Người ấy không nhận đồ ăn từ miệng nồi, không nhận đồ ăn từ miệng chảo, không nhận đồ ăn qua ngưỡng cửa, không nhận đồ ăn qua cây gậy, không nhận đồ ăn qua cối giã gạo, không nhận đồ ăn từ hai người đang ăn, không nhận đồ ăn từ phụ nữ có thai, không nhận đồ ăn từ phụ nữ đang cho con bú, không nhận đồ ăn từ phụ nữ đang ở cùng đàn ông, không nhận đồ ăn từ nơi quyên góp, không nhận đồ ăn ở nơi có chó đứng chờ, không nhận đồ ăn ở nơi có ruồi bu nhặng đậu, không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu nấu, không uống rượu lên men, không uống nước cháo chua. Người ấy chỉ nhận đồ ăn ở một nhà hoặc chỉ ăn một miếng, chỉ nhận đồ ăn ở hai nhà hoặc chỉ ăn hai miếng […lặp lại…] chỉ nhận đồ ăn ở bảy nhà hoặc chỉ ăn bảy miếng; sống bằng một bát nhỏ, sống bằng hai bát nhỏ […lặp lại…] sống bằng bảy bát nhỏ; ăn một ngày một bữa, ăn hai ngày một bữa […lặp lại…] ăn bảy ngày một bữa — cứ như vậy, người ấy chuyên tâm vào việc ăn uống theo chu kỳ nửa tháng một lần. Người ấy ăn rau cỏ, ăn lúa hoang, ăn lúa nếp hoang, ăn vụn da, ăn rong rêu, ăn cám, ăn váng cháo, ăn bã vừng, ăn cỏ, ăn phân bò, sống bằng rễ cây và trái cây trong rừng, ăn trái cây rụng. Người ấy mặc áo bằng gai, mặc áo bằng vải gai pha, mặc áo bằng vải liệm tử thi, mặc áo bằng giẻ rách nhặt từ đống rác, mặc áo bằng vỏ cây, mặc áo bằng da linh dương, mặc áo bằng da linh dương có cả móng, mặc áo bằng cỏ kusa, mặc áo bằng dải vỏ cây, mặc áo bằng mảnh gỗ, mặc áo bằng tóc, mặc áo bằng lông đuôi ngựa, mặc áo bằng lông cú; người ấy nhổ tóc và râu, chuyên tâm vào việc nhổ tóc và râu; người ấy thường đứng, từ chối chỗ ngồi; người ấy ngồi xổm, chuyên tâm vào việc ngồi xổm; người ấy nằm trên gai, dọn chỗ ngủ trên gai; người ấy chuyên tâm vào việc xuống nước tắm ba lần mỗi ngày, kể cả buổi tối — cứ như vậy, người ấy chuyên tâm vào nhiều hình thức thiêu đốt và hành hạ thân thể. Này Bà-la-môn, đây được gọi là hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình.
11. Này Bà-la-môn, thế nào là hạng người hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác? Ở đây, này Bà-la-môn, có người làm nghề mổ cừu, mổ lợn, bắt chim, bẫy thú, thợ săn, đánh cá, ăn trộm, đao phủ, mổ bò, cai ngục — hoặc bất kỳ ai làm những nghề nghiệp tàn ác khác. Này Bà-la-môn, đây được gọi là hạng người hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác.
12. Này Bà-la-môn, thế nào là hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, và hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác? Ở đây, này Bà-la-môn, có người là vua chúa đã làm lễ quán đảnh, hoặc là một Bà-la-môn giàu có. Người ấy cho xây một giảng đường mới ở phía đông thành phố, cạo bỏ tóc râu, mặc áo da thô, thoa dầu bơ lên thân, dùng sừng thú gãi lưng, rồi đi vào giảng đường mới cùng với hoàng hậu và vị Bà-la-môn tư tế. Tại đó, người ấy nằm trên nền đất trống trơn chỉ trải cỏ xanh. Sữa từ vú thứ nhất của một con bò cái có bê con cùng màu, nhà vua dùng để sống; sữa từ vú thứ hai, hoàng hậu dùng để sống; sữa từ vú thứ ba, vị Bà-la-môn tư tế dùng để sống; sữa từ vú thứ tư dùng để tế lửa; phần còn lại để cho bê con sống. Người ấy ra lệnh: ‘Hãy giết chừng này bò đực để tế lễ, hãy giết chừng này bò tơ để tế lễ, hãy giết chừng này bò cái tơ để tế lễ, hãy giết chừng này dê để tế lễ, hãy giết chừng này cừu để tế lễ, hãy giết chừng này ngựa để tế lễ, hãy chặt chừng này cây để làm cột tế, hãy cắt chừng này cỏ dabba để trải đàn tế’. Những người là nô lệ, người hầu, hay người làm công cho người ấy, họ làm việc trong sự đe dọa của hình phạt, đe dọa của sợ hãi, với khuôn mặt đẫm lệ, vừa khóc vừa làm. Này Bà-la-môn, đây được gọi là hạng người tự hành hạ mình, chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, và hành hạ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác.
13. Này Bà-la-môn, thế nào là hạng người không tự hành hạ mình, không chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, không chuyên tâm vào việc hành hạ người khác; người ấy không tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, ngay trong hiện tại không còn khao khát, lắng dịu, trở nên mát mẻ, trải nghiệm hạnh phúc, sống với tự thân trở nên cao tột?
14. Ở đây, này Bà-la-môn, Người Đến Như Vậy (Như Lai / tathāgato) xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Tự Giác Ngộ, trọn vẹn hiểu biết (minh / vijjā) và hành kiểm, bậc Khéo Vượt Qua, người hiểu rõ thế gian, bậc Vô Thượng, người điều phục những ai đáng được điều phục, bậc Thầy của chư thiên và loài người, bậc Giác Ngộ, Đức Thế Tôn. Ngài tự mình hiểu toàn bộ (thắng tri / abhiññā), trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikatvā) và tuyên bố cho thế giới này cùng với chư thiên, ma vương, phạm thiên, cho quần chúng gồm sa-môn, Bà-la-môn, chư thiên và loài người. Ngài giảng Giáo pháp (pháp / dhamma) tốt đẹp ở phần đầu, tốt đẹp ở phần giữa, tốt đẹp ở phần cuối, đầy đủ ý nghĩa và văn tự, Ngài hiển lộ cốt lõi đời sống thánh thiện hoàn toàn viên mãn và trong sạch.
15. Một gia chủ, hay con của gia chủ, hay một người sinh ra trong một gia đình nào đó nghe Giáo pháp ấy. Sau khi nghe Giáo pháp ấy, người ấy khởi lên niềm tin đối với Người Đến Như Vậy. Có được niềm tin ấy, người ấy suy nghĩ: ‘Đời sống gia đình thật chật hẹp, là con đường đầy bụi bặm; việc xuất gia giống như khoảng không gian rộng mở. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia đình có thể thực hành cốt lõi đời sống thánh thiện hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn trong sạch, sáng bóng như vỏ ốc. Hay là ta cạo bỏ tóc râu, mặc áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình’. Một thời gian sau, người ấy từ bỏ tài sản nhỏ hay từ bỏ tài sản lớn, từ bỏ vòng quyến thuộc nhỏ hay từ bỏ vòng quyến thuộc lớn, cạo bỏ tóc râu, mặc áo cà-sa, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Đã xuất gia như vậy, tuân giữ các điều học và lối sống của các tỳ kheo, người ấy từ bỏ việc giết hại sinh mệnh, tránh xa việc giết hại sinh mệnh, bỏ gậy gộc, bỏ đao kiếm, có lòng hổ thẹn, có lòng từ bi, sống thương xót đến lợi ích của mọi sinh mệnh và muôn loài.
16. Người ấy từ bỏ việc lấy của không cho, tránh xa việc lấy của không cho, chỉ nhận những gì được cho, chỉ mong đợi những gì được cho. Người ấy sống với tự thân trong sạch, không trộm cắp.
Người ấy từ bỏ đời sống không phạm hạnh, sống đời phạm hạnh, sống tách biệt, tránh xa việc giao cấu là thói tục của dân làng.
Người ấy từ bỏ nói dối, tránh xa nói dối, nói lời chân thật, gắn bó với sự thật, vững chắc, đáng tin (duyên / paccayiko), không lừa dối đời.
Người ấy từ bỏ lời nói chia rẽ, tránh xa lời nói chia rẽ; nghe ở đây không đem kể lại ở kia để chia rẽ những người này, hoặc nghe ở kia không đem kể lại ở đây để chia rẽ những người kia. Như vậy, người ấy gắn kết những người đã chia rẽ, khuyến khích những người đã hòa hợp, vui thích trong sự hòa hợp, ưa chuộng sự hòa hợp, hân hoan trong sự hòa hợp, nói những lời tạo ra sự hòa hợp.
Người ấy từ bỏ lời nói thô ác, tránh xa lời nói thô ác. Những lời nói nào không có lỗi, êm tai, dễ thương, đi vào lòng người, lịch sự, được nhiều người yêu thích, làm vui lòng nhiều người, người ấy nói những lời như vậy.
Người ấy từ bỏ lời nói nhảm nhí, tránh xa lời nói nhảm nhí, nói đúng lúc, nói sự thật, nói điều có lợi ích, nói về Giáo pháp, nói về kỷ luật, nói những lời đáng được ghi nhớ, đúng thời điểm, có lý lẽ, có chừng mực, mang lại lợi ích.
Người ấy tránh xa việc làm hại các loại hạt giống và cây cỏ. Người ấy ăn một bữa, không ăn vào ban đêm, tránh xa việc ăn sai giờ. Người ấy tránh xa việc xem múa, hát, nhạc, các buổi trình diễn. Người ấy tránh xa việc mang vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, trang điểm và làm đẹp. Người ấy tránh xa việc nằm giường cao và giường lớn. Người ấy tránh xa việc nhận vàng bạc. Người ấy tránh xa việc nhận hạt cốc sống. Người ấy tránh xa việc nhận thịt sống. Người ấy tránh xa việc nhận phụ nữ và thiếu nữ. Người ấy tránh xa việc nhận nô tỳ nam nữ. Người ấy tránh xa việc nhận dê và cừu. Người ấy tránh xa việc nhận gà và lợn. Người ấy tránh xa việc nhận voi, bò, ngựa và ngựa cái. Người ấy tránh xa việc nhận ruộng đất. Người ấy tránh xa việc làm người đưa tin hay chạy việc. Người ấy tránh xa việc mua bán. Người ấy tránh xa việc gian lận bằng cân, gian lận bằng tiền đồng, gian lận bằng đấu lường. Người ấy tránh xa việc hối lộ, lừa gạt, lừa đảo và các hành vi quanh co. Người ấy tránh xa việc cắt xẻo, giết hại, trói buộc, chặn đường cướp bóc, cướp đoạt và dùng bạo lực.
17. Người ấy bằng lòng với y áo để bảo vệ (thu thúc / saṁvara) thân, với đồ ăn khất thực để bảo vệ bụng. Đi đến bất cứ nơi đâu, người ấy mang theo [những thứ ấy] mà đi. Giống như con chim có cánh, bay đến bất cứ nơi đâu cũng mang theo đôi cánh mà bay; cũng vậy, vị tỳ kheo bằng lòng với y áo để bảo vệ thân, với đồ ăn khất thực để bảo vệ bụng. Đi đến bất cứ nơi đâu, người ấy mang theo [những thứ ấy] mà đi. Được trang bị với khối đạo đức của bậc thánh này, người ấy trải nghiệm hạnh phúc không tì vết ở bên trong.
18. Khi thấy hình ảnh (sắc / rūpa) bằng mắt, người ấy không nắm bắt tướng (tướng / nimitta) chung, không nắm bắt chi tiết. Vì nếu để giác quan mắt (nhãn căn / cakkhundriya) không được bảo vệ, lòng tham (ái dục / abhijjhā) và ưu phiền (ưu / domanassa), những điều (pháp / dhammā) ác, không thiện sẽ chảy vào, nên người ấy thực hành để bảo vệ nó, canh giữ giác quan mắt, đạt được sự bảo vệ ở giác quan mắt. Khi nghe âm thanh bằng tai… ngửi mùi bằng mũi… nếm vị bằng lưỡi… chạm Xúc (xúc / phassa) bằng thân… nhận biết (thức tri / viññāya) Điều bằng trí não (ý / mano), người ấy không nắm bắt tướng chung, không nắm bắt chi tiết. Vì nếu để giác quan trí não (ý căn / manindriya) không được bảo vệ, lòng tham và ưu phiền, những điều ác, không thiện sẽ chảy vào, nên người ấy thực hành để bảo vệ nó, canh giữ giác quan trí não, đạt được sự bảo vệ ở giác quan trí não. Được trang bị với sự bảo vệ các giác quan của bậc thánh này, người ấy trải nghiệm hạnh phúc thuần khiết ở bên trong.
19. Khi đi tới đi lui, người ấy nhận biết rõ ràng (tỉnh giác / sampajānakārī); khi nhìn thẳng nhìn quanh, người ấy nhận biết rõ ràng; khi co tay duỗi chân, người ấy nhận biết rõ ràng; khi mang y tăng-già-lê, bình bát và y áo, người ấy nhận biết rõ ràng; khi ăn, uống, nhai, nếm, người ấy nhận biết rõ ràng; khi đại tiện tiểu tiện, người ấy nhận biết rõ ràng; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng, người ấy nhận biết rõ ràng.
20. Được trang bị với khối đạo đức của bậc thánh này, được trang bị với sự bằng lòng của bậc thánh này, được trang bị với sự bảo vệ các giác quan của bậc thánh này, được trang bị với sự chú tâm và nhận biết rõ ràng (chánh niệm tỉnh giác / satisampajaññena) của bậc thánh này, người ấy tìm đến một chỗ ở vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang động, nghĩa địa, rừng rậm, ngoài trời, đống rơm.
21. Sau bữa ăn, khi đi khất thực về, người ấy ngồi kiết già, giữ lưng thẳng, thiết lập sự tập trung chú ý (niệm / sati) ở phía trước. Từ bỏ lòng tham ở đời, người ấy sống với tâm thoát khỏi lòng tham, gột rửa tâm khỏi lòng tham; từ bỏ ác ý (sân / byāpāda), người ấy sống với tâm không ác ý, thương xót đến lợi ích của mọi sinh mệnh và muôn loài, gột rửa tâm khỏi ác ý; từ bỏ uể oải, buồn ngủ (hôn trầm, thụy miên / thinamiddha), người ấy sống thoát khỏi uể oải, buồn ngủ, nhận thức ánh sáng, tập trung chú ý và nhận biết rõ ràng, gột rửa tâm khỏi uể oải, buồn ngủ; từ bỏ bồn chồn, hối hận (trạo cử, hối quá / uddhaccakukkucca), người ấy sống không bồn chồn, tâm lắng dịu ở bên trong, gột rửa tâm khỏi bồn chồn, hối hận; từ bỏ nghi ngờ (nghi / vicikicchā), người ấy sống vượt qua nghi ngờ, không còn phân vân về những điều thiện, gột rửa tâm khỏi nghi ngờ.
22. Sau khi từ bỏ năm điều làm mờ yếu tâm trí (ngũ triền cái / pañca nīvaraṇāni) này — những thứ làm ô nhiễm tâm và làm suy yếu trí tuệ — người ấy rời bỏ khỏi (ly / vivicceva) bản năng (dục / kāmehi), rời bỏ khỏi những điều không thiện, đạt được và an trú trong Thiền-na (thiền / jhāna) thứ nhất, trạng thái có chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (hữu tầm hữu tứ / savitakkaṁ savicāraṁ), có hân hoan (hỷ / pīti) và hạnh phúc sinh ra từ sự rời bỏ (viễn ly / viveka).
23. Do lắng dịu chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý, người ấy đạt được và an trú trong Thiền-na thứ hai, trạng thái có sự lắng trong nội tại (nội tĩnh / ajjhattaṁ sampasādanaṁ), tâm hợp thành một (nhất tâm / cetaso ekodibhāvaṁ), Không còn chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (vô tầm vô tứ / avitakkaṁ avicāraṁ), có hân hoan và hạnh phúc sinh ra từ Định.
24. Do cạn hết đắm nhiễm (ly tham / virāgā) với hân hoan, người ấy sống với sự bình thản (xả / upekkhako), tập trung chú ý và nhận biết rõ ràng, trải nghiệm hạnh phúc nơi thân. Người ấy đạt được và an trú trong Thiền-na thứ ba, trạng thái mà các bậc thánh gọi là: ‘Người có sự bình thản, tập trung chú ý, sống hạnh phúc’.
25. Do từ bỏ hạnh phúc và từ bỏ đau khổ, cũng như sự tan biến (diệt / atthaṅgamā) của thư thái (hỷ / somanassa) và ưu phiền từ trước, người ấy đạt được và an trú trong Thiền-na thứ tư, trạng thái không dễ chịu không khó chịu (bất lạc bất khổ / adukkhamasukhaṁ), có sự quan sát thanh tịnh nhờ sự bình thản (xả niệm thanh tịnh / upekkhāsatipārisuddhiṁ).
26. Khi tâm đã định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không tì vết, thoát khỏi ô nhiễm, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến trạng thái bất động như vậy, người ấy hướng tâm đến trí tuệ nhớ lại các đời sống quá khứ. Người ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau, cụ thể là — một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều chu kỳ thế giới hoại diệt, nhiều chu kỳ thế giới hình thành, nhiều chu kỳ thế giới hoại diệt và hình thành: ‘Tại nơi kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, ngoại hình như thế này, thức ăn như thế này, trải nghiệm hạnh phúc và đau khổ như thế này, tuổi thọ như thế này; sau khi chết từ nơi đó, ta tái sinh ở nơi nọ; tại nơi nọ, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, ngoại hình như thế này, thức ăn như thế này, trải nghiệm hạnh phúc và đau khổ như thế này, tuổi thọ như thế này; sau khi chết từ nơi nọ, ta tái sinh ở đây’. Như vậy, người ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau cùng với các đặc điểm và chi tiết.
27. Khi tâm đã định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không tì vết, thoát khỏi ô nhiễm, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến trạng thái bất động như vậy, người ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự chết và tái sinh của chúng sinh. Với mắt thần (thiên nhãn / dibbena cakkhunā) thanh tịnh, vượt qua giới hạn của con người, người ấy thấy các chúng sinh chết đi và tái sinh, thấp kém và cao trọng, xinh đẹp và xấu xí, sinh vào cõi lành hay cõi dữ, người ấy biết rõ (tuệ tri / pajānāti) các chúng sinh đi theo nghiệp của mình: ‘Thật vậy, những chúng sinh này có hành vi sai trái bằng thân… phỉ báng các bậc thánh, có Nhìn nhận sai (tà kiến / micchādiṭṭhikā), hành động theo Nhìn nhận sai; sau khi thân xác tan rã, sau khi chết, họ tái sinh vào cõi dữ, cõi xấu, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sinh này có hành vi tốt đẹp bằng thân… không phỉ báng các bậc thánh, có Nhìn nhận Thiện (chánh kiến / sammādiṭṭhikā), hành động theo Nhìn nhận Thiện; sau khi thân xác tan rã, sau khi chết, họ tái sinh vào cõi lành, cõi trời’. Như vậy, với mắt thần thanh tịnh, vượt qua giới hạn của con người, người ấy thấy các chúng sinh chết đi và tái sinh, thấp kém và cao trọng, xinh đẹp và xấu xí, sinh vào cõi lành hay cõi dữ, người ấy biết rõ các chúng sinh đi theo nghiệp của mình.
28. Khi tâm đã định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không tì vết, thoát khỏi ô nhiễm, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến trạng thái bất động như vậy, người ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự cạn kiệt (đoạn tận / khaya) các nguồn ác (lậu hoặc / āsava). Người ấy biết rõ đúng như thật: ‘Đây là đau khổ’; biết rõ đúng như thật: ‘Đây là sự hình thành (sinh / samudayo) của đau khổ’; biết rõ đúng như thật: ‘Đây là sự chấm dứt (diệt / nirodho) đau khổ’; biết rõ đúng như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt đau khổ’. Người ấy biết rõ đúng như thật: ‘Đây là các nguồn ác’; biết rõ đúng như thật: ‘Đây là sự hình thành của các nguồn ác’; biết rõ đúng như thật: ‘Đây là sự chấm dứt các nguồn ác’; biết rõ đúng như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt các nguồn ác’.
29. Khi người ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của bản năng (dục lậu / kāmāsavā), tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của mong muốn hiện hữu (hữu lậu / bhavāsavā), tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của Không Hiểu Biết (vô minh lậu / avijjāsavā). Khi đã được giải thoát, có sự nhận biết rằng: ‘Đã được giải thoát’.
Người ấy biết rõ: ‘Sự Tái sinh (sinh / jāti) đã cạn kiệt, đời sống thánh thiện đã hoàn tất, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lại trạng thái này nữa’.
30. Này Bà-la-môn, đây được gọi là hạng người không tự hành hạ mình, không chuyên tâm vào việc tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, không chuyên tâm vào việc hành hạ người khác. Người ấy không tự hành hạ mình, không hành hạ người khác, ngay trong hiện tại không còn khao khát, lắng dịu, trở nên mát mẻ, trải nghiệm hạnh phúc, sống với tự thân trở nên cao tột."
31. Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Ghoṭamukha nói với Tôn giả Udena: “Tuyệt vời thay, thưa Tôn giả Udena! Tuyệt vời thay, thưa Tôn giả Udena! Thưa Tôn giả Udena, giống như người dựng đứng lại những gì bị lật úp, phơi bày ra những gì bị che khuất, chỉ đường cho người đi lạc, hay cầm ngọn đèn sáng vào bóng tối để những ai có mắt có thể thấy được hình ảnh; cũng vậy, Giáo pháp đã được Tôn giả Udena làm sáng tỏ qua nhiều phương pháp. Tôi xin quy y Tôn giả Udena, quy y Giáo pháp và quy y Tăng chúng. Xin Tôn giả Udena nhận tôi làm cư sĩ, đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời.”
32. “Này Bà-la-môn, đừng quy y tôi. Hãy quy y chính Đức Thế Tôn mà tôi đã quy y.”
“Thưa Tôn giả Udena, hiện nay Đức Thế Tôn Gotama, bậc A-la-hán, Tự Giác Ngộ ấy đang ở đâu?”
“Này Bà-la-môn, hiện nay Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Tự Giác Ngộ ấy đã nhập Niết-bàn.”
"Thưa Tôn giả Udena, nếu chúng tôi nghe Đức Thế Tôn Gotama ở cách mười do-tuần, chúng tôi cũng sẽ đi mười do-tuần để đến yết kiến Đức Thế Tôn Gotama, bậc A-la-hán, Tự Giác Ngộ. Thưa Tôn giả Udena, nếu chúng tôi nghe Đức Thế Tôn Gotama ở cách hai mươi do-tuần… ba mươi do-tuần… bốn mươi do-tuần… năm mươi do-tuần, chúng tôi cũng sẽ đi năm mươi do-tuần để đến yết kiến Đức Thế Tôn Gotama, bậc A-la-hán, Tự Giác Ngộ. Thưa Tôn giả Udena, thậm chí nếu chúng tôi nghe Đức Thế Tôn Gotama ở cách một trăm do-tuần, chúng tôi cũng sẽ đi một trăm do-tuần để đến yết kiến Đức Thế Tôn Gotama, bậc A-la-hán, Tự Giác Ngộ.
Thưa Tôn giả Udena, vì Đức Thế Tôn Gotama đã nhập Niết-bàn, chúng tôi xin quy y Đức Thế Tôn Gotama đã nhập Niết-bàn, quy y Giáo pháp và quy y Tăng chúng. Xin Tôn giả Udena nhận tôi làm cư sĩ, đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời. Thưa Tôn giả Udena, vua xứ Aṅga có cấp cho tôi một khoản tịnh tài khất thực hàng ngày, tôi xin dâng một khoản tịnh tài khất thực hàng ngày đó cho Tôn giả Udena."
33. “Này Bà-la-môn, vua xứ Aṅga cấp cho ông khoản tịnh tài khất thực hàng ngày là bao nhiêu?”
“Thưa Tôn giả Udena, là năm trăm đồng tiền (kahāpaṇa).”
“Này Bà-la-môn, chúng tôi không được phép nhận vàng bạc.”
“Nếu điều đó không được phép đối với Tôn giả Udena, tôi sẽ cho xây một tinh xá cho Tôn giả Udena.”
“Này Bà-la-môn, nếu ông muốn xây tinh xá cho tôi, hãy xây một giảng đường (hội trường / upaṭṭhānasālaṁ) cho Tăng chúng tại Pāṭaliputta.”
“Thưa Tôn giả Udena, tôi lại càng hoan hỷ và hài lòng hơn nữa khi Tôn giả Udena khuyến khích tôi cúng dường cho Tăng chúng. Thưa Tôn giả Udena, với khoản tịnh tài khất thực hàng ngày này và khoản tịnh tài khất thực hàng ngày khác, tôi sẽ cho xây một giảng đường cho Tăng chúng tại Pāṭaliputta.”
Sau đó, Bà-la-môn Ghoṭamukha đã dùng khoản tịnh tài khất thực hàng ngày này và khoản tịnh tài khất thực hàng ngày khác để xây một giảng đường cho Tăng chúng tại Pāṭaliputta. Ngày nay, nơi đó được gọi là “Ghoṭamukhī”.
Kinh Ghoṭamukha thứ tư kết thúc.
Ghi chú tài liệu:
- Cấu trúc phân loại bốn hạng người xuất hiện tương đồng trong Kinh Kandaraka (MN 51) và Tăng Chi Bộ (AN 4.198).
- Lộ trình tu tập giới-định-tuệ là cấu trúc chuẩn được lặp lại trong nhiều bài kinh quan trọng như Kinh Sa-môn quả (DN 2).
- Đoạn cuối kinh cung cấp dữ liệu lịch sử quan trọng về việc Tăng đoàn tuân thủ nghiêm ngặt giới luật không nhận tiền bạc (jātarūparajata) ngay cả sau khi Phật nhập diệt, và cách cư sĩ chuyển đổi tịnh tài thành cơ sở vật chất (xây giảng đường).