MN 89. KINH LỜI TÁN THÁN PHÁP
(Dhammacetiyasutta) Bản tóm tắt→
1. Tôi đã nghe như vầy: Một thời Đức Thế Tôn trú ở giữa những người Thích-ca (Sakya), tại một thị trấn của người Thích-ca tên là Medāḷupa.
2. Lúc bấy giờ, vua Pasenadi nước Kosala đã đi đến Nagaraka vì một vài công việc nào đó.
Rồi vua Pasenadi nước Kosala gọi Dīgha Kārāyana: “Này bạn Kārāyana, hãy chuẩn bị những cỗ xe tốt nhất, chúng ta sẽ đi đến khu vườn để ngắm cảnh đẹp.”
“Thưa vâng, tâu bệ hạ,” Dīgha Kārāyana vâng lời vua Pasenadi nước Kosala, cho chuẩn bị những cỗ xe tốt nhất rồi báo cáo với vua Pasenadi nước Kosala: “Tâu bệ hạ, những cỗ xe tốt nhất đã được chuẩn bị xong. Nay bệ hạ hãy làm những gì [ngài] cho là đúng lúc.”
3. Rồi vua Pasenadi nước Kosala bước lên một cỗ xe tốt, cùng với những cỗ xe tốt [khác] rời khỏi Nagaraka với uy quyền lớn lao của một vị vua. Vua đi về hướng khu vườn. Vua đi bằng xe cho đến nơi nào xe còn đi được, rồi xuống xe và đi bộ bước vào khu vườn.
4. Vua Pasenadi nước Kosala đang đi dạo và vãn cảnh trong khu vườn, nhìn thấy những gốc cây tĩnh lặng, đáng mến, ít tiếng ồn, ít tiếng vang, vắng bóng người qua lại, kín đáo cho con người, thích hợp cho sự tĩnh tu. Thấy vậy, vua liền nhớ đến Đức Thế Tôn: “Những gốc cây này tĩnh lặng, đáng mến, ít tiếng ồn, ít tiếng vang, vắng bóng người qua lại, kín đáo cho con người, thích hợp cho sự tĩnh tu, thật giống như những nơi mà chúng ta thường hầu hạ Đức Thế Tôn, bậc Xứng Đáng (A-la-hán / arahanta), bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn (Chánh Đẳng Giác / sammāsambuddha).”
Rồi vua Pasenadi nước Kosala hỏi Dīgha Kārāyana: “Này bạn Kārāyana, những gốc cây này tĩnh lặng, đáng mến, ít tiếng ồn, ít tiếng vang, vắng bóng người qua lại, kín đáo cho con người, thích hợp cho sự tĩnh tu, thật giống như những nơi mà chúng ta thường hầu hạ Đức Thế Tôn, bậc Xứng Đáng, bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn. Này bạn Kārāyana, hiện nay Đức Thế Tôn, bậc Xứng Đáng, bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn ấy đang trú ở đâu?”
5. “Tâu đại vương, có một thị trấn của người Thích-ca tên là Medāḷupa. Hiện nay Đức Thế Tôn, bậc Xứng Đáng, bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn đang trú ở đó.”
“Này bạn Kārāyana, thị trấn Medāḷupa của người Thích-ca cách Nagaraka bao xa?”
“Không xa, tâu đại vương; khoảng ba do-tuần; có thể đi đến đó trong phần còn lại của ngày hôm nay.”
“Này bạn Kārāyana, nếu vậy hãy chuẩn bị những cỗ xe tốt nhất, chúng ta sẽ đi để yết kiến Đức Thế Tôn, bậc Xứng Đáng, bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn.”
“Thưa vâng, tâu bệ hạ,” Dīgha Kārāyana vâng lời vua Pasenadi nước Kosala, cho chuẩn bị những cỗ xe tốt nhất rồi báo cáo với vua Pasenadi nước Kosala: “Tâu bệ hạ, những cỗ xe tốt nhất đã được chuẩn bị xong. Nay bệ hạ hãy làm những gì [ngài] cho là đúng lúc.”
6. Rồi vua Pasenadi nước Kosala bước lên một cỗ xe tốt, cùng với những cỗ xe tốt [khác] rời khỏi Nagaraka đi về hướng thị trấn Medāḷupa của người Thích-ca. Vua đến thị trấn Medāḷupa của người Thích-ca ngay trong phần còn lại của ngày hôm đó. Vua đi về hướng khu vườn. Vua đi bằng xe cho đến nơi nào xe còn đi được, rồi xuống xe và đi bộ bước vào khu vườn.
7. Lúc bấy giờ, có nhiều tỳ kheo đang đi kinh hành ngoài trời. Rồi vua Pasenadi nước Kosala đi đến chỗ các tỳ kheo ấy; sau khi đến, vua nói với các tỳ kheo ấy: “Thưa các tôn giả, hiện nay Đức Thế Tôn, bậc Xứng Đáng, bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn đang trú ở đâu? Chúng tôi muốn được yết kiến Đức Thế Tôn, bậc Xứng Đáng, bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn.”
8. “Tâu đại vương, đó là ngôi tịnh xá đang đóng cửa. Ngài hãy đi đến đó thật yên lặng, chậm rãi bước vào hiên nhà, ho nhẹ và gõ cửa. Đức Thế Tôn sẽ mở cửa cho ngài.” Rồi vua Pasenadi nước Kosala giao lại thanh gươm và chiếc khăn quấn đầu cho Dīgha Kārāyana ngay tại đó. Lúc bấy giờ, Dīgha Kārāyana nghĩ thầm: “Nhà vua đang đi vào nơi riêng tư, ta chỉ nên đứng lại ngay tại đây.”
Rồi vua Pasenadi nước Kosala đi đến ngôi tịnh xá đang đóng cửa ấy thật yên lặng, chậm rãi bước vào hiên nhà, ho nhẹ và gõ cửa. Đức Thế Tôn mở cửa.
9. Rồi vua Pasenadi nước Kosala bước vào tịnh xá, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn, hôn lên bàn chân Đức Thế Tôn bằng miệng, xoa bóp bằng tay và xưng tên: “Bạch Thế Tôn, con là vua Pasenadi nước Kosala; bạch Thế Tôn, con là vua Pasenadi nước Kosala.”
“Thưa đại vương, thấy rõ lý do gì mà ngài lại thể hiện sự hạ mình tôn kính tột bậc (chí cực tốn phẫn / paramanipaccakāraṁ) và bày tỏ tình bằng hữu đối với thân thể này như vậy?”
10. "Bạch Thế Tôn, con có sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp (pháp tùy quán / dhammanvayo) đối với Thế Tôn như sau: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp (pháp / dhammo) được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’ Bạch Thế Tôn, ở đây con thấy một số sa-môn và bà-la-môn thực hành đời sống thánh thiện (phạm hạnh / brahmacariya) có giới hạn trong mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm, bốn mươi năm. Rồi một thời gian sau, họ tắm rửa sạch sẽ, xức dầu thơm, cắt tỉa râu tóc, tận hưởng và đắm chìm trong năm sợi dây trói buộc của bản năng (ngũ dục / kāmaguṇehi). Nhưng ở đây, bạch Thế Tôn, con thấy các tỳ kheo thực hành đời sống thánh thiện trọn vẹn và trong sạch cho đến trọn đời, cho đến hơi thở cuối cùng. Bạch Thế Tôn, con không thấy ở đâu bên ngoài [Giáo pháp này] có một đời sống thánh thiện trọn vẹn và trong sạch như vậy. Bạch Thế Tôn, đây là sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’
11. Lại nữa, bạch Thế Tôn, các vua tranh cãi với các vua, giới chiến binh tranh cãi với giới chiến binh, bà-la-môn tranh cãi với bà-la-môn, gia chủ tranh cãi với gia chủ, mẹ tranh cãi với con trai, con trai tranh cãi với mẹ, cha tranh cãi với con trai, con trai tranh cãi với cha, anh em trai tranh cãi với chị em gái, chị em gái tranh cãi với anh em trai, bạn bè tranh cãi với bạn bè. Nhưng ở đây, bạch Thế Tôn, con thấy các tỳ kheo sống hòa hợp, hoan hỷ, không tranh cãi, hòa quyện như nước với sữa, nhìn nhau bằng ánh mắt thiện cảm. Bạch Thế Tôn, con không thấy ở đâu bên ngoài [Giáo pháp này] có một hội chúng hòa hợp như vậy. Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’
12. Lại nữa, bạch Thế Tôn, con thường đi dạo và vãn cảnh từ khu vườn này sang khu vườn khác, từ công viên này sang công viên khác. Ở đó, con thấy một số sa-môn và bà-la-môn gầy gò, thô ráp, xấu xí, da vàng vọt, gân guốc nổi đầy người, con nghĩ họ không làm cho mắt người nhìn cảm thấy dễ chịu. Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ thế này: ‘Chắc chắn những tôn giả này sống đời sống thánh thiện trong sự bất mãn, hoặc họ đã làm một hành động sai trái nào đó rồi che giấu; vì vậy mà những tôn giả này gầy gò, thô ráp, xấu xí, da vàng vọt, gân guốc nổi đầy người, không làm cho mắt người nhìn cảm thấy dễ chịu.’ Con liền đến gần họ và hỏi: ‘Thưa các tôn giả, vì sao quý vị lại gầy gò, thô ráp, xấu xí, da vàng vọt, gân guốc nổi đầy người, không làm cho mắt người nhìn cảm thấy dễ chịu như vậy?’ Họ trả lời con rằng: ‘Tâu đại vương, chúng tôi mắc bệnh di truyền của gia tộc.’ Nhưng ở đây, bạch Thế Tôn, con thấy các tỳ kheo hân hoan, phấn chấn, vui vẻ, thỏa mãn các giác quan, không lo âu, thanh thản, sống dựa vào sự cúng dường của người khác, với tâm trí tự do như loài nai rừng. Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ thế này: ‘Chắc chắn những tôn giả này đã nhận biết được một sự thù thắng lớn lao, trước sau như một, trong lời dạy của Đức Thế Tôn; vì vậy mà những tôn giả này hân hoan, phấn chấn, vui vẻ, thỏa mãn các giác quan, không lo âu, thanh thản, sống dựa vào sự cúng dường của người khác, với tâm trí tự do như loài nai rừng.’ Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’
13. Lại nữa, bạch Thế Tôn, con là một vị vua thuộc giai cấp chiến binh đã được làm lễ quán đảnh; con có quyền xử tử người đáng bị xử tử, phạt tiền người đáng bị phạt tiền, lưu đày người đáng bị lưu đày. Nhưng bạch Thế Tôn, khi con đang ngồi xét xử, thỉnh thoảng người ta vẫn ngắt lời con. Con không thể ngăn cản được: ‘Này các ông, đừng ngắt lời ta khi ta đang ngồi xét xử, hãy đợi ta nói xong đã.’ Thế mà họ vẫn ngắt lời con. Nhưng ở đây, bạch Thế Tôn, con thấy các tỳ kheo; trong lúc Thế Tôn đang thuyết giảng Giáo pháp cho hàng trăm hội chúng, lúc bấy giờ không có một tiếng hắt hơi hay tiếng ho nào từ các đệ tử của Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, chuyện từng xảy ra là Thế Tôn đang thuyết giảng Giáo pháp cho hàng trăm hội chúng. Lúc đó có một đệ tử của Thế Tôn ho nhẹ. Một vị đồng tu liền lấy đầu gối huých vào vị ấy: ‘Tôn giả hãy im lặng, tôn giả đừng làm ồn; Đạo sư của chúng ta, Đức Thế Tôn đang thuyết giảng Giáo pháp.’ Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ thế này: ‘Thật kỳ diệu thay, thật phi thường thay! Một hội chúng được huấn luyện khéo léo đến thế này mà không cần dùng đến gậy gộc hay gươm đao.’ Bạch Thế Tôn, con không thấy ở đâu bên ngoài [Giáo pháp này] có một hội chúng được huấn luyện khéo léo như vậy. Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’
14. Lại nữa, bạch Thế Tôn, con thấy ở đây có một số học giả thuộc giai cấp chiến binh, sắc sảo, chuyên tranh luận với người khác, như những người bắn chẻ sợi tóc (thiện xạ / vālavedhirūpe). Họ đi khắp nơi, dùng trí tuệ của mình để bẻ gãy các quan điểm (diṭṭhigatāni). Họ nghe tin: ‘Sa-môn Gotama sắp đi đến ngôi làng hay thị trấn kia.’ Họ liền chuẩn bị một câu hỏi: ‘Chúng ta sẽ đến gặp sa-môn Gotama và hỏi câu hỏi này. Nếu bị hỏi như vậy mà ông ấy trả lời thế này, chúng ta sẽ bắt bẻ ông ấy; nếu bị hỏi như vậy mà ông ấy trả lời thế kia, chúng ta cũng sẽ bắt bẻ ông ấy.’ Họ nghe tin: ‘Sa-môn Gotama đã đến ngôi làng hay thị trấn kia.’ Họ liền đi đến chỗ Thế Tôn. Thế Tôn dùng việc giảng về Giáo pháp (pháp thoại / dhammiyā kathāya) để chỉ dẫn, khích lệ, làm cho phấn chấn và làm cho hoan hỷ. Sau khi được Thế Tôn dùng việc giảng về Giáo pháp để chỉ dẫn, khích lệ, làm cho phấn chấn và làm cho hoan hỷ, họ thậm chí không hỏi Thế Tôn câu hỏi đó, thì làm sao có thể bắt bẻ được? Trái lại, họ trở thành đệ tử của Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’
15. Lại nữa, bạch Thế Tôn, con thấy ở đây có một số học giả bà-la-môn […lặp lại…] học giả gia chủ […lặp lại…] học giả sa-môn, sắc sảo, chuyên tranh luận với người khác, như những người bắn chẻ sợi tóc. Họ đi khắp nơi, dùng trí tuệ của mình để bẻ gãy các quan điểm. Họ nghe tin: ‘Sa-môn Gotama sắp đi đến ngôi làng hay thị trấn kia.’ Họ liền chuẩn bị một câu hỏi: ‘Chúng ta sẽ đến gặp sa-môn Gotama và hỏi câu hỏi này. Nếu bị hỏi như vậy mà ông ấy trả lời thế này, chúng ta sẽ bắt bẻ ông ấy; nếu bị hỏi như vậy mà ông ấy trả lời thế kia, chúng ta cũng sẽ bắt bẻ ông ấy.’ Họ nghe tin: ‘Sa-môn Gotama đã đến ngôi làng hay thị trấn kia.’ Họ liền đi đến chỗ Thế Tôn. Thế Tôn dùng việc giảng về Giáo pháp để chỉ dẫn, khích lệ, làm cho phấn chấn và làm cho hoan hỷ. Sau khi được Thế Tôn dùng việc giảng về Giáo pháp để chỉ dẫn, khích lệ, làm cho phấn chấn và làm cho hoan hỷ, họ thậm chí không hỏi Thế Tôn câu hỏi đó, thì làm sao có thể bắt bẻ được? Trái lại, họ xin Thế Tôn cho phép từ bỏ gia đình sống không gia đình (xuất gia / agārasmā anagāriyaṁ pabbajjāya). Thế Tôn cho họ từ bỏ gia đình sống không gia đình. Sau khi từ bỏ gia đình sống không gia đình như vậy, họ sống một mình, rời bỏ đám đông, không sao nhãng, nhiệt tâm, quyết tâm, và không bao lâu sau—mục đích vô thượng mà các thiện nam tử chân chính từ bỏ gia đình sống không gia đình hướng tới—chính là sự hoàn mãn của đời sống thánh thiện, họ đã tự mình nhận biết toàn bộ, trực tiếp chứng nghiệm và đạt được ngay trong hiện tại. Họ nói thế này: ‘Chút nữa là chúng ta tiêu tùng rồi; chút nữa là chúng ta bị hủy hoại rồi. Vì trước đây không phải là sa-môn mà chúng ta tự xưng là sa-môn, không phải là bà-la-môn mà chúng ta tự xưng là bà-la-môn, không phải là bậc Xứng Đáng mà chúng ta tự xưng là bậc Xứng Đáng. Nay chúng ta mới thực sự là sa-môn, nay chúng ta mới thực sự là bà-la-môn, nay chúng ta mới thực sự là bậc Xứng Đáng.’ Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’
18. Lại nữa, bạch Thế Tôn, hai người thợ mộc Isidatta và Purāṇa này ăn cơm của con, dùng xe của con, con là người ban cho họ sinh kế, mang lại danh vọng cho họ; thế nhưng họ không thể hiện sự hạ mình tôn kính đối với con như đối với Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, chuyện từng xảy ra là khi con đang dẫn quân đi chinh phạt, con muốn thử lòng hai người thợ mộc Isidatta và Purāṇa này nên đã cùng họ nghỉ lại trong một ngôi nhà chật hẹp. Rồi bạch Thế Tôn, hai người thợ mộc Isidatta và Purāṇa này dành phần lớn đêm đó để đàm đạo về Giáo pháp, sau đó họ nằm ngủ, hướng đầu về phía Đức Thế Tôn đang ở và quay chân về phía con. Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ thế này: ‘Thật kỳ diệu thay, thật phi thường thay! Hai người thợ mộc Isidatta và Purāṇa này ăn cơm của ta, dùng xe của ta, ta là người ban cho họ sinh kế, mang lại danh vọng cho họ; thế nhưng họ không thể hiện sự hạ mình tôn kính đối với ta như đối với Thế Tôn. Chắc chắn những tôn giả này đã nhận biết được một sự thù thắng lớn lao, trước sau như một, trong lời dạy của Đức Thế Tôn.’ Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy diễn hợp lý về Giáo pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Đức Thế Tôn là bậc Tự Mình Giác Ngộ Hoàn Toàn, Giáo pháp được Thế Tôn khéo giảng dạy, Tăng chúng đệ tử của Thế Tôn thực hành tốt đẹp.’
19. Lại nữa, bạch Thế Tôn, Thế Tôn thuộc giai cấp chiến binh, con cũng thuộc giai cấp chiến binh; Thế Tôn là người Kosala, con cũng là người Kosala; Thế Tôn tám mươi tuổi, con cũng tám mươi tuổi. Bạch Thế Tôn, chính vì Thế Tôn thuộc giai cấp chiến binh, con cũng thuộc giai cấp chiến binh; Thế Tôn là người Kosala, con cũng là người Kosala; Thế Tôn tám mươi tuổi, con cũng tám mươi tuổi; do vậy, con thấy mình xứng đáng thể hiện sự hạ mình tôn kính tột bậc và bày tỏ tình bằng hữu đối với Thế Tôn.
20. Thôi, bây giờ chúng con xin phép cáo lui, bạch Thế Tôn; chúng con có nhiều việc phải làm, nhiều trách nhiệm phải lo."
“Thưa đại vương, nay ngài hãy làm những gì [ngài] cho là đúng lúc.” Rồi vua Pasenadi nước Kosala đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ Đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh Ngài theo chiều bên phải rồi rời đi.
21. Rồi không lâu sau khi vua Pasenadi nước Kosala rời đi, Đức Thế Tôn gọi các tỳ kheo: “Này các tỳ kheo, vua Pasenadi nước Kosala này đã nói lên những lời tán thán Pháp (pháp tháp / dhammacetiyāni) rồi đứng dậy khỏi chỗ ngồi rời đi. Này các tỳ kheo, hãy học thuộc những lời tán thán Pháp; này các tỳ kheo, hãy ghi nhớ những lời tán thán Pháp; này các tỳ kheo, hãy gìn giữ những lời tán thán Pháp. Này các tỳ kheo, những lời tán thán Pháp này mang lại lợi ích, là cốt lõi đời sống thánh thiện (sơ thiện phạm hạnh / ādibrahmacariyakānī).” 1
Đức Thế Tôn đã nói như vậy. Các tỳ kheo ấy hài lòng, vui mừng đón nhận lời dạy của Đức Thế Tôn.
Kết thúc Kinh Những lời tán thán Pháp, bài kinh thứ chín.