(Cūḷavedallasutta) Bản tóm tắt→
1. Tôi đã nghe như vầy—một thời Đức Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), tại Veḷuvana (Trúc Lâm), nơi nuôi dưỡng sóc.
Khi ấy, cư sĩ Visākha đi đến nơi tỳ-kheo-ni Dhammadinnā ở; sau khi đến, đảnh lễ tỳ-kheo-ni Dhammadinnā rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, cư sĩ Visākha thưa với tỳ-kheo-ni Dhammadinnā điều này:
(Cùlavedalla Sutta)
Như vầy tôi nghe.
Một thời Thế Tôn ở Rajagaha (Vương Xá), tai Veluvana (Trúc Lâm), chỗ Kalandaka Nivapa. Rồi nam cư sĩ Visakha đến chỗ Tỷ-kheo-ni Dhammadinna ở, sau khi đến, đảnh lễ Tỷ-kheo-ni Dhammadinna rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, nam cư sĩ Visakha thưa với Tỷ-kheo ni Dhammadinna:
2. “Thưa ni sư, người ta nói ‘tự ngã (thân kiến / sakkāya), tự ngã’. Thưa ni sư, Đức Thế Tôn đã gọi cái gì là tự ngã?”
“Này hiền giả Visākha, Năm Uẩn bám giữ (thủ uẩn / upādānakkhandhā) này được Đức Thế Tôn gọi là tự ngã, đó là—bám giữ vào ‘Uẩn bám giữ thuộc vật chất’ (sắc thủ uẩn / rūpupādānakkhandho), bám giữ vào ‘Uẩn bám giữ thuộc Cảm Thọ’ (thọ thủ uẩn / vedanupādānakkhandho), bám giữ vào ‘Uẩn bám giữ thuộc Nhận Thức’ (tưởng thủ uẩn / saññupādānakkhandho), bám giữ vào ‘Uẩn bám giữ thuộc Hoạt động’ (hành thủ uẩn / saṅkhārupādānakkhandho), bám giữ vào ‘Uẩn bám giữ thuộc Nhận Biết’ (thức thủ uẩn / viññāṇupādānakkhandho). Này hiền giả Visākha, năm năm uẩn bám giữ này được Đức Thế Tôn gọi là tự ngã.”
“Lành thay, thưa ni sư”, cư sĩ Visākha vui mừng đón nhận và tán thán lời nói của tỳ-kheo-ni Dhammadinnā, rồi hỏi thêm câu hỏi khác:
3. “Thưa ni sư, người ta nói ‘sự hình thành của tự ngã, sự hình thành của tự ngã’. Thưa ni sư, Đức Thế Tôn đã gọi cái gì là sự hình thành của tự ngã?”
“Này hiền giả Visākha, chính mong muốn (tham ái / taṇhā) này dẫn đến tồn tại trở lại (tái hữu / ponobbhavikā), đi kèm với vui thú và đắm nhiễm (hỷ tham câu hữu / nandīrāgasahagatā), vui thú chạy theo chỗ này chỗ kia (bỉ bỉ hỷ lạc / tatratatrābhinandinī), đó là—mong muốn bản năng (dục ái / kāmataṇhā), mong muốn tồn tại (hữu ái / bhavataṇhā), mong muốn không tồn tại (phi hữu ái / vibhavataṇhā); này hiền giả Visākha, điều này được Đức Thế Tôn gọi là sự hình thành của tự ngã.”
4. “Thưa ni sư, người ta nói ‘sự chấm dứt (diệt / nirodha) của tự ngã, sự chấm dứt của tự ngã’. Thưa ni sư, Đức Thế Tôn đã gọi cái gì là sự chấm dứt của tự ngã?”
“Này hiền giả Visākha, sự chặn sạch hết đắm nhiễm, sự từ bỏ (xả ly / cāgo), sự từ bỏ hoàn toàn, sự giải thoát, sự không bám víu đối với chính mong muốn ấy; này hiền giả Visākha, điều này được Đức Thế Tôn gọi là sự chấm dứt của tự ngã.”
5. “Thưa ni sư, người ta nói ‘con đường dẫn đến sự chấm dứt của tự ngã, con đường dẫn đến sự chấm dứt của tự ngã’. Thưa ni sư, Đức Thế Tôn đã gọi cái gì là con đường dẫn đến sự chấm dứt của tự ngã?”
“Này hiền giả Visākha, chính Tám Bước Thiện (bát chánh đạo / ariyo aṭṭhaṅgiko maggo) này được Đức Thế Tôn gọi là con đường dẫn đến sự chấm dứt của tự ngã, đó là—Thấy Thiện (chánh kiến / sammādiṭṭhi), Suy nghĩ Thiện (chánh tư duy / sammāsaṅkappo), Lời nói Thiện (chánh ngữ / sammāvācā), Hành động Thiện (chánh nghiệp / sammākammanto), Đời sống Thiện (chánh mạng / sammāājīvo), Nỗ lực Thiện (chánh tinh tấn / sammāvāyāmo), Chú ý quan sát Thiện (chánh niệm / sammāsati), Định thiện (chánh định / sammāsamādhī).”
6. “Thưa ni sư, sự bám giữ (thủ / upādāna) ấy có phải là năm Năm Uẩn bám giữ không, hay sự bám giữ nằm ngoài năm Năm Uẩn bám giữ?”
“Này hiền giả Visākha, sự bám giữ ấy không phải là năm Năm Uẩn bám giữ, sự bám giữ cũng không nằm ngoài năm Năm Uẩn bám giữ. Này hiền giả Visākha, sự tham đắm (dục tham / chandarāgo) nào đối với năm Năm Uẩn bám giữ, đó chính là sự bám giữ ở trong ấy.” [^1]
(Tự thân)
– Thưa Ni sư, tự thân, tự thân, (Sakkaya), được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân là như thế nào?
– Hiền giả Visakha, Thế Tôn gọi năm thủ uẩn là tự thân, tức là sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn và thức thủ uẩn. Hiền giả Visakha, năm thủ uẩn này, Thế Tôn gọi là tự thân.
– Lành thay, thưa Ni sư.
Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo-ni Dhammadinna nói, rồi hỏi Tỷ-kheo-ni Dhammadinna thêm một câu hỏi nữa:
– Tự thân tập khởi, tự thân tập khởi, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân tập khởi (Sakkaya samudaya) là như thế nào?
– Hiền giả Visakha, khát ái này đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, tức là dục ái, hữu ái và phi hữu ái. Hiền giả Visakha, khát ái này, Thế Tôn gọi là tự thân tập khởi.
– Tự thân diệt, tự thân diệt, thưa Ni sư, được gọi là như vậy. Thế Tôn gọi tự thân diệt là như thế nào?
– Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt, không tham đắm, không có dư tàn của khát ái ấy, sự xả ly, sự vất bỏ, sự giải thoát, sự vô chấp. Hiền giả Visakha, sự đoạn diệt này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt.
– Thưa Ni sư, tự thân diệt đạo, tự thân diệt đạo, được gọi là như vậy. Thưa Ni sư, Thế Tôn gọi tự thân diệt đạo là như thế nào?
– Hiền giả Visakha, Con đường Thánh tám ngành này, Thế Tôn gọi là tự thân diệt đạo, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
– Thưa Ni sư, thủ này tức là năm thủ uẩn kia hay thủ này khác với năm thủ uẩn?
– Không phải, Hiền giả Visakha. Thủ này tức là năm thủ uẩn kia, thủ này không khác với năm thủ uẩn kia, Hiền giả Visakha, phàm có dục tham đối với năm thủ uẩn, tức là (chấp) thủ đối với chúng ở đây vậy.
7. “Thưa ni sư, thế nào là Thấy mình là thật (thân kiến / sakkāyadiṭṭhi)?”
“Ở đây, này hiền giả Visākha, người thường không học (vô văn phàm phu / assutavā puthujjano), không thấy rõ các bậc thánh, không am hiểu Giáo pháp (pháp / dhamma) của các bậc thánh, không được rèn luyện trong Giáo pháp của các bậc thánh, không thấy rõ các chân nhân, không am hiểu Giáo pháp của các chân nhân, không được rèn luyện trong Giáo pháp của các chân nhân, quan sát vật chất (sắc / rūpa) như là chính mình, hoặc chính mình sở hữu vật chất, hoặc vật chất nằm trong chính mình, hoặc chính mình nằm trong vật chất. Quan sát Cảm Thọ (thọ / vedanā) […lặp lại…] quan sát Nhận Thức (tưởng / saññā) … quan sát hoạt động (hành / saṅkhāre) … quan sát Nhận Biết (thức / viññāṇa) như là chính mình, hoặc chính mình sở hữu Nhận Biết, hoặc Nhận Biết nằm trong chính mình, hoặc chính mình nằm trong Nhận Biết. Này hiền giả Visākha, như vậy là có Thấy mình là thật.”
8. “Thưa ni sư, thế nào là không Thấy mình là thật?”
“Ở đây, này hiền giả Visākha, đệ tử bậc thánh có học (hữu học / sutavā), thấy rõ các bậc thánh, am hiểu Giáo pháp của các bậc thánh, được rèn luyện tốt trong Giáo pháp của các bậc thánh, thấy rõ các bậc chân nhân, am hiểu Giáo pháp của các bậc chân nhân, được rèn luyện tốt trong Giáo pháp của các chân nhân, không quan sát thấy vật chất như là chính mình, không quan sát thấy chính mình sở hữu vật chất, không quan sát thấy vật chất nằm trong chính mình, không quan sát thấy chính mình nằm trong vật chất. Không quan sát Cảm Thọ […lặp lại…] không quan sát Nhận Thức … không quan sát hoạt động […lặp lại…] không quan sát Nhận Biết như là chính mình, không quan sát chính mình sở hữu Nhận Biết, không quan sát Nhận Biết nằm trong chính mình, không quan sát chính mình nằm trong Nhận Biết. Này hiền giả Visākha, như vậy là không Thấy mình là thật.”
(Thân kiến)
– Thưa Ni sư, thế nào là thân kiến?
– Ở đây, Hiền giả Visakha, kẻ vô văn phàm phu không đến yết kiến các bậc Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu tập pháp các bậc Thánh, không đến yết kiến các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không tu tập pháp các bậc Chân nhân, xem sắc là tự ngã hay xem tự ngã là có sắc, hay xem sắc là trong tự ngã hay xem tự ngã là trong sắc; xem thọ là tự ngã, hay xem tự ngã là có thọ, hay xem thọ là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong thọ; xem tưởng là tự ngã, hay xem tự ngã là có tưởng, hay xem tưởng là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong tưởng; xem hành là tự ngã, xem tự ngã là có hành, hay xem hành là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong hành; xem thức là tự ngã, hay xem tự ngã là có thức, hay xem thức là trong tự ngã, hay xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là thân kiến.
– Thưa Ni sư, thế nào là không phải thân kiến?
– Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Ða văn Thánh đệ tử đến yết kiến các bậc Thánh, thuần thục pháp các bậc Thánh, tu tập pháp các bậc Thánh, đến yết kiến các bậc Chân nhân, thuần thục pháp các bậc Chân nhân, tu tập pháp các bậc Chân nhân, không xem sắc là tự ngã, không xem tự ngã là có sắc, không xem sắc là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong sắc; không xem thọ là tự ngã, không xem tự ngã là có thọ, không xem thọ là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thọ; không xem tưởng là tự ngã, không xem tự ngã là có tưởng, không xem tưởng là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong tưởng; không xem các hành là tự ngã, không xem tự ngã là có các hành, không xem các hành là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong các hành; không xem thức là tự ngã, không xem tự ngã là có thức, không xem thức là trong tự ngã, không xem tự ngã là trong thức. Như vậy, Hiền giả Visakha, là không có thân kiến.
9. “Thưa ni sư, thế nào là Tám Bước Thiện?”
“Này hiền giả Visākha, đây chính là Tám Bước Thiện, đó là—Thấy Thiện, Suy nghĩ Thiện, Lời nói Thiện, Hành động Thiện, Đời sống Thiện, Nỗ lực Thiện, Chú ý quan sát Thiện, Định thiện.”
10. “Thưa ni sư, Tám Bước Thiện là thứ hình thành từ lắp ghép (hữu vi / saṅkhato) hay thứ hình thành không từ lắp ghép (vô vi / asaṅkhato)?”
“Này hiền giả Visākha, Tám Bước Thiện là thứ hình thành từ lắp ghép.”
11. “Thưa ni sư, Tám Bước Thiện chứa đựng ba tập hợp [giới, định tuệ](uẩn / khandhā), hay ba tập hợp chứa đựng Tám Bước Thiện?”
“Này hiền giả Visākha, Tám Bước Thiện không chứa đựng ba tập hợp; mà này hiền giả Visākha, ba tập hợp chứa đựng Tám Bước Thiện. Này hiền giả Visākha, Lời nói Thiện, Hành động Thiện và Đời sống Thiện, những Điều (pháp / dhammā) này được bao gồm trong tập hợp giới. Nỗ lực Thiện, Chú ý quan sát Thiện và Định thiện, những Điều này được bao gồm trong tập hợp định. Thấy Thiện và Suy nghĩ Thiện, những Điều này được bao gồm trong tập hợp tuệ.”
(Bát chánh đạo)
– Thưa Ni sư, thế nào là Thánh đạo Tám ngành?
– Hiền giả Visakha, đây là Thánh đạo Tám ngành, tức là chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.
– Thưa Ni sư, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi hay vô vi?
– Hiền giả Visakha, Thánh đạo Tám ngành này là hữu vi.
– Thưa Ni sư, ba uẩn được Thánh đạo Tám ngành thâu nhiếp hay Thánh đạo Tám ngành được ba uẩn thâu nhiếp?
– Hiền giả Visakha, ba uẩn không bị Thánh đạo Tám ngành thâu nhiếp; Hiền giả Visakha, Thánh đạo Tám ngành bị ba uẩn thâu nhiếp. Hiền giả Visakha, chánh ngữ, chánh nghiệp và chánh mạng, những pháp này được thâu nhiếp trong giới uẩn. Chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định, những pháp này được thâu nhiếp trong định uẩn. Chánh tri kiến và chánh tư duy, những pháp này được thâu nhiếp trong tuệ uẩn
12. “Thưa ni sư, thế nào là Định, những Điều nào là dấu hiệu của Định (định tướng / samādhinimittā), những Điều nào là yếu tố hỗ trợ Định (định tư cụ / samādhiparikkhārā), thế nào là sự rèn luyện Định (định tu tập / samādhibhāvanā)?”
“Này hiền giả Visākha, tâm hợp thành một (nhất tâm / cittassa ekaggatā) chính là Định; bốn nơi chú tâm (tứ niệm xứ / cattāro satipaṭṭhānā) là dấu hiệu của Định; bốn Siêng năng thiện (tứ chánh cần / cattāro sammappadhānā) là yếu tố hỗ trợ Định. Sự thực hành, sự rèn luyện, sự làm cho sung mãn chính những Điều này [bốn Siêng năng thiện ], ở đây gọi là sự rèn luyện Định.”
(Ðịnh)
– Thưa Ni sư thế nào là định, thế nào là định tướng, thế nào là định tư cụ, thế nào là định tu tập?
– Hiền giả Visakha, nhất tâm là định, Bốn Niệm Xứ là định tướng, Bốn Tinh cần là định tư cụ, sự luyện tập, sự tu tập, sự tái tu tập của những pháp ấy là định tu tập ở đây vậy.
13. “Thưa ni sư, có bao nhiêu hoạt động (hành / saṅkhārā)?”
“Này hiền giả Visākha, có ba hoạt động này—hoạt động của thân (thân hành / kāyasaṅkhāro), hoạt động của ngôn ngữ (khẩu hành / vacīsaṅkhāro), hoạt động của tâm (tâm hành / cittasaṅkhāro).”
14. “Thưa ni sư, thế nào là hoạt động của thân, thế nào là hoạt động của ngôn ngữ, thế nào là hoạt động của tâm?”
“Này hiền giả Visākha, hơi thở ra hơi thở vào là hoạt động của thân, chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (tầm và tứ / vitakkavicārā) là hoạt động của ngôn ngữ, Nhận Thức và Cảm Thọ là hoạt động của tâm.”
15. “Thưa ni sư, vì sao hơi thở ra hơi thở vào là hoạt động của thân, vì sao chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý là hoạt động của ngôn ngữ, vì sao Nhận Thức và Cảm Thọ là hoạt động của tâm?”
“Này hiền giả Visākha, hơi thở ra hơi thở vào thuộc về thân, những Điều này gắn liền với thân, do đó hơi thở ra hơi thở vào là hoạt động của thân. Này hiền giả Visākha, trước tiên người ta chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý, sau đó mới phát ra lời nói, do đó chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý là hoạt động của ngôn ngữ. Nhận Thức (tưởng) và Cảm Thọ (Thọ) thuộc về tâm, những Điều này gắn liền với tâm, do đó Nhận Thức và Cảm Thọ là hoạt động của tâm.”
(Hành)
– Thưa Ni sư, có bao nhiêu hành?
– Hiền giả, có ba loại hành này: thân hành, khẩu hành, và tâm hành.
– Thưa Ni sư, thế nào là thân hành, thế nào là khẩu hành, thế nào là tâm hành?
– Thở vô, thở ra, Hiền giả Visakha, là thân hành, tầm tứ là khẩu hành, tưởng và thọ là tâm hành.
– Thưa Ni sư, vì sao thở vô thở ra là thân hành, vì sao tầm tứ là khẩu hành, vì sao tưởng và thọ là tâm hành?
– Thở vô, thở ra, Hiền giả Visakha, thuộc về thân, những pháp này lệ thuộc với thân, nên thở vô thở ra thuộc về thân hành. Hiền giả Visakha, trước phải tầm và tứ rồi sau mới phát lời nói, nên tầm tứ thuộc về khẩu hành. Tưởng và thọ và tâm sở, các pháp này lệ thuộc với tâm, nên tưởng và thọ thuộc về tâm hành.
16. “Thưa ni sư, làm thế nào để đạt được định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ (diệt thọ tưởng định / saññāvedayitanirodhasamāpatti)?”
“Này hiền giả Visākha, đối với tỳ kheo đang đi vào định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, vị ấy không có suy nghĩ: ‘Tôi sẽ đi vào định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ’, hoặc ‘Tôi đang đi vào định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ’, hoặc ‘Tôi đã đi vào định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ’. Thay vào đó, tâm của vị ấy đã được rèn luyện từ trước theo cách dẫn dắt đến trạng thái như vậy.”
17. “Thưa ni sư, đối với tỳ kheo đang đi vào định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, những Điều nào chấm dứt trước tiên—hoạt động của thân, hoạt động của ngôn ngữ hay hoạt động của tâm?”
“Này hiền giả Visākha, đối với tỳ kheo đang đi vào định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, hoạt động của ngôn ngữ chấm dứt trước tiên, sau đó là hoạt động của thân, sau đó là hoạt động của tâm.”
18. “Thưa ni sư, làm thế nào để xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ?”
“Này hiền giả Visākha, đối với tỳ kheo đang xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, vị ấy không có suy nghĩ: ‘Tôi sẽ xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ’, hoặc ‘Tôi đang xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ’, hoặc ‘Tôi đã xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ’. Thay vào đó, tâm của vị ấy đã được rèn luyện từ trước theo cách dẫn dắt đến trạng thái như vậy.”
19. “Thưa ni sư, đối với tỳ kheo đang xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, những Điều nào sinh khởi trước tiên—hoạt động của thân, hoạt động của ngôn ngữ hay hoạt động của tâm?”
“Này hiền giả Visākha, đối với tỳ kheo đang xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, hoạt động của tâm sinh khởi trước tiên, sau đó là hoạt động của thân, sau đó là hoạt động của ngôn ngữ.”
20. “Thưa ni sư, đối với tỳ kheo đã xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, có bao nhiêu loại Xúc (xúc / phassā) chạm đến vị ấy?”
“Này hiền giả Visākha, đối với tỳ kheo đã xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, có ba loại Xúc chạm đến vị ấy—Xúc trống rỗng (không xúc / suññato phasso), Xúc không tướng (vô tướng xúc / animitto phasso), Xúc không mong cầu (vô tác xúc / appaṇihito phasso).”
21. “Thưa ni sư, đối với tỳ kheo đã xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, tâm của vị ấy hướng về đâu, nghiêng về đâu, dốc về đâu?”
“Này hiền giả Visākha, đối với tỳ kheo đã xuất ra khỏi định ngưng Nhận Thức và Cảm Thọ, tâm của vị ấy hướng về sự rời bỏ (viễn ly / viveka), nghiêng về sự rời bỏ, dốc về sự rời bỏ.”
(Diệt định)
– Thưa Ni sư, như thế nào là chứng nhập Diệt thọ tưởng định?
– Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, vị ấy không nghĩ rằng: “Tôi sẽ chứng nhập Diệt thọ tưởng định”, hay “Tôi đang chứng nhập Diệt thọ tưởng định” hay “Tôi đã chứng nhập Diệt thọ tưởng định”. Vì rằng, tâm của vị này trước đã được tu tập như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.
– Thưa Ni sư, Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, những pháp gì diệt trước, thân hành, hay khẩu hành, hay tâm hành?
– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo chứng nhập Diệt thọ tưởng định, khẩu hành diệt trước, rồi đến thân hành, rồi đến tâm hành.
– Thưa Ni sư, làm thế nào xuất khởi Diệt thọ tưởng định?
– Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, không có nghĩ rằng: “Tôi sẽ xuất khởi Diệt thọ tưởng định”, hay “Tôi đang xuất khởi Diệt thọ tưởng định”, hay: “Tôi đã xuất khởi Diệt thọ tưởng định”. Vì rằng tâm của vị này trước đã tu tập như vậy nên đưa đến trạng thái như vậy.
– Thưa Ni sư, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, những pháp nào khởi lên trước, thân hành, hay khẩu hành hay tâm hành?
– Hiền giả Visakha, Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm hành khởi lên trước nhất, rồi đến thân hành, rồi đến khẩu hành.
– Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác những xúc nào?
– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, vị ấy cảm giác ba loại xúc: không xúc, vô tướng xúc, vô nguyện xúc.
– Thưa Ni sư, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về gì, hướng về gì, khuynh hướng về gì?
– Hiền giả Visakha, khi Tỷ-kheo xuất khởi Diệt thọ tưởng định, tâm của vị ấy thiên về độc cư, hướng về độc cư, khuynh hướng về độc cư.
22. “Thưa ni sư, có bao nhiêu loại Cảm Thọ?”
“Này hiền giả Visākha, có ba loại Cảm Thọ này—cảm thọ dễ chịu (thọ lạc / sukhā vedanā), cảm thọ khó chịu (thọ khổ / dukkhā vedanā), cảm thọ không dễ chịu không khó chịu (thọ bất khổ bất lạc / adukkhamasukhā vedanā).”
23. “Thưa ni sư, thế nào là cảm thọ dễ chịu, thế nào là cảm thọ khó chịu, thế nào là cảm thọ không dễ chịu không khó chịu?”
“Này hiền giả Visākha, bất cứ cảm nhận nào thuộc về thân hay thuộc về tâm mà hạnh phúc, vừa ý—đây là cảm thọ dễ chịu. Này hiền giả Visākha, bất cứ cảm nhận nào thuộc về thân hay thuộc về tâm mà đau khổ (khổ / dukkha), không vừa ý—đây là cảm thọ khó chịu. Này hiền giả Visākha, bất cứ cảm nhận nào thuộc về thân hay thuộc về tâm mà không vừa ý cũng không không vừa ý—đây là cảm thọ không dễ chịu không khó chịu.”
24. “Thưa ni sư, cảm thọ dễ chịu mang lại hạnh phúc trong điều kiện nào và mang lại đau khổ trong điều kiện nào; cảm thọ khó chịu mang lại hạnh phúc trong điều kiện nào và mang lại đau khổ trong điều kiện nào; cảm thọ không dễ chịu không khó chịu mang lại hạnh phúc trong điều kiện nào và mang lại đau khổ trong điều kiện nào?”
“Này hiền giả Visākha, cảm thọ dễ chịu mang lại hạnh phúc khi tồn tại, mang lại đau khổ khi biến đổi; cảm thọ khó chịu mang lại đau khổ khi tồn tại, mang lại hạnh phúc khi biến đổi; cảm thọ không dễ chịu không khó chịu mang lại hạnh phúc khi được nhận biết, mang lại đau khổ khi không được nhận biết.”
(Thọ)
– Thưa Ni sư, có bao nhiêu thọ?
– Hiền giả Visakha, có ba thọ này, lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ.
– Thưa Ni sư, thế nào là lạc thọ, thế nào là khổ thọ, thế nào là bất khổ bất lạc thọ?
– Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân hay tâm, một cách khoái lạc, khoái cảm, như vậy là lạc thọ. Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân hay tâm, một cách đau khổ, không khoái cảm, như vậy là khổ thọ. Hiền giả Visakha, cái gì được cảm thọ bởi thân hay tâm không khoái cảm, không khoái cảm như vậy là bất khổ bất lạc thọ.
– Thưa Ni sư, đối với lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ? Ðối với khổ thọ, cái gì khổ, cái gì lạc? Ðối với bất khổ bất lạc thọ, cái gì lạc, cái gì khổ?
– Hiền giả Visakha, đối với lạc thọ, cái gì trú là lạc, cái gì biến hoại là khổ. Ðối với khổ thọ, cái gì trú là khổ, cái gì biến hoại là lạc. Ðối với bất khổ bất lạc thọ, có trí là lạc, vô trí là khổ.
25. “Thưa ni sư, đối với cảm thọ dễ chịu, sự chảy ngầm (tùy miên / anusayo) nào nằm ẩn chứa; đối với cảm thọ khó chịu, sự chảy ngầm nào nằm ẩn chứa; đối với cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, sự chảy ngầm nào nằm ẩn chứa?”
“Này hiền giả Visākha, đối với cảm thọ dễ chịu, sự chảy ngầm của đắm nhiễm (tham / rāga) nằm ẩn chứa; đối với cảm thọ khó chịu, sự chảy ngầm của chảy ngầm sự chống đối (sân tùy miên/ paṭighānusayo); đối với cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, sự chảy ngầm của ẩn chứa không hiểu biết (vô minh / avijjānusayo).”
26. “Thưa ni sư, có phải đối với tất cả cảm thọ dễ chịu, đêu có sự chảy ngầm của đắm nhiễm nằm ẩn chứa; đối với tất cả cảm thọ khó chịu, đều có sự chảy ngầm của ẩn chứa chống đối; đối với tất cả cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, đều có sự chảy ngầm của ẩn chứa không hiểu biết?”
“Này hiền giả Visākha, không phải đối với tất cả cảm thọ dễ chịu, sự chảy ngầm của đắm nhiễm đều nằm ẩn chứa; không phải đối với tất cả cảm thọ khó chịu, sự chảy ngầm của ẩn chứa chống đối; không phải đối với tất cả cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, sự chảy ngầm của ẩn chứa không hiểu biết.”
27. “Thưa ni sư, đối với cảm thọ dễ chịu, điều gì cần được từ bỏ; đối với cảm thọ khó chịu, điều gì cần được từ bỏ; đối với cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, điều gì cần được từ bỏ?”
“Này hiền giả Visākha, đối với cảm thọ dễ chịu, sự chảy ngầm của đắm nhiễm cần được từ bỏ; đối với cảm thọ khó chịu, sự chảy ngầm của ghét bỏ và hận thù cần được từ bỏ; đối với cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, sự chảy ngầm của không hiểu biết cần được từ bỏ.”
28. “Thưa ni sư, có phải đối với tất cả cảm thọ dễ chịu, sự chảy ngầm của đắm nhiễm đều cần được từ bỏ; đối với tất cả cảm thọ khó chịu, sự chảy ngầm của ghét bỏ và hận thù đều cần được từ bỏ; đối với tất cả cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, sự chảy ngầm của không hiểu biết đều cần được từ bỏ?”
"Này hiền giả Visākha, không phải đối với tất cả cảm thọ dễ chịu, sự chảy ngầm của đắm nhiễm đều cần được từ bỏ; không phải đối với tất cả cảm thọ khó chịu, sự chảy ngầm của ghét bỏ và hận thù đều cần được từ bỏ; không phải đối với tất cả cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, sự chảy ngầm của không hiểu biết đều cần được từ bỏ. [Ví dụ] Ở đây, này hiền giả Visākha, tỳ kheo rời bỏ khỏi (ly / vivicca) bản năng (dục / kāmehi), rời bỏ khỏi những điều không thiện (bất thiện pháp / akusalehi dhammehi), đạt đến và an trú trong Thiền-na (thiền / jhāna) thứ nhất, một trạng thái có chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý, có hân hoan (hỷ / pīti) và hạnh phúc sinh ra từ sự rời bỏ. [Nhưng] nhờ đó vị ấy từ bỏ đắm nhiễm và không có sự chảy ngầm của đắm nhiễm nằm ẩn chứa.
Ở đây, này hiền giả Visākha, tỳ kheo suy tư như vầy: ‘khi nào ta mới đạt đến và an trú trong xứ (āyatana) ấy, nơi mà các bậc thánh hiện đang chứng và an trú?’ Do lòng khởi lên sự khao khát hướng đến sự giải thoát vô thượng như vậy, do Điều kiện (duyên / paccaya) ấy mà ưu phiền (ưu / domanassa) sinh ra. [Nhưng] nhờ đó vị ấy từ bỏ ghét bỏ và hận thù, chảy ngầm của ghét bỏ và hận thù nằm ẩn chứa.
Ở đây, này hiền giả Visākha, tỳ kheo do từ bỏ hạnh phúc và từ bỏ đau khổ, cùng với sự biến mất từ trước của thanh thản (hỷ / somanassa) và ưu phiền, đạt đến và an trú trong Thiền-na thứ tư, một trạng thái không đau khổ không hạnh phúc, có sự thanh tịnh của Tâm quân bình (xả / upekkhā) và tập trung chú ý (niệm / sati). [Nhưng] nhờ đó vị ấy từ bỏ không hiểu biết, chảy ngầm của không hiểu biết nằm ẩn chứa." [^2]
(Tùy miên)
– Thưa Ni sư, trong lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong khổ thọ, có tùy miên gì tồn tại; trong bất khổ bất lạc thọ, có tùy miên gì tồn tại?
– Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; trong khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại?
– Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại?
– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên tồn tại; không phải trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại.
– Thưa Ni sư, trong lạc thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong khổ thọ, cái gì phải từ bỏ. Trong bất khổ bất lạc thọ, cái gì phải từ bỏ?
– Hiền giả Visakha, trong lạc thọ, tham tùy miên phải từ bỏ. Trong khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ. Trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ.
– Thưa Ni sư, có phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên phải từ bỏ. Trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ. Trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ?
– Hiền giả Visakha, không phải trong tất cả lạc thọ, tham tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả khổ thọ, sân tùy miên phải từ bỏ; trong tất cả bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên phải từ bỏ. Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và an trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm và tứ. Do vậy tham đã được từ bỏ, không còn tham tùy miên tồn tại ở đây.
Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo suy tư như sau: “Chắc chắn ta sẽ chứng và an trú trong trú xứ mà nay các vị Thánh đang an trú”. Vì muốn phát nguyện hướng đến các cảnh giải thoát vô thượng, do ước nguyện ấy, khởi lên ưu tư. Do vậy, sân được từ bỏ, không còn sân tùy miên tồn tại ở đây.
Ở đây, Hiền giả Visakha, vị Tỷ-kheo xả lạc và xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm thanh tịnh. Do vậy vô minh đã được từ bỏ, không còn vô minh tùy miên tồn tại ở đây.
29. “Thưa ni sư, đối với cảm thọ dễ chịu, cái gì là phần đối lập (đối phần / paṭibhāgo)?” “Này hiền giả Visākha, đối với cảm thọ dễ chịu, cảm thọ khó chịu là phần đối lập.”
“Thưa ni sư, đối với cảm thọ khó chịu, cái gì là phần đối lập?” “Này hiền giả Visākha, đối với cảm thọ khó chịu, cảm thọ dễ chịu là phần đối lập.”
“Thưa ni sư, đối với cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, cái gì là phần đối lập?” “Này hiền giả Visākha, đối với cảm thọ không dễ chịu không khó chịu, không hiểu biết là phần đối lập.”
“Thưa ni sư, đối với không hiểu biết, cái gì là phần đối lập?” “Này hiền giả Visākha, đối với không hiểu biết, hiểu biết (minh / vijjā) là phần đối lập.”
“Thưa ni sư, đối với hiểu biết, cái gì là phần tương đương (đối phần / paṭibhāgo)?” “Này hiền giả Visākha, đối với hiểu biết, giải thoát là phần tương đương.”
“Thưa ni sư, đối với giải thoát, cái gì là phần tương đương?” “Này hiền giả Visākha, đối với giải thoát, Niết-bàn là phần tương đương.”
“Thưa ni sư, đối với Niết-bàn, cái gì là phần tương đương?” “Hiền giả Visākha, ông đi quá xa với câu hỏi, ông không thể nắm bắt được giới hạn của các câu hỏi. Này hiền giả Visākha, đời sống thánh thiện đắm mình trong Niết-bàn, có Niết-bàn là đích đến, có Niết-bàn là điểm kết thúc. Này hiền giả Visākha, nếu ông muốn, hãy đi đến Đức Thế Tôn và hỏi Ngài về ý nghĩa này, Đức Thế Tôn trả lời cho ông như thế nào, hãy ghi nhớ như thế ấy.”
(Ðối tác)
– Thưa Ni sư, lạc thọ lấy gì làm tương đương?
– Hiền giả Visakha, lạc thọ lấy khổ thọ làm tương đương.
– Thưa Ni sư, khổ thọ lấy gì làm tương đương?
– Hiền giả Visakha, khổ thọ lấy lạc thọ làm tương đương.
– Thưa Ni sư, bất khổ bất lạc thọ lấy gì làm tương đương?
– Hiền giả Visakha, bất khổ bất lạc thọ lấy vô minh làm tương đương.
– Thưa Ni sư, vô minh lấy gì làm tương đương?
– Hiền giả Visakha, vô minh lấy minh làm tương đương.
– Thưa Ni sư, minh lấy gì làm tương đương?
– Hiền giả Visakha, minh lấy giải thoát làm tương đương.
– Thưa Ni sư, giải thoát lấy gì làm tương đương?
– Hiền giả Visakha, giải thoát lấy Niết-bàn làm tương đương?
– Thưa Ni sư, Niết-bàn lấy gì làm tương đương?
– Hiền giả Visakha, câu hỏi đi quá xa, vượt ra ngoài giới hạn câu trả lời. Hiền giả Visakha, phạm hạnh là để thể nhập vào Niết-bàn, để vượt qua đến Niết-bàn, để đạt cứu cánh Niết-bàn. Hiền giả Visakha, nếu Hiền giả muốn, hãy đến chỗ Thế Tôn ở, và hỏi ý nghĩa này. Và Thế Tôn trả lời cho Hiền giả như thế nào, hãy như vậy thọ trì.
30. Khi ấy, cư sĩ Visākha vui mừng đón nhận và tán thán lời nói của tỳ-kheo-ni Dhammadinnā, đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ tỳ-kheo-ni Dhammadinnā, đi nhiễu quanh bên phải rồi đi đến nơi Đức Thế Tôn ở; sau khi đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, cư sĩ Visākha kể lại toàn bộ cuộc trò chuyện đã diễn ra với tỳ-kheo-ni Dhammadinnā cho Đức Thế Tôn nghe.
Khi được nói như vậy, Đức Thế Tôn bảo cư sĩ Visākha điều này: “Này Visākha, tỳ-kheo-ni Dhammadinnā là người trí; này Visākha, tỳ-kheo-ni Dhammadinnā là người có trí tuệ lớn. Này Visākha, nếu ông hỏi Ta về ý nghĩa này, Ta cũng sẽ trả lời ông y như cách tỳ-kheo-ni Dhammadinnā đã trả lời. Đó chính là ý nghĩa của điều này. Ông hãy ghi nhớ như vậy.”
Đức Thế Tôn đã nói điều này. Cư sĩ Visākha hài lòng, vui mừng đón nhận lời Đức Thế Tôn dạy.
Kinh Tiểu Phương Quảng kết thúc, là bài kinh thứ tư.
(Kết luận)
Rồi nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo-ni Dhammadinna giảng, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Tỷ-kheo ni Dhammadinna, thân bên phải hướng về phía Tỷ-kheo-ni rồi từ biệt, đi đến chỗ Thế Tôn ở. Sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, nam cư sĩ Visakha thuật lại cho Thế Tôn tất cả câu chuyện đàm đạo với Tỷ-kheo-ni Dhammadinna. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn nói với nam cư sĩ Visakha:
– Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là bậc Hiền trí! Này Visakha, Tỷ-kheo-ni Dhammadinna là bậc Ðại tuệ. Này Visakha, nếu Ông hỏi Ta ý nghĩa ấy, Ta cũng trả lời như Tỷ-kheo-ni Dhammadinna đã
trả lời. Ông đối với nghĩa này, hãy như vậy thọ trì.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Nam cư sĩ Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.
-ooOoo-