MN 86. KINH AṄGULIMĀLA (Tóm lược)
Bối cảnh: Bài kinh ghi nhận một sự kiện tâm lý và xã hội thời kỳ đầu của Phật giáo: quá trình chuyển hóa một kẻ sát nhân hàng loạt thành một tu sĩ, cách thu phục của Đức Phật (Gotama).
Khu vực Kosala đang đối mặt Aṅgulimāla. Kẻ này có hành vi bạo lực cực đoan và ám ảnh cưỡng chế với việc thu thập các bộ phận cơ thể nạn nhân.
"...có tên cướp tên là Aṅgulimāla, tàn bạo, tay đẫm máu, chuyên tâm vào việc giết chóc, không chút xót thương đối với các sinh mệnh. Vì hắn, làng mạc trở thành không phải làng mạc... Hắn giết người hết người này đến người khác rồi xâu các ngón tay thành vòng hoa đeo trên người." (đoạn 2)
Bất chấp sự cảnh báo của người dân địa phương về mức độ nguy hiểm của khu vực, Gotama vẫn quyết định đi một mình vào vùng hoạt động của kẻ sát nhân.
"Này sa-môn, những người đi trên con đường này dù mười người... cũng phải tập hợp lại với nhau mới dám đi. Vậy mà họ vẫn rơi vào tay tên cướp Aṅgulimāla. Khi được nói như vậy, Thế Tôn vẫn giữ im lặng và bước đi." (đoạn 3-4)
Khi bị truy đuổi, Gotama sử dụng một thủ pháp (được văn bản mô tả như thần thông) tạo ra khoảng cách không thể bắt kịp, kết hợp với một nghịch lý về khái niệm "dừng lại" (dừng bạo lực tâm lý so với dừng chuyển động vật lý) để bẻ gãy luồng suy nghĩ bạo lực của Aṅgulimāla, buộc ông ta phải chất vấn lại hành vi của mình.
"Đang đi, sa-môn nói dừng, Lại bảo ta chưa dừng lại... Ta đã dừng lại mãi mãi, Bỏ gậy gộc với chúng sinh; Còn ngươi không biết tự chủ, Nên ta dừng, ngươi chưa ." (đoạn 6)
Kẻ sát nhân từ bỏ bạo lực và gia nhập cộng đồng tu sĩ. Thay vì trừng phạt, chính quyền cam kết bảo hộ ông như một tu sĩ. Khác xa với chúng ta ngày nay.
"...nếu ngài thấy Aṅgulimāla đã cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, rời bỏ gia đình sống không nhà, từ bỏ việc giết hại... ngài sẽ làm gì với vị ấy? - Bạch Thế Tôn, chúng con sẽ đảnh lễ... hoặc chúng con sẽ sắp xếp sự bảo vệ, che chở và phòng vệ hợp pháp cho vị ấy." (đoạn 11)
Trong quá trình tái hòa nhập xã hội (đi khất thực), Aṅgulimāla chứng kiến một ca sinh khó. Đây là lần đầu tiên văn bản ghi nhận ông bộc lộ sự thấu cảm với nỗi đau của người khác. Gotama hướng dẫn ông sử dụng lời xác quyết về sự vô hại của nhân dạng mới (từ khi làm tu sĩ) như một liệu pháp tâm lý để trấn an sản phụ.
"con trông thấy một người phụ nữ đang sinh nở khó khăn... Thấy vậy, con suy nghĩ: 'Chúng sinh thật sự chịu đau khổ...' - 'Này chị, từ khi tôi sinh ra trong sự Tái sinh của bậc thánh, tôi không nhớ mình đã từng cố ý tước đoạt mạng sống của bất kỳ sinh mệnh nào. Nhờ sự thật này, mong chị được an lành...'" (đoạn 14-15)
Sau một thời gian tu hành, Aṅgulimāla đạt được trạng thái ổn định.
"Rồi tôn giả Aṅgulimāla sống một mình, lánh xa đám đông, không sao nhãng, nhiệt tâm... Vị ấy biết rõ: 'Sự Tái sinh đã cạn kiệt, đời sống thánh thiện đã hoàn tất, việc cần làm đã làm...'" (đoạn 16)
Dù đã thay đổi, Aṅgulimāla vẫn phải đối mặt với nghiệp quả mình làm, sự phẫn nộ vật lý từ cộng đồng (bị ném đá, đánh đập). Gotama giải thích hiện tượng này dưới góc độ nhân quả
"một người ném cục đất... ném khúc cây... ném mảnh sành trúng vào người tôn giả Aṅgulimāla... Thế Tôn nói... 'Ngươi đang trải nghiệm ngay trong hiện tại quả của nghiệp mà lẽ ra ngươi phải chịu nấu sôi trong địa ngục nhiều năm...'" (đoạn 17)
Khảo sát văn bản
- Bối cảnh kinh: Bài kinh số 86 thuộc Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikāya), kể về câu chuyện nổi tiếng của tướng cướp Aṅgulimāla. Từ một kẻ sát nhân tàn bạo chuyên cắt ngón tay người xâu thành vòng cổ, ông được Đức Phật cảm hóa, xuất gia làm tỳ kheo và cuối cùng chứng quả A-la-hán. Bài kinh cũng chứa đựng "lời chú Aṅgulimāla" (Aṅgulimāla paritta) thường được tụng để cầu an cho phụ nữ sinh nở, và giải thích về cách nghiệp quả trổ sinh ngay trong hiện tại thay vì kiếp sau đối với một bậc thánh.
Bảng thuật ngữ trong bài
| Thuật ngữ Pali | Từ mới (Hiện đại) | Từ cũ (Hán-Việt) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| jāti | sự Tái sinh | sanh | |
| khīṇā | cạn kiệt | tận | |
| appamatto / appamāda | không sao nhãng | bất phóng dật | |
| ātāpī | nhiệt tâm | nhiệt tâm | (Từ giữ nguyên theo hướng dẫn) |
| paccaya | điều kiện vừa đủ | duyên / tư cụ | |
| sukha | hạnh phúc | lạc | |
| vijjā | hiểu biết | minh | |
| dhamma | Giáo pháp | pháp | |
| kāma | bản năng | dục | |
| [!] bhavanetti | sợi dây dẫn đến cõi tồn tại | hữu ái / hữu kiết sử | Sợi dây trói buộc dẫn đến tái sinh. |
| [!] brahmacariya | đời sống thánh thiện | phạm hạnh | |
| [!] kalyāṇadhamma | phẩm chất tốt đẹp | thiện pháp |
Ghi chú:
Kinh 'Trưởng Lão Tăng Kệ' cũng ghi về tướng cướp Aṅgulimāla Thag 255. Sự kiện này có thể nói là một tiếng vang với Gotama và giáo đoàn, khi thu phục được một kẻ nguy hiểm như vậy. Và cách Phật giáo hóa vị này thậy thú vị:
“Ta đã dừng lại, Aṅgulimāla, ngươi cũng hãy dừng lại.”
Nếu đúng như kinh, thì tôi chắc hẳn Aṅgulimāla là người rất thông minh khi hiểu câu nói này. Nhưng dù có là gì thì sự kiện này cũng mang đến một điều an ủi rất lớn cho chúng ta ngày nay, khi một người làm điều sai trái như vậy nhưng vẫn có thể chứng ngộ. Có lẽ do lòng thành kính với những vị tu sĩ nên kinh thêm những tình tiết hoa mỹ vào thân thế Aṅgulimāla.
Và bài kệ của vị tăng này đọc cũng rất hay:
Có kẻ được điều phục,
Bởi gậy, móc và roi,
Vị ấy điều phục ta,
Không dùng gậy, dùng kiếm.Ta được tên Vô Hại,
Trước có tên Làm Hại,
Nay ta tên Chân Thật,
Ta không hại một ai.