MN 108. KINH GOPAKAMOGGALLĀNA

(Gopakamoggallānasutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy - một thời Tôn giả Ānanda ở tại Rājagaha (Vương Xá), trong rừng tre Veḷuvana, nơi nuôi dưỡng loài sóc, không lâu sau khi Thế Tôn nhập Niết-bàn hoàn toàn.

2. Vào lúc bấy giờ, vua xứ Magadha là Ajātasattu Vedehiputta (A-xà-thế con bà Vi-đề-hy) đang cho tu sửa kiên cố thành Rājagaha vì đề phòng vua Pajjota.

3. Rồi Tôn giả Ānanda vào buổi sáng đắp y, cầm bát và y đi vào thành Rājagaha để khất thực.

Khi ấy, Tôn giả Ānanda suy nghĩ như sau: – Bây giờ đi khất thực ở Rājagaha thì còn quá sớm. Hay là ta hãy đi đến công trường của bà-la-môn Gopakamoggallāna, đến chỗ bà-la-môn Gopakamoggallāna.

4. Rồi Tôn giả Ānanda đi đến công trường của bà-la-môn Gopakamoggallāna, đến chỗ bà-la-môn Gopakamoggallāna. Bà-la-môn Gopakamoggallāna trông thấy Tôn giả Ānanda đang từ xa đi tới. Khi thấy vậy, ông nói với Tôn giả Ānanda điều này:

– Xin mời Tôn giả Ānanda đến. Hoan nghênh Tôn giả Ānanda. Đã lâu lắm rồi Tôn giả Ānanda mới thu xếp thời gian để đi đến đây. Xin mời Tôn giả Ānanda ngồi, chỗ ngồi này đã được sửa soạn sẵn.

Tôn giả Ānanda ngồi xuống chỗ ngồi đã được sửa soạn sẵn. Bà-la-môn Gopakamoggallāna cũng lấy một chiếc ghế thấp khác rồi ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi xuống một bên, bà-la-môn Gopakamoggallāna nói với Tôn giả Ānanda điều này:

– Thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào hội tụ đầy đủ hoàn toàn và trọn vẹn mọi mặt những điều (pháp / dhammehi) [mà] Tôn giả Gotama - bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - đã hội tụ không?

5. – Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào hội tụ đầy đủ hoàn toàn và trọn vẹn mọi mặt những điều [mà] Thế Tôn - bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - đã hội tụ. Bởi vì, này bà-la-môn, Thế Tôn là người làm khởi lên con đường chưa từng khởi lên, là người tạo ra con đường chưa từng được tạo ra, là người tuyên thuyết con đường chưa từng được tuyên thuyết, là người biết con đường, người hiểu con đường, người thông thạo con đường; còn các đệ tử ngày nay sống đi theo con đường [ấy] và hội tụ [những phẩm chất ấy] về sau.

6. Và câu chuyện giữa chừng này giữa Tôn giả Ānanda cùng với bà-la-môn Gopakamoggallāna đang còn dang dở.

Lúc bấy giờ, bà-la-môn Vassakāra - vị đại thần xứ Magadha - trong khi đang đi thị sát các công trường ở Rājagaha thì đi đến công trường của bà-la-môn Gopakamoggallāna, đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến nơi, ông chào hỏi xã giao với Tôn giả Ānanda. Sau khi nói những lời chào hỏi thân hữu và đáng ghi nhớ, ông ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi xuống một bên, bà-la-môn Vassakāra - vị đại thần xứ Magadha - nói với Tôn giả Ānanda điều này:

– Thưa Tôn giả Ānanda, hiện giờ quý vị đang ngồi bàn luận câu chuyện gì vậy, và câu chuyện giữa chừng nào của quý vị đang còn dang dở?

– Này bà-la-môn, ở đây bà-la-môn Gopakamoggallāna đã nói với tôi như vầy: "Thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào hội tụ đầy đủ hoàn toàn và trọn vẹn mọi mặt những điều [mà] Tôn giả Gotama - bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - đã hội tụ không?". Khi được nói vậy, này bà-la-môn, tôi đã nói với bà-la-môn Gopakamoggallāna điều này: "Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào hội tụ đầy đủ hoàn toàn và trọn vẹn mọi mặt những điều [mà] Thế Tôn - bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - đã hội tụ. Bởi vì, này bà-la-môn, Thế Tôn là người làm khởi lên con đường chưa từng khởi lên, là người tạo ra con đường chưa từng được tạo ra, là người tuyên thuyết con đường chưa từng được tuyên thuyết, là người biết con đường, người hiểu con đường, người thông thạo con đường; còn các đệ tử ngày nay sống đi theo con đường [ấy] và hội tụ [những phẩm chất ấy] về sau". Này bà-la-môn, đây là câu chuyện giữa chừng đang còn dang dở của chúng tôi cùng với bà-la-môn Gopakamoggallāna. Rồi ông vừa lúc đi đến.

7. – Thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào đã được Tôn giả Gotama ấy chỉ định: "Vị này sẽ là nơi nương tựa (y chỉ / paṭisaraṇaṁ) cho các ông sau khi Ta qua đời", [người] mà hiện nay các ông có thể đi theo không?

– Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào đã được Thế Tôn ấy - bậc biết rõ, thấy rõ, bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - chỉ định: "Vị này sẽ là nơi nương tựa cho các ông sau khi Ta qua đời", [người] mà hiện nay chúng tôi có thể đi theo.

8. – Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào được Tăng đoàn công nhận và được nhiều vị tỳ kheo trưởng lão chỉ định: "Vị này sẽ là nơi nương tựa cho chúng ta sau khi Thế Tôn qua đời", [người] mà hiện nay các ông có thể đi theo không?

– Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào được Tăng đoàn công nhận và được nhiều vị tỳ kheo trưởng lão chỉ định: "Vị này sẽ là nơi nương tựa cho chúng ta sau khi Thế Tôn qua đời", [người] mà hiện nay chúng tôi có thể đi theo.

9. – Thưa Tôn giả Ānanda, khi không có nơi nương tựa như vậy thì đâu là nhân cho sự đoàn kết (hòa hợp / sāmaggiyā)?

– Này bà-la-môn, chúng tôi không phải là không có nơi nương tựa; này bà-la-môn, chúng tôi có nơi nương tựa; chúng tôi lấy Giáo pháp làm nơi nương tựa (pháp y chỉ / dhammappaṭisaraṇā).

10. – Khi được hỏi: "Thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào đã được Tôn giả Gotama ấy chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho các ông sau khi Ta qua đời', [người] mà hiện nay các ông có thể đi theo không?", ngài nói: "Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào đã được Thế Tôn ấy - bậc biết rõ, thấy rõ, bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho các ông sau khi Ta qua đời', [người] mà hiện nay chúng tôi có thể đi theo". Khi được hỏi: "Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào được Tăng đoàn công nhận và được nhiều vị tỳ kheo trưởng lão chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho chúng ta sau khi Thế Tôn qua đời', [người] mà hiện nay các ông có thể đi theo không?", ngài nói: "Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào được Tăng đoàn công nhận và được nhiều vị tỳ kheo trưởng lão chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho chúng ta sau khi Thế Tôn qua đời', [người] mà hiện nay chúng tôi có thể đi theo". Khi được hỏi: "Thưa Tôn giả Ānanda, khi không có nơi nương tựa như vậy thì đâu là nguyên nhân cho sự đoàn kết?", ngài nói: "Này bà-la-môn, chúng tôi không phải là không có nơi nương tựa; này bà-la-môn, chúng tôi có nơi nương tựa; chúng tôi lấy Giáo pháp làm nơi nương tựa". Thưa Tôn giả Ānanda, ý nghĩa của lời nói này cần được hiểu như thế nào?

– Này bà-la-môn, Thế Tôn ấy - bậc biết rõ, thấy rõ, bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - đã tuyên bố (thi thiết / paññattaṁ) điều học và đọc tụng giới bổn Pātimokkha cho các tỳ kheo. Vào ngày lễ Bố-tát (Uposatha), tất cả những ai trong chúng tôi sống nương tựa vào cùng một vùng ranh giới làng đều tập hợp lại một chỗ; sau khi tập hợp lại, chúng tôi thỉnh cầu vị nào thuộc lòng [giới bổn Pātimokkha] đọc tụng lên. Trong khi [giới bổn ấy] đang được đọc lên, nếu có vị tỳ kheo nào phạm lỗi hay vi phạm, chúng tôi xử lý vị ấy theo đúng Giáo pháp và theo đúng lời chỉ dạy. Không phải các vị tôn đức xử lý chúng tôi, mà chính Giáo pháp xử lý chúng tôi.

11. – Thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào mà hiện nay các ông tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường; sau khi tôn kính và coi trọng thì sống nương tựa vào không?

– Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào mà hiện nay chúng tôi tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường; sau khi tôn kính và coi trọng thì sống nương tựa vào.

– Khi được hỏi: "Thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào đã được Tôn giả Gotama ấy chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho các ông sau khi Ta qua đời', [người] mà hiện nay các ông có thể đi theo không?", ngài nói: "Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào đã được Thế Tôn ấy - bậc biết rõ, thấy rõ, bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho các ông sau khi Ta qua đời', [người] mà hiện nay chúng tôi có thể đi theo". Khi được hỏi: "Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào được Tăng đoàn công nhận và được nhiều vị tỳ kheo trưởng lão chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho chúng ta sau khi Thế Tôn qua đời', [người] mà hiện nay các ông có thể đi theo không?", ngài nói: "Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào được Tăng đoàn công nhận và được nhiều vị tỳ kheo trưởng lão chỉ định - 'Vị này sẽ là nơi nương tựa cho chúng ta sau khi Thế Tôn qua đời', [người] mà hiện nay chúng tôi có thể đi theo". Khi được hỏi: "Thưa Tôn giả Ānanda, liệu có một vị tỳ kheo nào mà hiện nay các ông tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường; sau khi tôn kính và coi trọng thì sống nương tựa vào không?", ngài nói: "Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào mà hiện nay chúng tôi tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường; sau khi tôn kính và coi trọng thì sống nương tựa vào". Thưa Tôn giả Ānanda, ý nghĩa của lời nói này cần được hiểu như thế nào?

13. – Này bà-la-môn, Thế Tôn ấy - bậc biết rõ, thấy rõ, bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - đã tuyên thuyết mười điều tạo niềm tin kính (tịnh tín / pasādanīyā). Trong chúng tôi, vị nào có mặt những điều này thì hiện nay chúng tôi tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường vị ấy; sau khi tôn kính và coi trọng thì sống nương tựa vào [vị ấy]. Mười [điều ấy] là những gì?

14. Này bà-la-môn, ở đây vị tỳ kheo là người có đạo đức, sống được bảo vệ bởi giới luật Pātimokkha (thu thúc bởi giới bổn Pātimokkha / pātimokkhasaṁvarasaṁvuto), có cách cư xử đúng đắn (oai nghi chánh hạnh / ācāragocarasampanno), thấy rõ sự nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt (kiến úy ư vi tế tội / aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī), rèn luyện và học tập theo các điều học (thọ trì học giới / samādāya sikkhati sikkhāpadesu).

15. [Vị ấy] là người nghe nhiều, ghi nhớ những điều đã nghe, tích lũy những điều đã nghe. Những điều nào tốt đẹp ở đoạn đầu, tốt đẹp ở đoạn giữa, tốt đẹp ở đoạn cuối, có ý nghĩa và văn từ, nói lên đời sống thánh thiện hoàn toàn viên mãn và trong sạch, những điều như vậy được vị ấy nghe nhiều, nắm giữ, đọc tụng thuần thục bằng lời, suy xét kỹ trong tâm và thấu suốt bằng nhận thức.

16. [Vị ấy] biết đủ với y phục, đồ ăn khất thực, chỗ nằm ngồi và dược phẩm là điều kiện vừa đủ cho người bệnh (duyên cho người bệnh / gilānappaccaya).

17. [Vị ấy] đạt được theo ý muốn, đạt được không khó khăn và đạt được không mệt nhọc bốn Thiền-na (thiền / jhānānaṁ) thuộc tâm bậc cao (tăng thượng tâm / ābhicetasikānaṁ), mang lại đời sống an vui ngay trong hiện tại (hiện tại lạc trú / diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ).

18. [Vị ấy] trải nghiệm nhiều loại năng lực siêu nhiên (nhiều loại thần thông / anekavihitaṁ iddhividhaṁ) - từ một người biến thành nhiều người, từ nhiều người biến thành một người; hiện ra và ẩn đi; đi xuyên qua vách, xuyên qua tường, xuyên qua núi mà không bị vướng mắc như thể ở trong khoảng không; trồi lên và lặn xuống dưới đất như thể ở trong nước; đi trên nước mà không bị chìm như thể ở trên đất liền; ngồi xếp bằng đi trên không trung như loài chim có cánh; dùng bàn tay chạm và xoa mặt trăng và mặt trời vốn có đại thần lực và đại uy lực như vậy; làm chủ bằng thân cho đến tận cõi Phạm thiên.

19. Với tai thần thanh tịnh vượt qua loài người, [vị ấy] nghe được cả hai loại âm thanh - của chư thiên và của loài người, dù ở xa hay ở gần.

20. [Vị ấy] dùng tâm của mình thấu rõ và biết rõ (tuệ tri / pajānāti) tâm của các chúng sinh khác và những người khác. Tâm có đắm nhiễm (tham / rāga), [vị ấy] biết rõ là "tâm có đắm nhiễm", hay tâm không còn đắm nhiễm, [vị ấy] biết rõ là "tâm không còn đắm nhiễm"; tâm có ám ảnh khó chịu (sân / dosa), [vị ấy] biết rõ là "tâm có ám ảnh khó chịu", hay tâm không còn ám ảnh khó chịu, [vị ấy] biết rõ là "tâm không còn ám ảnh khó chịu"; tâm có sự u mê (si / moha), [vị ấy] biết rõ là "tâm có sự u mê", hay tâm không còn sự u mê, [vị ấy] biết rõ là "tâm không còn sự u mê"; tâm co rút, [vị ấy] biết rõ là "tâm co rút", hay tâm phân tán, [vị ấy] biết rõ là "tâm phân tán"; tâm rộng lớn, [vị ấy] biết rõ là "tâm rộng lớn", hay tâm không rộng lớn, [vị ấy] biết rõ là "tâm không rộng lớn"; tâm còn bậc cao hơn, [vị ấy] biết rõ là "tâm còn bậc cao hơn", hay tâm không gì cao hơn, [vị ấy] biết rõ là "tâm không gì cao hơn"; tâm đạt định, [vị ấy] biết rõ là "tâm đạt định", hay tâm không đạt định, [vị ấy] biết rõ là "tâm không đạt định"; tâm đã giải thoát, [vị ấy] biết rõ là "tâm đã giải thoát", hay tâm chưa giải thoát, [vị ấy] biết rõ là "tâm chưa giải thoát".

21. [Vị ấy] nhớ lại nhiều đời sống quá khứ (túc mạng / pubbenivāsaṁ), cụ thể là - một sự tái sinh (sinh / jātiṁ), hai sự tái sinh, ba sự tái sinh, bốn sự tái sinh, năm sự tái sinh, mười sự tái sinh, hai mươi sự tái sinh, ba mươi sự tái sinh, bốn mươi sự tái sinh, năm mươi sự tái sinh, một trăm sự tái sinh, một ngàn sự tái sinh, một trăm ngàn sự tái sinh, nhiều chu kỳ thế giới hoại diệt, nhiều chu kỳ thế giới hình thành, nhiều chu kỳ thế giới hoại diệt và hình thành: "Ở nơi kia, ta đã có tên như vậy, dòng họ như vậy, diện mạo như vậy, thức ăn như vậy, trải nghiệm sung sướng (lạc / sukha) và đau khổ (khổ / dukkha) như vậy, tuổi thọ đến mức như vậy; sau khi chết ở nơi đó, ta đã sinh ra ở nơi kia; ở tại nơi đó nữa, ta đã có tên như vậy, dòng họ như vậy, diện mạo như vậy, thức ăn như vậy, trải nghiệm sung sướng và đau khổ như vậy, tuổi thọ đến mức như vậy; sau khi chết ở nơi đó, ta đã sinh ra ở đây". Như vậy, [vị ấy] nhớ lại nhiều đời sống quá khứ cùng với các đặc điểm và chi tiết.

22. Với mắt thần thanh tịnh vượt qua loài người, [vị ấy] nhìn thấy chúng sinh chết đi và sinh ra, thấp kém và cao sang, đẹp đẽ và xấu xí, đi đến cõi lành và đi đến cõi dữ; [vị ấy] biết rõ chúng sinh đi theo đúng nghiệp của họ.

23. Do nguồn ác (lậu hoặc / āsavānaṁ) đã cạn kiệt (đoạn tận / khayā), [vị ấy] tự mình hiểu toàn bộ (thắng tri / abhiññā), trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikatvā) và đạt được tâm giải thoát và tuệ giải thoát không còn nguồn ác [nữa] ngay trong hiện tại rồi an trú.

Này bà-la-môn, đây là mười điều tạo niềm tin kính đã được Thế Tôn ấy - bậc biết rõ, thấy rõ, bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - tuyên thuyết. Trong chúng tôi, vị nào có mặt những điều này thì hiện nay chúng tôi tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường vị ấy; sau khi tôn kính và coi trọng thì sống nương tựa vào [vị ấy].

24. Khi được nói vậy, bà-la-môn Vassakāra - vị đại thần xứ Magadha - quay sang nói với tướng quân Upananda:

– Ngài tướng quân nghĩ sao về việc các vị tôn đức này tôn kính điều đáng được tôn kính, coi trọng điều đáng được coi trọng, quý mến điều đáng được quý mến và cúng dường điều đáng được cúng dường?

– Chắc chắn các vị tôn đức này tôn kính điều đáng được tôn kính, coi trọng điều đáng được coi trọng, quý mến điều đáng được quý mến và cúng dường điều đáng được cúng dường. Bởi nếu các vị tôn đức ấy không tôn kính, không coi trọng, không quý mến và không cúng dường điều này, thì các vị tôn đức ấy còn biết tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường điều gì, rồi sau khi tôn kính, coi trọng, quý mến và cúng dường thì sống nương tựa vào [điều gì nữa]?

25. Rồi bà-la-môn Vassakāra - vị đại thần xứ Magadha - nói với Tôn giả Ānanda điều này:

– Nhưng hiện nay Tôn giả Ānanda đang sống ở đâu?

– Này bà-la-môn, hiện nay tôi đang sống ở rừng tre Veḷuvana (tịnh xá Trúc Lâm).

Veḷuvana ngày nay

– Thưa Tôn giả Ānanda, có phải rừng tre Veḷuvana vừa đẹp đẽ, vừa ít tiếng động, ít tiếng ồn ào, có gió mát vắng vẻ, thích hợp cho việc ẩn cư của con người và xứng hợp cho việc độc cư tĩnh tâm không?

– Chắc chắn vậy, này bà-la-môn, rừng tre Veḷuvana vừa đẹp đẽ, vừa ít tiếng động, ít tiếng ồn ào, có gió mát vắng vẻ, thích hợp cho việc ẩn cư của con người và xứng hợp cho việc độc cư tĩnh tâm, nhờ có những người bảo vệ và canh giữ như các ông.

– Chắc chắn vậy, thưa Tôn giả Ānanda, rừng tre Veḷuvana vừa đẹp đẽ, vừa ít tiếng động, ít tiếng ồn ào, có gió mát vắng vẻ, thích hợp cho việc ẩn cư của con người và xứng hợp cho việc độc cư tĩnh tâm, nhờ có những người hành thiền và có thói quen hành thiền như các ngài. Các ngài vừa là những người hành thiền vừa là những người có thói quen hành thiền.

Thưa Tôn giả Ānanda, có một thời Tôn giả Gotama ấy sống ở Vesālī, tại giảng đường có nóc nhọn trong rừng Đại Lâm (Mahāvana). Khi ấy, thưa Tôn giả Ānanda, tôi đã đi đến giảng đường có nóc nhọn trong rừng Đại Lâm, đến chỗ Tôn giả Gotama ấy. Và tại đó, Tôn giả Gotama ấy đã dùng nhiều cách nói về chuyện Thiền-na. Tôn giả Gotama ấy vừa là người hành thiền vừa là người có thói quen hành thiền. Và Tôn giả Gotama ấy đã tán thán tất cả mọi Thiền-na.

26. – Này bà-la-môn, Thế Tôn ấy đã không tán thán tất cả mọi Thiền-na, và Thế Tôn ấy cũng không phải là không tán thán tất cả mọi Thiền-na. Và này bà-la-môn, Thế Tôn ấy đã không tán thán loại Thiền-na như thế nào? Này bà-la-môn, ở đây có người sống với tâm bị xâm chiếm bởi đắm nhiễm trong bản năng (dục ái / kāmarāga), bị chi phối bởi đắm nhiễm trong bản năng, và không biết rõ đúng như thật sự thoát khỏi (xuất ly / nissaraṇaṁ) đắm nhiễm trong bản năng đã khởi lên; người ấy giữ đắm nhiễm trong bản năng ở bên trong rồi trầm tư, suy nghĩ miên man, nghiền ngẫm và u sầu suy tính (thiền, tịnh lự, tư duy, quán tưởng / jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati). [Người ấy] sống với tâm bị xâm chiếm bởi ác ý (sân / byāpāda), bị chi phối bởi ác ý, và không biết rõ đúng như thật sự thoát khỏi ác ý đã khởi lên; người ấy giữ ác ý ở bên trong rồi trầm tư, suy nghĩ miên man, nghiền ngẫm và u sầu suy tính. [Người ấy] sống với tâm bị xâm chiếm bởi uể oải, buồn ngủ (hôn trầm, thụy miên / thinamiddha), bị chi phối bởi uể oải, buồn ngủ, và không biết rõ đúng như thật sự thoát khỏi uể oải, buồn ngủ đã khởi lên; người ấy giữ uể oải, buồn ngủ ở bên trong rồi trầm tư, suy nghĩ miên man, nghiền ngẫm và u sầu suy tính. [Người ấy] sống với tâm bị xâm chiếm bởi bồn chồn, hối hận (trạo cử, hối quá / uddhaccakukkucca), bị chi phối bởi bồn chồn, hối hận, và không biết rõ đúng như thật sự thoát khỏi bồn chồn, hối hận đã khởi lên; người ấy giữ bồn chồn, hối hận ở bên trong rồi trầm tư, suy nghĩ miên man, nghiền ngẫm và u sầu suy tính. [Người ấy] sống với tâm bị xâm chiếm bởi nghi ngờ (nghi / vicikicchā), bị chi phối bởi nghi ngờ, và không biết rõ đúng như thật sự thoát khỏi nghi ngờ đã khởi lên; người ấy giữ nghi ngờ ở bên trong rồi trầm tư, suy nghĩ miên man, nghiền ngẫm và u sầu suy tính. Này bà-la-môn, Thế Tôn ấy đã không tán thán loại Thiền-na như vậy.

27. Và này bà-la-môn, Thế Tôn ấy đã tán thán loại Thiền-na như thế nào? Này bà-la-môn, ở đây vị tỳ kheo sau khi rời bỏ khỏi (ly / vivicceva) các bản năng (dục / kāmehi), rời bỏ khỏi những điều không thiện, chứng và trú Thiền-na thứ nhất - trạng thái có chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (hữu tầm hữu tứ / savitakkaṁ savicāraṁ), có phấn chấn (hỷ / pīti) và sung sướng sinh ra từ việc rời bỏ (viễn ly / vivekajaṁ). Nhờ sự lắng dịu (diệt / vūpasamā) của việc chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý, [vị ấy] chứng và trú Thiền-na thứ hai - trạng thái có sự lắng trong nội tại (nội tĩnh / ajjhattaṁ sampasādanaṁ), tâm hợp thành một (nhất tâm / cetaso ekodibhāvaṁ), không còn chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (vô tầm vô tứ / avitakkaṁ avicāraṁ), có phấn chấn và sung sướng sinh ra từ định [...lặp lại...] Thiền-na thứ ba [...lặp lại...] chứng và trú Thiền-na thứ tư. Này bà-la-môn, Thế Tôn ấy đã tán thán loại Thiền-na như vậy.

28. – Thưa Tôn giả Ānanda, hóa ra Tôn giả Gotama ấy đã chê trách loại Thiền-na đáng bị chê trách, và đã tán thán loại [Thiền-na] đáng được tán thán. Vậy bây giờ chúng tôi xin phép đi, thưa Tôn giả Ānanda; chúng tôi có nhiều công việc, có nhiều bổn phận phải làm.

– Này bà-la-môn, nay ông hãy làm theo thời giờ ông nghĩ là phải.

Rồi bà-la-môn Vassakāra - vị đại thần xứ Magadha - sau khi vui mừng đón nhận và tán thán lời nói của Tôn giả Ānanda thì từ chỗ ngồi đứng dậy rời đi.

29. Rồi không lâu sau khi bà-la-môn Vassakāra - vị đại thần xứ Magadha - đã rời đi, bà-la-môn Gopakamoggallāna nói với Tôn giả Ānanda điều này:

– Điều mà chúng tôi đã hỏi Tôn giả Ānanda, Tôn giả Ānanda vẫn chưa trả lời cho chúng tôi.

– Này bà-la-môn, chẳng phải chúng tôi đã nói với ông rồi sao: "Này bà-la-môn, không có một vị tỳ kheo nào hội tụ đầy đủ hoàn toàn và trọn vẹn mọi mặt những điều [mà] Thế Tôn - bậc A-la-hán, Đẳng Chánh Giác - đã hội tụ. Bởi vì, này bà-la-môn, Thế Tôn là người làm khởi lên con đường chưa từng khởi lên, là người tạo ra con đường chưa từng được tạo ra, là người tuyên thuyết con đường chưa từng được tuyên thuyết, là người biết con đường, người hiểu con đường, người thông thạo con đường. Còn các đệ tử ngày nay sống đi theo con đường [ấy] và hội tụ [những phẩm chất ấy] về sau".

Kinh Gopakamoggallāna thứ tám kết thúc.