MN 76. KINH SANDAKA

(Sandakasutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy—một thời Thế Tôn trú tại Kosambi, ở tu viện Ghosita.

2. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka đang trú tại hang Pilakkha cùng với một hội chúng du sĩ đông đảo, khoảng năm trăm du sĩ.

3. Rồi Tôn giả Ānanda, vào buổi chiều, sau khi xuất định, đã gọi các tỳ kheo: "Này các hiền giả, chúng ta hãy đi đến hang Devakata để ngắm cảnh hang động."

"Thưa vâng, hiền giả", các tỳ kheo ấy vâng đáp Tôn giả Ānanda. Rồi Tôn giả Ānanda cùng với nhiều tỳ kheo đi đến hang Devakata.

4. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka đang ngồi cùng với hội chúng du sĩ đông đảo, ồn ào, lớn tiếng, ầm ĩ, đang bàn luận nhiều loại câu chuyện vô ích, như là—chuyện về vua chúa, chuyện về kẻ trộm, chuyện về đại thần, chuyện về quân đội, chuyện về sự sợ hãi, chuyện về chiến tranh, chuyện về thức ăn, chuyện về thức uống, chuyện về quần áo, chuyện về giường nằm, chuyện về vòng hoa, chuyện về hương liệu, chuyện về họ hàng, chuyện về xe cộ, chuyện về làng mạc, chuyện về thị trấn, chuyện về thành phố, chuyện về quốc gia, chuyện về phụ nữ, chuyện về anh hùng, chuyện về đường phố, chuyện về chỗ lấy nước, chuyện về người đã khuất, chuyện về những điều tạp nham, chuyện về nguồn gốc thế giới, chuyện về nguồn gốc đại dương, chuyện về sự tồn tại và không tồn tại.

Du sĩ Sandaka trông thấy Tôn giả Ānanda đang đi đến từ đằng xa. Thấy vậy, ông liền yêu cầu hội chúng của mình im lặng: "Các tôn giả hãy im lặng, các tôn giả đừng làm ồn; vị này là đệ tử của sa-môn Gotama đang đi đến, sa-môn Ānanda. Trong số các đệ tử của sa-môn Gotama đang trú tại Kosambi, vị này là một trong số đó, sa-môn Ānanda. Các tôn giả ấy thích sự im lặng, được rèn luyện trong sự im lặng, ca ngợi sự im lặng; biết đâu khi thấy hội chúng im lặng, vị ấy sẽ nghĩ đến việc đi tới." Rồi các du sĩ ấy im lặng.

5. Rồi Tôn giả Ānanda đi đến chỗ du sĩ Sandaka. Du sĩ Sandaka nói với Tôn giả Ānanda: "Xin mời Tôn giả Ānanda đến, chào mừng Tôn giả Ānanda. Đã lâu lắm rồi Tôn giả Ānanda mới có dịp đến đây. Xin Tôn giả Ānanda hãy ngồi, đây là chỗ ngồi đã được dọn sẵn." Tôn giả Ānanda ngồi trên chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Du sĩ Sandaka lấy một chỗ ngồi thấp hơn và ngồi xuống một bên. Khi du sĩ Sandaka đã ngồi một bên, Tôn giả Ānanda nói với ông: "Này Sandaka, các vị đang ngồi bàn luận câu chuyện gì ở đây, và câu chuyện gì của các vị đang bị bỏ dở?"

"Thưa Tôn giả Ānanda, hãy để lại câu chuyện mà chúng tôi đang ngồi bàn luận ở đây. Tôn giả Ānanda sẽ không khó để nghe lại câu chuyện này sau. Thật tốt đẹp thay nếu Tôn giả Ānanda có thể thuyết một bài pháp thoại (dhammiyā kathāya) về giáo lý của đạo sư mình."

"Nếu vậy, này Sandaka, hãy lắng nghe, suy nghĩ (tác ý / manasikāra) kỹ lưỡng, tôi sẽ nói."

"Thưa vâng, Tôn giả", du sĩ Sandaka vâng đáp Tôn giả Ānanda. Tôn giả Ānanda nói như sau:

6. "Này Sandaka, có bốn lối sống không phải đời sống thánh thiện (phi phạm hạnh / abrahmacariyavāsā) và bốn đời sống thánh thiện không đáng tin cậy (bất an ổn / anassāsikāni) đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ (tuệ tri / pajānāti), Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác (sammāsambuddhena), nơi mà một người có trí (kẻ trí / viññū puriso) chắc chắn sẽ không sống đời sống thánh thiện, và nếu sống [ở đó], vị ấy sẽ không đạt được Quy luật (pháp / dhamma) đúng đắn, điều thiện (thiện pháp / kusala)."

"Thưa Tôn giả Ānanda, bốn lối sống không phải đời sống thánh thiện đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác là gì, nơi mà một người có trí chắc chắn sẽ không thể sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn, và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt được con đường đúng đắn thiện lành?"

7. "Ở đây, này Sandaka, có một vị đạo sư có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai (tà kiến / micchādiṭṭhi) như vầy: 'Không có [kết quả của] sự cho đi, không có [kết quả của] sự cúng tế, không có [kết quả của] sự tế lễ, không có quả báo hay kết quả của những hành động thiện và ác, không có thế giới này, không có thế giới khác, không có mẹ, không có cha, không có chúng sinh sinh ra tự nhiên (hóa sanh / opapātika), không có những sa-môn và bà-la-môn trên đời đã đi đúng đường, thực hành đúng đắn, những người đã tự mình hiểu toàn bộ (thắng tri / abhiññā) và trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikatvā) thế giới này và thế giới khác rồi tuyên bố lại. Con người này được cấu tạo từ bốn đặc tính lớn; khi chết đi, tính đất (địa đại / pathavīdhātu) trở về và hòa nhập với khối đất, tính nước trở về và hòa nhập với khối nước, tính lửa trở về và hòa nhập với khối lửa, tính gió trở về và hòa nhập với khối gió, các giác quan tan biến vào không gian. Bốn người khiêng cáng là năm mang thi thể đi, những bước chân được nhận ra cho đến bãi thiêu. Xương trở thành màu bồ câu. Các đồ cúng tế biến thành tro bụi; sự cho đi này là học thuyết của kẻ ngu. Lời nói của những ai tuyên bố thuyết có [sự tồn tại sau khi chết] là trống rỗng, dối trá, nhảm nhí. Kẻ ngu cũng như người có trí, sau khi thân vỡ, đều bị cắt đứt, bị tiêu diệt, không còn tồn tại sau khi chết.'

8. Ở đó, này Sandaka, người có trí thận trọng suy xét (như lý quán sát / paṭisaṅkhā yoniso) như sau: 'Vị đạo sư này có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai như vầy—không có [kết quả của] sự cho đi,[...lặp lại...] sau khi thân vỡ, đều bị cắt đứt, bị tiêu diệt, không còn tồn tại sau khi chết.

Nếu lời của vị đạo sư này là sự thật, thì ở đây tôi không làm [gì] cũng thành đã làm, tôi không sống [đời sống thánh thiện] cũng thành đã sống [đời sống phạm hạnh]. Cả hai chúng tôi [tôi và vị đạo sự] ở đây đều hoàn toàn như nhau, đều đạt được quả vị sa-môn, và tôi không nói rằng 'cả hai chúng ta sau khi thân vỡ sẽ bị cắt đứt, bị tiêu diệt, không còn tồn tại sau khi chết'. Sự lõa thể, cạo trọc đầu, nỗ lực ngồi xổm, nhổ tóc và râu của vị đạo sư này là thừa thãi, trong khi tôi sống trong nhà với con cái, thọ hưởng lụa là hương chiên đàn, đeo vòng hoa, hương liệu và phấn sáp, thọ nhận vàng bạc, [mà] tôi vẫn sẽ có cùng một số phận với vị đạo sư này trong đời sau. Vậy tôi có thể được biết rõ, thấy rõ được điều gì hơn để mà cần phải sống đời sống theo vị đạo sư này?' Nhận ra rằng 'Đây là một lối sống không phải đời sống thánh thiện', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

9. Này Sandaka, đây là lối sống không phải đời sống thánh thiện thứ nhất đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

10. Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai như vầy: 'Người tự làm hay sai bảo người khác làm, người cắt xén hay sai bảo người khác cắt xén, người nướng hay sai bảo người khác nướng, người gây sầu khổ hay sai bảo người khác gây sầu khổ, người gây mệt mỏi hay sai bảo người khác gây mệt mỏi, người gây run rẩy hay sai bảo người khác gây run rẩy, người giết hại sinh mệnh, người lấy của không cho, người phá nhà, người cướp bóc, người trộm cắp đơn độc, người phục kích trên đường, người đi lại với vợ người khác, người nói dối—người làm [những việc ấy] không tạo ra điều ác (pāpaṁ). Cho dù một người dùng một bánh xe có lưỡi sắc bén như dao cạo để biến tất cả sinh vật trên trái đất này thành một đống thịt, một khối thịt, thì từ nguyên nhân đó cũng không có điều ác, không có sự tích lũy điều ác. Cho dù một người đi dọc theo bờ nam sông Hằng, giết hại, sai bảo người khác giết hại, cắt xén, sai bảo người khác cắt xén, nướng, sai bảo người khác nướng, thì từ nguyên nhân đó cũng không có điều ác, không có sự tích lũy điều ác. Cho dù một người đi dọc theo bờ bắc sông Hằng, cho đi, sai bảo người khác cho đi, cúng tế, sai bảo người khác cúng tế, thì từ nguyên nhân đó cũng không có phước báu, không có sự tích lũy phước báu. Bằng sự cho đi, bằng sự tự chủ, bằng sự kiềm chế, bằng lời nói chân thật, không có phước báu, không có sự tích lũy phước báu.'

11. Ở đó, này Sandaka, người có trí sẽ thận trọng suy xét như sau: 'Vị đạo sư này có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai như vầy—người tự làm hay sai bảo người khác làm [...lặp lại...] không có sự tích lũy phước báu.

Nếu lời của vị đạo sư này là sự thật, thì ở đây tôi không làm [gì] cũng thành đã làm, tôi không sống [đời sống thánh thiện] cũng thành đã sống [đời sống phạm hạnh]. Cả hai chúng tôi [tôi và vị đạo sự] ở đây đều hoàn toàn như nhau, đều đạt được quả vị sa-môn, và tôi không nói rằng 'cả hai chúng ta làm [việc gì] cũng không tạo ra điều ác'. Sự lõa thể, cạo trọc đầu, nỗ lực ngồi xổm, nhổ tóc và râu của vị đạo sư này là thừa thãi, trong khi tôi sống trong nhà với con cái, thọ hưởng lụa là hương chiên đàn, đeo vòng hoa, hương liệu và phấn sáp, thọ nhận vàng bạc, [mà] tôi vẫn sẽ có cùng một số phận với vị đạo sư này trong đời sau. Vậy tôi có thể được biết rõ, thấy rõ được điều gì hơn để mà cần phải sống đời sống theo vị đạo sư này?' Nhận ra rằng 'Đây là một lối sống không phải đời sống thánh thiện', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

12. Này Sandaka, đây là lối sống không phải đời sống thánh thiện thứ hai đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

13. Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai như vầy: 'Không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện (duyên / paccaya) cho sự nhiễm bẩn (phiền não / kilesa) của chúng sinh; không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện, chúng sinh bị nhiễm bẩn. Không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện cho sự thanh tịnh của chúng sinh; không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện, chúng sinh được thanh tịnh. Không có sức mạnh, không có nỗ lực, không có sức lực của con người, không có sự phấn đấu của con người; tất cả chúng sinh, tất cả sinh vật, tất cả các loài sinh ra, tất cả các sinh mạng đều không có quyền tự chủ, không có sức mạnh, không có nỗ lực, bị biến đổi bởi định mệnh, hoàn cảnh và bản chất, và trải qua hạnh phúc (lạc / sukha) và đau khổ (khổ / dukkha) trong sáu loại giai cấp.'

14. Ở đó, này Sandaka, người có trí thận trọng suy xét như sau: 'Vị đạo sư này có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai như vầy—không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện cho sự nhiễm bẩn của chúng sinh, không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện, chúng sinh bị nhiễm bẩn. Không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện cho sự thanh tịnh của chúng sinh, không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện, chúng sinh được thanh tịnh. Không có sức mạnh, không có nỗ lực, không có sức lực của con người, không có sự phấn đấu của con người, tất cả chúng sinh, tất cả sinh vật, tất cả các loài sinh ra, tất cả các sinh mạng đều không có quyền tự chủ, không có sức mạnh, không có nỗ lực, bị biến đổi bởi định mệnh, hoàn cảnh và bản chất, và trải qua hạnh phúc và đau khổ trong sáu loại giai cấp.

Nếu lời của vị đạo sư này là sự thật, thì ở đây tôi không làm [gì] cũng thành đã làm, tôi không sống [đời sống thánh thiện] cũng thành đã sống [đời sống phạm hạnh]. Cả hai chúng tôi [tôi và vị đạo sự] ở đây đều hoàn toàn như nhau, đều đạt được quả vị sa-môn, và tôi không nói rằng 'cả hai chúng ta không có gốc nguyên nhân, không có điều kiện cũng sẽ được thanh tịnh'. Sự lõa thể, cạo trọc đầu, nỗ lực ngồi xổm, nhổ tóc và râu của vị đạo sư này là thừa thãi, trong khi tôi sống trong nhà với con cái, thọ hưởng lụa là hương chiên đàn, đeo vòng hoa, hương liệu và phấn sáp, thọ nhận vàng bạc, [mà] tôi vẫn sẽ có cùng một số phận với vị đạo sư này trong đời sau. Vậy tôi có thể được biết rõ, thấy rõ được điều gì hơn để mà cần phải sống đời sống theo vị đạo sư này?' Nhận ra rằng 'Đây là một lối sống không phải đời sống thánh thiện', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

15. Này Sandaka, đây là lối sống không phải đời sống thánh thiện thứ ba đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

16. Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai như vầy: 'Bảy loại này không được tạo ra, không phải do ai tạo ra, không được sáng tạo, không phải do ai sáng tạo, cằn cỗi, vững chắc như đỉnh núi, đứng vững như cột trụ, chúng không lay chuyển, không biến đổi, không làm hại lẫn nhau, không thể gây ra hạnh phúc hay đau khổ hay cả hạnh phúc và đau khổ cho nhau. Bảy loại nào? Loại tính đất, loại tính nước, loại tính lửa, loại tính gió, hạnh phúc, đau khổ, và sinh mạng là thứ bảy—bảy loại này không được tạo ra, không phải do ai tạo ra, không được sáng tạo, không phải do ai sáng tạo, cằn cỗi, vững chắc như đỉnh núi, đứng vững như cột trụ. Chúng không lay chuyển, không biến đổi, không làm hại lẫn nhau. Không thể gây ra hạnh phúc hay đau khổ hay cả hạnh phúc và đau khổ cho nhau. Ở đó không có người giết hay người sai bảo giết, không có người nghe hay người sai bảo nghe, không có người nhận biết hay người sai bảo nhận biết. Ngay cả khi một người dùng một thanh gươm sắc bén chặt đầu, thì không ai tước đoạt sinh mạng của ai cả. Thanh gươm chỉ đi qua khoảng trống giữa bảy loại này. Có một triệu bốn trăm ngàn loại sinh ra chính yếu, và sáu ngàn, và sáu trăm, và năm trăm nghiệp, và năm nghiệp, và ba nghiệp, và nghiệp trọn vẹn, và nửa nghiệp, sáu mươi hai con đường, sáu mươi hai kiếp trung gian, sáu loại giai cấp, tám giai đoạn của con người, bốn ngàn chín trăm nghề nghiệp, bốn ngàn chín trăm du sĩ, bốn ngàn chín trăm nơi ở của loài rồng, hai ngàn giác quan, ba ngàn địa ngục, ba mươi sáu cõi bụi, bảy thai sinh có Nhận Thức (tưởng / saññā), bảy thai sinh không có Nhận Thức, bảy thai sinh không bị ràng buộc, bảy vị chư thiên, bảy loài người, bảy loài quỷ, bảy hồ nước, bảy nút thắt, bảy vực thẳm, bảy trăm vực thẳm, bảy giấc mơ, bảy trăm giấc mơ, tám mươi bốn ngàn đại kiếp, mà kẻ ngu cũng như người có trí sau khi chạy vòng quanh, luân hồi, sẽ chấm dứt (diệt / nirodha) đau khổ. Ở đó không có chuyện 'Bằng giới luật này, hay bằng nghi thức này, hay bằng khổ hạnh này, hay bằng đời sống thánh thiện này, tôi sẽ làm cho nghiệp chưa chín muồi được chín muồi, hay tôi sẽ làm cạn kiệt nghiệp đã chín muồi bằng cách liên tục trải nghiệm nó'. Không có chuyện hạnh phúc và đau khổ được đong đếm bằng đấu, luân hồi có giới hạn, không có sự giảm bớt hay tăng thêm, không có sự vượt trội hay thấp kém. Giống như một cuộn chỉ được ném đi sẽ lăn cho đến khi tháo hết ra; cũng vậy, kẻ ngu cũng như người có trí sau khi chạy vòng quanh, luân hồi, sẽ chấm dứt đau khổ.'

17. Ở đó, này Sandaka, người có trí thận trọng suy xét như sau: 'Vị đạo sư này có quan điểm như vầy, có Nhìn nhận sai như vầy—bảy loại này không được tạo ra, không phải do ai tạo ra [...lặp lại...]. Giống như một cuộn chỉ được ném đi sẽ lăn cho đến khi tháo hết ra; cũng vậy, kẻ ngu cũng như người có trí sau khi chạy vòng quanh, luân hồi, sẽ chấm dứt đau khổ.

Nếu lời của vị đạo sư này là sự thật, thì ở đây tôi không làm [gì] cũng thành đã làm, tôi không sống [đời sống thánh thiện] cũng thành đã sống [đời sống phạm hạnh]. Cả hai chúng tôi [tôi và vị đạo sự] ở đây đều hoàn toàn như nhau, đều đạt được quả vị sa-môn, và tôi không nói rằng 'cả hai chúng ta sau khi chạy vòng quanh, luân hồi, sẽ chấm dứt đau khổ'. Sự lõa thể, cạo trọc đầu, nỗ lực ngồi xổm, nhổ tóc và râu của vị đạo sư này là thừa thãi, trong khi tôi sống trong nhà với con cái, thọ hưởng lụa là hương chiên đàn, đeo vòng hoa, hương liệu và phấn sáp, thọ nhận vàng bạc, [mà] tôi vẫn sẽ có cùng một số phận với vị đạo sư này trong đời sau. Vậy tôi có thể được biết rõ, thấy rõ được điều gì hơn để mà cần phải sống đời sống theo vị đạo sư này?' Nhận ra rằng 'Đây là một lối sống không phải đời sống thánh thiện', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

18. Này Sandaka, đây là lối sống không phải đời sống thánh thiện thứ tư đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

19. Này Sandaka, đây là bốn lối sống không phải đời sống thánh thiện đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”"

20. "Thật kỳ diệu, thưa Tôn giả Ānanda! Thật phi thường, thưa Tôn giả Ānanda! Cho đến mức độ nào mà Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác đã tuyên bố bốn lối sống không phải đời sống thánh thiện này là 'lối sống không phải đời sống thánh thiện'. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.” Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, bốn đời sống thánh thiện không đáng tin cậy đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác là gì, nơi mà một người có trí chắc chắn sẽ không thể sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn, và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt được con đường đúng đắn thiện lành?"

21. "Ở đây, này Sandaka, có một vị đạo sư tự xưng là biết tất cả và thấy tất cả (toàn tri toàn kiến / sabbaññū sabbadassāvī), tuyên bố có sự thấy rõ bản chất (tri kiến / dassanā) và hiểu biết trọn vẹn không dư sót: 'Dù tôi đang đi, đang đứng, đang ngủ hay đang thức, sự thấy rõ bản chất và hiểu biết luôn luôn hiện diện liên tục trong tôi.' Vị ấy đi vào một ngôi nhà trống, không nhận được thức ăn khất thực, bị chó cắn, đụng phải một con voi dữ, đụng phải một con ngựa dữ, đụng phải một con bò dữ, vị ấy hỏi tên và họ của một người phụ nữ hay một người đàn ông, vị ấy hỏi tên và đường đi của một ngôi làng hay một thị trấn. Khi bị hỏi 'Tại sao lại như vậy?', vị ấy đáp: 'Tôi phải đi vào một ngôi nhà trống, nên tôi đã đi vào; tôi phải không nhận được thức ăn khất thực, nên tôi đã không nhận được; tôi phải bị chó cắn, nên tôi đã bị cắn; tôi phải đụng phải một con voi dữ, nên tôi đã đụng phải; tôi phải đụng phải một con ngựa dữ, nên tôi đã đụng phải; tôi phải đụng phải một con bò dữ, nên tôi đã đụng phải; tôi phải hỏi tên và họ của một người phụ nữ hay một người đàn ông, nên tôi đã hỏi; tôi phải hỏi tên và đường đi của một ngôi làng hay một thị trấn, nên tôi đã hỏi.'

22. Ở đó, này Sandaka, người có trí thận trọng suy xét như sau: 'Vị đạo sư này tự xưng là biết tất cả và thấy tất cả, tuyên bố có sự thấy rõ bản chất và hiểu biết trọn vẹn không dư sót [...lặp lại...] tôi phải hỏi tên và đường đi của một ngôi làng hay một thị trấn, nên tôi đã hỏi.' Nhận ra rằng 'Đời sống thánh thiện này không đáng tin cậy', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

23. Này Sandaka, đây là đời sống thánh thiện không đáng tin cậy thứ nhất đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

Xem thêm về tôn giáo Kỳ-na

24. Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư dựa vào truyền thống nghe lại (tùy văn / anussaviko), coi truyền thống nghe lại là chân lý. Vị ấy thuyết giảng Quy luật dựa trên truyền thống nghe lại, dựa trên sự truyền miệng từ đời này sang đời khác, dựa trên sự sưu tập các văn bản. Nhưng đối với một vị đạo sư dựa vào truyền thống nghe lại, coi truyền thống nghe lại là chân lý, này Sandaka, có những điều được nghe đúng và có những điều được nghe sai, có những điều đúng như vậy và có những điều lại khác đi.

25. Ở đó, này Sandaka, người có trí thận trọng suy xét như sau: 'Vị đạo sư này dựa vào truyền thống nghe lại, coi truyền thống nghe lại là chân lý. Vị ấy thuyết giảng Quy luật dựa trên truyền thống nghe lại, dựa trên sự truyền miệng từ đời này sang đời khác, dựa trên sự sưu tập các văn bản. Nhưng đối với một vị đạo sư dựa vào truyền thống nghe lại, coi truyền thống nghe lại là chân lý, có những điều được nghe đúng và có những điều được nghe sai, có những điều đúng như vậy và có những điều lại khác đi.' Nhận ra rằng 'Đời sống thánh thiện này không đáng tin cậy', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

26. Này Sandaka, đây là đời sống thánh thiện không đáng tin cậy thứ hai đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

27. Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư là người suy luận và xét đoán (tầm tư, suy tư / takkī vīmaṁsī). Vị ấy thuyết giảng Quy luật được đúc kết từ sự suy luận, đi kèm với sự xét đoán, tự mình nghĩ ra. Nhưng đối với một vị đạo sư là người suy luận và xét đoán, này Sandaka, có những điều được suy luận đúng và có những điều được suy luận sai, có những điều đúng như vậy và có những điều lại khác đi.

28. Ở đó, này Sandaka, người có trí thận trọng suy xét như sau: 'Vị đạo sư này là người suy luận và xét đoán. Vị ấy thuyết giảng Quy luật được đúc kết từ sự suy luận, đi kèm với sự xét đoán, tự mình nghĩ ra. Nhưng đối với một vị đạo sư là người suy luận và xét đoán, có những điều được suy luận đúng và có những điều được suy luận sai, có những điều đúng như vậy và có những điều lại khác đi.' Nhận ra rằng 'Đời sống thánh thiện này không đáng tin cậy', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

29. Này Sandaka, đây là đời sống thánh thiện không đáng tin cậy thứ ba đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

30. Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư đần độn và ngu ngốc. Vì đần độn và ngu ngốc, khi bị hỏi một câu hỏi về vấn đề này hay vấn đề khác, vị ấy dùng lời nói lảng tránh, trườn uốn như con lươn (ngụy biện / amarāvikkhepaṁ): 'Tôi không nghĩ là như vậy, tôi không nghĩ là thế kia, tôi không nghĩ là khác đi, tôi không nghĩ là không phải vậy, tôi không nghĩ là không không phải vậy.'

31. Ở đó, này Sandaka, người có trí thận trọng suy xét như sau: 'Vị đạo sư này đần độn và ngu ngốc. Vì đần độn và ngu ngốc, khi bị hỏi một câu hỏi về vấn đề này hay vấn đề khác, vị ấy dùng lời nói lảng tránh, trườn uốn như con lươn—tôi không nghĩ là như vậy, tôi không nghĩ là thế kia, tôi không nghĩ là khác đi, tôi không nghĩ là không phải vậy, tôi không nghĩ là không không phải vậy.' Nhận ra rằng 'Đời sống thánh thiện này không đáng tin cậy', vị ấy chán ghét đời sống thánh thiện ấy và bỏ đi.

32. Này Sandaka, đây là đời sống thánh thiện không đáng tin cậy thứ tư đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”

33. Này Sandaka, đây là bốn đời sống thánh thiện không đáng tin cậy đã được tuyên bố bởi Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.”"

34. "Thật kỳ diệu, thưa Tôn giả Ānanda! Thật phi thường, thưa Tôn giả Ānanda! Cho đến mức độ nào mà Thế Tôn, Bậc biết rõ, Bậc Thấy, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác đã tuyên bố bốn đời sống thánh thiện không đáng tin cậy này là 'đời sống thánh thiện không đáng tin cậy'. Trong những kiểu sống ấy, một người có trí không thể nào sống đời phạm hạnh một cách đúng đắn; và nếu sống như vậy thì cũng không thể đạt đến con đường đúng đắn thiện lành.” Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, vị đạo sư ấy tuyên bố điều gì, giảng dạy điều gì, nơi mà một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt đến con đường đúng đắn thiện lành?"

35-42. "Ở đây, này Sandaka, Người Đến Như Vậy (Như Lai / tathāgata) xuất hiện ở đời, Bậc A-la-hán, Bậc Chánh Đẳng Giác, Bậc Minh Hạnh Túc, Bậc Thiện Thệ, Bậc Thế Gian Giải, Bậc Vô Thượng Trượng Phu Điều Ngự, Bậc Đạo Sư của chư thiên và loài người, Bậc Giác Ngộ, Thế Tôn [...lặp lại...] Vị ấy, sau khi từ bỏ (đoạn trừ / pahānā) Năm điều làm mờ yếu tâm trí (ngũ triền cái / pañca nīvaraṇāni) này, những thứ làm ô nhiễm tâm và làm suy yếu trí tuệ, rời bỏ khỏi (ly / vivicca) bản năng (dục / kāma), rời bỏ khỏi những điều không thiện (bất thiện pháp / akusalehi dhammehi), đạt được và an trú trong Thiền-na (thiền / jhāna) thứ nhất, trạng thái có chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (hữu tầm hữu tứ / vitakka-vicāra), có hân hoan (hỷ / pīti) và hạnh phúc (lạc / sukha) sinh ra từ sự rời bỏ (viễn ly / viveka). Này Sandaka, dưới một vị đạo sư mà đệ tử đạt được sự thù thắng cao tột như vậy, ở đó một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt được con đường đúng đắn thiện lành.

43. Lại nữa, này Sandaka, tỳ kheo, do sự lắng dịu (diệt / vūpasama) của chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý [...lặp lại...] đạt được và an trú trong Thiền-na thứ hai. Này Sandaka, dưới một vị đạo sư mà đệ tử đạt được sự thù thắng cao tột như vậy, ở đó một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt được con đường đúng đắn thiện lành. Lại nữa, này Sandaka, tỳ kheo, do cạn hết đắm nhiễm (ly tham / virāgā) đối với hân hoan, an trú trong tâm bình thản (xả / upekkhā) [...lặp lại...] đạt được và an trú trong Thiền-na thứ ba. Này Sandaka, dưới một vị đạo sư mà đệ tử đạt được sự thù thắng cao tột như vậy, ở đó một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt được con đường đúng đắn thiện lành. Lại nữa, này Sandaka, tỳ kheo, do từ bỏ hạnh phúc [...lặp lại...] đạt được và an trú trong Thiền-na thứ tư. Này Sandaka, dưới một vị đạo sư mà đệ tử đạt được sự thù thắng cao tột như vậy, ở đó một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt được con đường đúng đắn thiện lành.

47. Với tâm được định tĩnh như vậy, trong sạch, thuần khiết, không tì vết, nhiễm bẩn đã biến mất, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến sự bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ nhớ lại các đời sống quá khứ. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau, cụ thể là—một đời, hai đời [...lặp lại...] như vậy vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau cùng với các chi tiết và bối cảnh. Này Sandaka, dưới một vị đạo sư mà đệ tử đạt được sự thù thắng cao tột như vậy, ở đó một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt được con đường đúng đắn thiện lành.

48. Với tâm được định tĩnh như vậy, trong sạch, thuần khiết, không tì vết, nhiễm bẩn đã biến mất, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến sự bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự chết và sự Tái sinh (sinh / jāti) của chúng sinh. Với mắt thần (thiên nhãn / dibbena cakkhunā) thanh tịnh, vượt qua giới hạn của con người, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, thấp kém và cao trọng, xinh đẹp và xấu xí, có số phận tốt đẹp và số phận tồi tệ [...lặp lại...] vị ấy biết rõ chúng sinh đi theo nghiệp của mình. Này Sandaka, dưới một vị đạo sư mà đệ tử đạt được sự thù thắng cao tột như vậy, ở đó một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt được con đường đúng đắn thiện lành.

49. Với tâm được định tĩnh như vậy, trong sạch, thuần khiết, không tì vết, nhiễm bẩn đã biến mất, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến sự bất động, vị ấy hướng tâm đến trí tuệ về sự cạn kiệt các nguồn ác (lậu hoặc / āsava). Vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là đau khổ'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự hình thành (tập / samudaya) của đau khổ'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự chấm dứt của đau khổ'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt đau khổ'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là các nguồn ác'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự hình thành của các nguồn ác'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự chấm dứt của các nguồn ác'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là con đường đưa đến sự chấm dứt các nguồn ác'.

50. Khi vị ấy biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của bản năng (dục lậu / kāmāsavā), tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của mong muốn hiện hữu (hữu lậu / bhavāsavā), tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của Không Hiểu Biết (vô minh lậu / avijjāsavā). Khi được giải thoát, có sự nhận biết rằng 'đã được giải thoát'.

Vị ấy biết rõ: 'Sự Tái sinh đã cạn kiệt (đoạn tận / khīṇā), đời sống thánh thiện đã được sống, những việc cần làm đã làm xong, không còn trở lại trạng thái này nữa.' Này Sandaka, dưới một vị đạo sư mà đệ tử đạt được sự thù thắng cao tột như vậy, ở đó một người có trí chắc chắn sẽ sống đời sống thánh thiện, và khi sống [ở đó], vị ấy sẽ đạt được con đường đúng đắn thiện lành."

51. "Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, một tỳ kheo là bậc A-la-hán, người đã sạch nguồn ác (lậu tận / khīṇāsavo), đã sống xong đời sống thánh thiện, đã làm xong những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy hoàn toàn sợi dây trói buộc của bản năng (hữu kiết sử / bhavasaṁyojano), đã được giải thoát nhờ sự hiểu biết đúng đắn, liệu vị ấy có thọ hưởng bản năng không?"

"Này Sandaka, một tỳ kheo là bậc A-la-hán, người đã sạch nguồn ác, đã sống xong đời sống thánh thiện, đã làm xong những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy hoàn toàn sợi dây trói buộc của sự tồn tại, đã được giải thoát nhờ sự hiểu biết đúng đắn, vị ấy không thể vi phạm năm điều. Một tỳ kheo đã sạch nguồn ác không thể cố ý tước đoạt sinh mạng của một sinh vật, một tỳ kheo đã sạch nguồn ác không thể lấy của không cho với ý định trộm cắp, một tỳ kheo đã sạch nguồn ác không thể thực hành hành vi giao cấu, một tỳ kheo đã sạch nguồn ác không thể cố ý nói dối, một tỳ kheo đã sạch nguồn ác không thể cất giữ đồ đạc để thọ hưởng bản năng như trước đây khi còn là người sống tại gia. Này Sandaka, một tỳ kheo là bậc A-la-hán, người đã sạch nguồn ác, đã sống xong đời sống thánh thiện, đã làm xong những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy hoàn toàn sợi dây trói buộc của sự tồn tại, đã được giải thoát nhờ sự hiểu biết đúng đắn, vị ấy không thể vi phạm năm điều này."

52. "Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, một tỳ kheo là bậc A-la-hán, người đã sạch nguồn ác, đã sống xong đời sống thánh thiện, đã làm xong những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy hoàn toàn sợi dây trói buộc của sự tồn tại, đã được giải thoát nhờ sự hiểu biết đúng đắn, liệu đối với vị ấy, dù đang đi, đang đứng, đang ngủ hay đang thức, sự thấy rõ bản chất và hiểu biết luôn luôn hiện diện liên tục rằng: 'Các nguồn ác của ta đã cạn kiệt'?"

"Nếu vậy, này Sandaka, tôi sẽ đưa ra một ví dụ cho ông; nhờ ví dụ mà một số người có trí ở đây hiểu được ý nghĩa của điều được nói. Này Sandaka, giả sử một người bị chặt đứt tay chân; liệu đối với người ấy, dù đang đi, đang đứng, đang ngủ hay đang thức, người ấy luôn luôn biết liên tục rằng: 'Tay chân của ta đã bị chặt đứt', hay là khi suy xét lại người ấy mới biết: 'Tay chân của ta đã bị chặt đứt'?"

"Thưa Tôn giả Ānanda, người ấy không luôn luôn biết liên tục rằng: 'Tay chân của ta đã bị chặt đứt'. Nhưng khi suy xét lại, người ấy mới biết: 'Tay chân của ta đã bị chặt đứt'."

"Cũng vậy, này Sandaka, một tỳ kheo là bậc A-la-hán, người đã sạch nguồn ác, đã sống xong đời sống thánh thiện, đã làm xong những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy hoàn toàn sợi dây trói buộc của sự tồn tại, đã được giải thoát nhờ sự hiểu biết đúng đắn, đối với vị ấy, dù đang đi, đang đứng, đang ngủ hay đang thức, sự thấy rõ bản chất và hiểu biết không luôn luôn hiện diện liên tục rằng: 'Các nguồn ác của ta đã cạn kiệt'; nhưng khi suy xét lại, vị ấy mới biết: 'Các nguồn ác của ta đã cạn kiệt'."

53. "Thưa Tôn giả Ānanda, có bao nhiêu người đạt được sự giải thoát (xuất ly giả / niyyātāro) trong Giáo pháp (pháp / dhamma) và giới luật này?"

"Này Sandaka, không chỉ có một trăm, không phải hai trăm, không phải ba trăm, không phải bốn trăm, không phải năm trăm, mà còn nhiều hơn thế nữa là những người đạt được sự giải thoát trong Giáo pháp và giới luật này."

"Thật kỳ diệu, thưa Tôn giả Ānanda! Thật phi thường, thưa Tôn giả Ānanda! Sẽ không có sự đề cao Giáo pháp của mình, không có sự chê bai Giáo pháp của người khác, sự giảng dạy Giáo pháp được trình bày trong phạm vi của nó, và có rất nhiều người đạt được sự giải thoát xuất hiện. Còn những người thuộc phái Ājīvaka này, họ tự đề cao mình như những đứa con cầu tự, và chê bai người khác, nhưng họ chỉ chỉ ra được ba người đạt được sự giải thoát, cụ thể là—Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca, và Makkhali Gosāla."

54. Rồi du sĩ Sandaka gọi hội chúng của mình: "Các tôn giả hãy đi, hãy sống đời sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của sa-môn Gotama. Bây giờ không dễ gì để chúng ta từ bỏ lợi lộc, sự tôn kính và danh tiếng." Như vậy, du sĩ Sandaka đã khuyên bảo hội chúng của mình hướng đến đời sống thánh thiện dưới sự hướng dẫn của Thế Tôn.

Kinh Sandaka kết thúc, bài thứ sáu.