MN 92. KINH SELA
(Selasutta)
1. Tôi đã nghe như vầy - một thời Thế Tôn đang du hành ở xứ Aṅguttarāpa cùng với đại chúng tỳ kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ kheo, đã đi đến thị trấn của người Aṅguttarāpa tên là Āpaṇa.
2. Tu sĩ bện tóc (đạo sĩ bện tóc / jaṭilo) Keṇiya nghe tin: “Này các hiền giả, sa-môn Gotama là người dòng họ Sakya, xuất gia từ gia tộc Sakya, đang du hành ở xứ Aṅguttarāpa cùng với đại chúng tỳ kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ kheo, nay đã đến Āpaṇa. Về Tôn giả Gotama ấy, có tiếng đồn tốt đẹp lan truyền như sau: ‘Vị Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, bậc giác ngộ trọn vẹn và chân chính (chánh đẳng giác / sammāsambuddho), người trọn vẹn hiểu biết và hành động (minh hạnh túc / vijjācaraṇasampanno), bậc Thiện Thệ, người hiểu rõ thế gian, người điều phục những ai cần được điều phục không ai sánh bằng, bậc thầy của chư thiên và loài người, bậc Giác Ngộ, Thế Tôn’. Vị ấy đã tự mình hiểu toàn bộ (thắng tri / abhiññā), trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikatvā) rồi truyền dạy lại cho thế giới này cùng với chư thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng quần chúng sa-môn, Bà-la-môn, các bậc vua chúa và người dân. Vị ấy thuyết giảng Giáo pháp (pháp / dhammaṁ) tốt đẹp ở đoạn đầu, tốt đẹp ở đoạn giữa, tốt đẹp ở đoạn cuối, có ý nghĩa và văn từ rõ ràng, công bố đời sống thánh thiện (phạm hạnh / brahmacariyaṁ) hoàn toàn viên mãn và trong sạch. Thật tốt đẹp khi được gặp những bậc A-la-hán như vậy”.
3. Rồi tu sĩ bện tóc Keṇiya đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông chào hỏi xã giao với Thế Tôn. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu và đáng nhớ, ông ngồi xuống một bên. Khi tu sĩ bện tóc Keṇiya đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn giảng về Giáo pháp (pháp thoại / dhammiyā kathāya), làm cho [ông] thấy rõ, khích lệ thực hành, làm cho nhiệt thành và làm cho vui mừng.
Rồi tu sĩ bện tóc Keṇiya, sau khi được Thế Tôn giảng về Giáo pháp, làm cho thấy rõ, khích lệ thực hành, làm cho nhiệt thành và làm cho vui mừng, liền nói với Thế Tôn điều này:
— Xin Tôn giả Gotama nhận lời dùng bữa ăn ngày mai của tôi cùng với hội chúng tỳ kheo.
Khi được nói vậy, Thế Tôn nói với tu sĩ bện tóc Keṇiya điều này:
— Này Keṇiya, hội chúng tỳ kheo rất đông, gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ kheo, còn ông lại có niềm tin tuyệt đối (tịnh tín / abhippasanno) nơi các Bà-la-môn.
Lần thứ hai, tu sĩ bện tóc Keṇiya nói với Thế Tôn điều này:
— Thưa Tôn giả Gotama, cho dù hội chúng tỳ kheo rất đông, gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ kheo, và tôi có niềm tin tuyệt đối nơi các Bà-la-môn; xin Tôn giả Gotama nhận lời dùng bữa ăn ngày mai của tôi cùng với hội chúng tỳ kheo. Lần thứ hai, Thế Tôn nói với tu sĩ bện tóc Keṇiya điều này:
— Này Keṇiya, hội chúng tỳ kheo rất đông, gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ kheo, còn ông lại có niềm tin tuyệt đối nơi các Bà-la-môn. Lần thứ ba, tu sĩ bện tóc Keṇiya nói với Thế Tôn điều này:
— Thưa Tôn giả Gotama, cho dù hội chúng tỳ kheo rất đông, gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ kheo, và tôi có niềm tin tuyệt đối nơi các Bà-la-môn; xin Tôn giả Gotama nhận lời dùng bữa ăn ngày mai của tôi cùng với hội chúng tỳ kheo. Thế Tôn im lặng nhận lời.
4. Rồi tu sĩ bện tóc Keṇiya, khi biết Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến am thất của mình; sau khi đến, ông bảo các bạn bè thân hữu cùng bà con huyết thống:
— Xin các hiền giả, bạn bè thân hữu cùng bà con huyết thống hãy nghe tôi; tôi đã mời sa-môn Gotama dùng bữa ăn ngày mai cùng với hội chúng tỳ kheo. Mong các vị hãy giúp đỡ công việc tay chân cho tôi.
— Thưa vâng, hiền giả. Bạn bè thân hữu cùng bà con huyết thống của tu sĩ bện tóc Keṇiya đáp lời tu sĩ bện tóc Keṇiya, rồi có người thì đào bếp lò, có người thì chẻ củi, có người thì rửa bát đĩa, có người thì đặt lu nước, có người thì sắp xếp chỗ ngồi. Còn tu sĩ bện tóc Keṇiya thì tự tay chuẩn bị nhà vòm tiếp khách.
5. Vào lúc bấy giờ, Bà-la-môn Sela đang sống tại Āpaṇa. Ông là người thông suốt ba bộ Vệ-đà cùng với từ vựng, nghi lễ, ngữ âm, từ nguyên và truyền thuyết lịch sử là phần thứ năm; giỏi về từ pháp, ngữ pháp, không thiếu sót trong triết học thế gian (thuận thế luận / lokāyata) và các đặc điểm của bậc đại nhân (đại nhân tướng / mahāpurisalakkhaṇesu), và đang dạy tụng kinh chú cho ba trăm thanh niên Bà-la-môn.
6. Vào lúc bấy giờ, tu sĩ bện tóc Keṇiya có niềm tin tuyệt đối nơi Bà-la-môn Sela. Rồi Bà-la-môn Sela được ba trăm thanh niên Bà-la-môn vây quanh, vừa đi bách bộ thư giãn vừa dạo bước đi đến am thất của tu sĩ bện tóc Keṇiya. Bà-la-môn Sela trông thấy tại am thất của tu sĩ bện tóc Keṇiya có người thì đang đào bếp lò, có người thì đang chẻ củi, có người thì đang rửa bát đĩa, có người thì đang đặt lu nước, có người thì đang sắp xếp chỗ ngồi, còn tu sĩ bện tóc Keṇiya thì đang tự tay chuẩn bị nhà vòm tiếp khách. Thấy vậy, ông liền nói với tu sĩ bện tóc Keṇiya điều này:
— Này hiền giả Keṇiya, phải chăng ông sắp có lễ cưới dâu hay lễ gả con, hay đang chuẩn bị một lễ tế lớn, hay đức vua xứ Magadha là Seniya Bimbisāra đã được mời dùng bữa vào ngày mai cùng với quân đội?
8. — Này hiền giả Sela, tôi không sắp có lễ cưới dâu, cũng không có lễ gả con, cũng không phải đức vua xứ Magadha là Seniya Bimbisāra được mời dùng bữa vào ngày mai cùng với quân đội; nhưng quả thật tôi đang chuẩn bị một lễ tế lớn. Này hiền giả, có sa-môn Gotama là người dòng họ Sakya, xuất gia từ gia tộc Sakya, đang du hành ở xứ Aṅguttarāpa cùng với đại chúng tỳ kheo gồm một ngàn hai trăm năm mươi vị tỳ kheo, nay đã đến Āpaṇa. Về Tôn giả Gotama ấy, có tiếng đồn tốt đẹp lan truyền như sau: ‘Vị Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, bậc giác ngộ trọn vẹn và chân chính, người trọn vẹn hiểu biết và hành động, bậc Thiện Thệ, người hiểu rõ thế gian, người điều phục những ai cần được điều phục không ai sánh bằng, bậc thầy của chư thiên và loài người, bậc Giác Ngộ, Thế Tôn’. Vị ấy đã được tôi mời dùng bữa ăn ngày mai cùng với hội chúng tỳ kheo.
9. — Này hiền giả Keṇiya, ông nói [Gotama] là “Bậc Giác Ngộ” sao?
— Này hiền giả Sela, tôi nói là “Bậc Giác Ngộ”.
— Này hiền giả Keṇiya, ông nói là “Bậc Giác Ngộ” sao?
— Này hiền giả Sela, tôi nói là “Bậc Giác Ngộ”.
10. Rồi Bà-la-môn Sela suy nghĩ như sau: “Ngay cả âm thanh này cũng thật hiếm có ở đời - tức là từ ‘Bậc Giác Ngộ’. Trong các kinh chú của chúng ta có truyền lại ba mươi hai đặc điểm của bậc đại nhân, mà vị đại nhân nào hội đủ chúng thì chỉ có hai con đường, không có con đường nào khác. Nếu vị ấy sống tại gia, vị ấy sẽ trở thành đức vua Chuyển luân chân chính, vị Pháp vương thống lĩnh bốn phương, bậc chiến thắng, đem lại sự ổn định cho quốc độ, hội đủ bảy món báu. Vị ấy có bảy món báu này, tức là: xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, gia chủ báu và vị tướng quân báu là thứ bảy. Vị ấy lại có hơn một ngàn người con trai dũng mãnh, có vóc dáng anh hùng, nghiền nát quân đội đối phương. Vị ấy chinh phục và cai trị quả đất này cho đến tận bờ đại dương không bằng gậy gộc, không bằng vũ khí, mà bằng Quy luật. Còn nếu vị ấy từ bỏ gia đình, sống không gia đình, vị ấy sẽ trở thành bậc A-la-hán, bậc giác ngộ trọn vẹn và chân chính, người đã vén màn che (kẻ vén màn vô minh / vivaṭṭacchado) ở đời”.
11. — Này hiền giả Keṇiya, hiện giờ Tôn giả Gotama, bậc A-la-hán, bậc giác ngộ trọn vẹn và chân chính ấy đang ở đâu?
Khi được nói vậy, tu sĩ bện tóc Keṇiya giơ cánh tay phải lên và nói với Bà-la-môn Sela điều này:
— Này hiền giả Sela, ở phía có dải rừng xanh thẫm kia.
12. Rồi Bà-la-môn Sela cùng với ba trăm thanh niên Bà-la-môn đi đến chỗ Thế Tôn. Khi ấy, Bà-la-môn Sela dặn các thanh niên Bà-la-môn ấy:
— Các hiền giả hãy đi nhẹ tiếng, đặt từng bước chân nối tiếp từng bước chân; vì những bậc Thế Tôn ấy rất khó tiếp cận, giống như sư tử sống độc hành. Này các hiền giả, khi tôi đang đàm đạo với sa-môn Gotama, xin các hiền giả chớ có ngắt lời tôi giữa chừng. Xin các hiền giả hãy đợi cho đến khi cuộc trò chuyện của tôi kết thúc.
13. Rồi Bà-la-môn Sela đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông chào hỏi xã giao với Thế Tôn. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu và đáng nhớ, ông ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Sela dò tìm ba mươi hai đặc điểm của bậc đại nhân trên thân của Thế Tôn.
Bà-la-môn Sela trông thấy phần lớn ba mươi hai đặc điểm của bậc đại nhân trên thân của Thế Tôn, ngoại trừ hai đặc điểm. Đối với hai đặc điểm của bậc đại nhân, ông phân vân (do dự / kaṅkhati), nghi ngờ (nghi / vicikicchati), không quyết chắc (không quyết định / nādhimuccati), không hoàn toàn tin tưởng (không tịnh tín / na sampasīdati) - [đó là] bộ phận sinh dục ẩn trong lớp bọc và chiếc lưỡi rộng dài.
Khi ấy, Thế Tôn khởi lên ý nghĩ này: “Bà-la-môn Sela này đã trông thấy phần lớn ba mươi hai đặc điểm của bậc đại nhân của Ta, ngoại trừ hai đặc điểm. Đối với hai đặc điểm của bậc đại nhân, ông ấy phân vân, nghi ngờ, không quyết chắc, không hoàn toàn tin tưởng - [đó là] bộ phận sinh dục ẩn trong lớp bọc và chiếc lưỡi rộng dài”.
14. Rồi Thế Tôn thực hiện hoạt động thần thông (thần thông lực / iddhābhisaṅkhāraṁ) sao cho Bà-la-môn Sela trông thấy được bộ phận sinh dục ẩn trong lớp bọc của Thế Tôn. Tiếp đó, Thế Tôn thè lưỡi ra, chạm qua chạm lại cả hai lỗ tai; chạm qua chạm lại cả hai lỗ mũi; và dùng lưỡi che kín cả vùng trán.
15. Rồi Bà-la-môn Sela suy nghĩ như sau: “Sa-môn Gotama hội đủ ba mươi hai đặc điểm của bậc đại nhân một cách trọn vẹn, không phải không trọn vẹn; nhưng tôi vẫn chưa biết vị ấy có phải là Bậc Giác Ngộ hay không. Tuy nhiên, tôi từng nghe các bậc Bà-la-môn trưởng lão, cao niên, các bậc thầy và tổ sư nói rằng: ‘Những vị nào là bậc A-la-hán, bậc giác ngộ trọn vẹn và chân chính, khi phẩm chất của chính các vị ấy được ca ngợi, các vị ấy sẽ tự bộc lộ mình’. Vậy nay ta hãy dùng những bài kệ xứng hợp để tán thán trực tiếp trước mặt sa-môn Gotama”.
Rồi Bà-la-môn Sela dùng những bài kệ xứng hợp để tán thán trực tiếp trước mặt Thế Tôn:
16.
“Thân viên mãn sáng ngời,
Khéo sinh đẹp dáng hình;
Thế Tôn sắc vàng ròng,
Răng trắng ngần hùng mạnh.Phàm người được khéo sinh,
Có những dấu hiệu nào;
Đều đủ trên thân ngài,
Tướng của bậc đại nhân.Mắt trong sáng mặt tươi,
Cao lớn thẳng uy nghi;
Giữa hội chúng sa-môn,
Tỏa sáng như mặt trời.Tỳ kheo nhìn khả ái,
Làn da tựa ánh vàng;
Sắc thù thắng như vậy,
Làm sa-môn ích gì?Ngài xứng làm đức vua,
Chuyển luân chúa chiến xa;
Chiến thắng khắp bốn phương,
Chúa tể cõi Diêm-phù.Sát-đế-lỵ vương hầu,
Đều quy phục theo ngài;
Vua trên khắp vua người,
Gotama hãy trị vì!”
17.
“Sela, Ta là vua,
Pháp vương không ai bằng;
Ta chuyển bánh xe Pháp,
Bánh xe không thể lùi.”
18.
“Ngài nhận bậc Chánh Giác,
Pháp vương không ai bằng;
‘Ta chuyển bánh xe Pháp’,
Gotama nói như vậy.Ai tướng quân của ngài,
Đệ tử nối bậc thầy;
Ai người tiếp tục chuyển,
Bánh xe Pháp vận hành?”
19.
“Bánh xe do Ta chuyển,
(Thế Tôn bảo Sela)
Bánh xe Pháp tối thượng;
Sāriputta tiếp nối,
Chân truyền của Như Lai.Cần hiểu, đã hiểu trọn,
Cần rèn, đã rèn xong;
Cần bỏ, Ta đã bỏ,
Nên Ta là Phật-đà.Hãy dứt nghi nơi Ta,
Hãy tin, Bà-la-môn;
Được diện kiến Chánh Giác,
Luôn là điều hiếm hoi.Những bậc hiếm ở đời,
Luôn khó gặp xuất hiện;
Bà-la-môn, chính Ta,
Chánh Giác, y vương thượng.Bậc Phạm thiên vô song,
Nghiền nát đội quân Ma;
Hàng phục mọi kẻ thù,
Ta vui, không sợ hãi.”
20.
“Các trò hãy lắng nghe,
Lời bậc có mắt nói;
Y vương, đại anh hùng,
Như sư tử rống vang.Bậc Phạm thiên vô song,
Nghiền nát đội quân Ma;
Ai thấy không kính tin,
Dù người dòng dõi thấp.Ai muốn thì theo tôi,
Ai không muốn cứ đi;
Ngay đây tôi xuất gia,
Bên cạnh bậc tuệ giác.”
21.
“Nếu thầy đã hài lòng,
Giáo pháp bậc Chánh Giác;
Chúng con cũng xuất gia,
Bên cạnh bậc tuệ giác.”
22.
Ba trăm Bà-la-môn,
Đều chắp tay thỉnh cầu:
“Chúng con sống phạm hạnh,
Thế Tôn, ngay bên ngài.”
23.
“Phạm hạnh được khéo giảng,
(Thế Tôn bảo Sela)
Thấy ngay không đợi thời;
Xuất gia không uổng phí,
Cho người học chuyên cần.”
24. Bà-la-môn Sela cùng với hội chúng đã đạt được sự xuất gia (xuất gia / pabbajjaṁ) bên cạnh Thế Tôn, đã đạt được sự gia nhập chính thức (thọ cụ túc giới / upasampadaṁ).
25. Rồi khi đêm ấy đã qua, tu sĩ bện tóc Keṇiya sau khi cho chuẩn bị các món ăn cứng và món ăn mềm thượng hạng tại am thất của mình, liền cho người đến báo giờ với Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Gotama, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng”.
Khi ấy, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, cầm bát và y đi đến am thất của tu sĩ bện tóc Keṇiya; sau khi đến, Ngài ngồi xuống chỗ ngồi đã được sắp sẵn cùng với hội chúng tỳ kheo. Rồi tu sĩ bện tóc Keṇiya tự tay phục vụ và mời mọc làm cho hội chúng tỳ kheo có Đức Phật đứng đầu được no đủ bằng các món ăn cứng và món ăn mềm thượng hạng. Sau đó, khi Thế Tôn đã dùng bữa xong và rời tay khỏi bát, tu sĩ bện tóc Keṇiya lấy một chỗ ngồi thấp rồi ngồi xuống một bên. Khi tu sĩ bện tóc Keṇiya đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn nói lời tán thán công đức bằng những bài kệ này:
26.
“Tế lửa đứng đầu tế,
Sāvittī đầu thi ca;
Vua đứng đầu loài người,
Biển cả đầu trăm sông.Mặt trăng đầu vì sao,
Mặt trời đầu ánh sáng;
Với người mong cầu phước,
Tăng-già đầu hiến cúng.”
Sau khi nói lời tán thán công đức tu sĩ bện tóc Keṇiya bằng những bài kệ này, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy rời đi.
27. Rồi Tôn giả Sela cùng với hội chúng sống một mình, tách biệt, không sao nhãng (bất phóng dật / appamatto), nhiệt tâm, dốc toàn tâm lực (tinh cần / pahitatto), không bao lâu sau - vì mục đích mà các người con lương thiện chân chính từ bỏ gia đình, sống không gia đình - đã tự mình hiểu toàn bộ, trực tiếp chứng nghiệm và đạt đến đích cuối cùng tối thượng của đời sống thánh thiện ngay trong hiện tại.
[Các vị ấy] hiểu toàn bộ rằng: “Sự Tái sinh (sinh / jāti) đã cạn kiệt (đoạn tận / khīṇā), đời sống thánh thiện đã hoàn tất, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa”. Và Tôn giả Sela cùng với hội chúng đã trở thành những vị trong số các bậc A-la-hán.
28. Rồi Tôn giả Sela cùng với hội chúng đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đắp y trật một bên vai, chắp tay hướng về phía Thế Tôn rồi bạch Thế Tôn bằng những bài kệ:
“Từ ngày quy y ngài,
Bậc có mắt, tám hôm;
Bảy đêm, bạch Thế Tôn,
Chúng con đã thuần thục.Ngài là Phật, bậc thầy,
Bậc ẩn sĩ thắng Ma;
Cắt đứt mọi ngầm chảy,
Đã qua, độ chúng sinh.Vượt qua mọi chất chứa,
Đập tan mọi nguồn ác;
Như sư tử không bám,
Đã dứt mọi sợ hãi.Ba trăm tỳ kheo này,
Đang đứng chắp tay chào;
Anh hùng hãy duỗi chân,
Bậc long tượng đảnh lễ.”
Kinh Sela thứ hai kết thúc.
Khảo sát văn bản
- Bối cảnh kinh: Kinh Sela (Selasutta - MN 92), diễn ra tại thị trấn Āpaṇa thuộc xứ Aṅguttarāpa. Kinh thuật lại sự kiện tu sĩ bện tóc Keṇiya mời Đức Phật cùng 1.250 vị tỳ kheo thọ trai, và cuộc gặp gỡ giữa Đức Phật với vị Bà-la-môn thông thái Sela cùng 300 học trò. Qua cuộc đối thoại bằng kệ ngôn, Sela và 300 đệ tử xuất gia và chứng quả A-la-hán sau bảy ngày.
- Ghi chú văn bản: Toàn bộ bài kinh này (cả văn xuôi và kệ) xuất hiện nguyên văn trong Kinh Tập (Sutta Nipāta - Sn 548). Phần đầu nói về Keṇiya cũng có mặt trong Luật tạng (Mahāvagga, Vin mv) .