MN 106. Con Đường Dẫn Đến Bất Động

(Āneñjasappāya Sutta - Kinh Bất Động Thích Hợp)

1. Tôi nghe như vầy, 1007 Một thời Đức Thế Tôn trú ở xứ Kuru, tại một thị trấn của người Kuru tên là Kammāsadhamma. Tại đây, Đức Thế Tôn gọi các vị tỳ kheo (monks-bhikkhus-nhà sư): “Này các Tỳ kheo.” - “Bạch Thế Tôn,” các vị ấy vâng đáp. Đức Thế Tôn dạy như sau:

2. "Này các Tỳ kheo, các dục lạc 1008 là vô thường (impermanent - không tồn tại mãi mãi, luôn thay đổi), trống rỗng, giả dối, lừa gạt; chúng là ảo ảnh, là lời nói nhảm của kẻ ngu. Các dục lạc ở đời này và các dục lạc trong các đời sau, [262] các nhận thức về dục lạc ở đời này và các nhận thức về dục lạc trong các đời sau – cả hai đều là cảnh giới của Ma vương (Māra - hiện thân của cám dỗ, sự chết và các thế lực ngăn cản giác ngộ), lãnh địa của Ma vương, mồi nhử của Ma vương, bãi săn của Ma vương. Do chúng mà các trạng thái tâm bất thiện xấu ác như tham ái (covetousness - lòng ham muốn, thèm khát), sân hận (ill will - lòng căm ghét, ác ý), và kiêu mạn (presumption - sự tự cao, ngạo mạn) khởi lên, và chúng tạo thành chướng ngại cho một vị thánh đệ tử (noble disciple - người đã bước vào con đường giải thoát của đạo Phật) đang tu tập ở đây.

MN 106. KINH BẤT ÐỘNG LỢI ÍCH

(Anenjasappàya Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn trú giữa dân chúng Kuru (Câu-lâu). Kammassadhamma (Kiềm-ma-sắt-đàm) là thị trấn của dân chúng Kuru. Tại đấy Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo: “Này các Tỷ-kheo”. – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”. Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

– Này các Tỷ-kheo, các dục là vô thường, trống rỗng, giả dối, thuộc ngu si tánh. Này các Tỷ-kheo, đây là lời chào xáo của kẻ ngu xây dựng trên giả dối. Các dục hiện tại, và các dục tương lai, các dục tưởng hiện tại và các dục tưởng tương lai, cả hai đều thuộc lãnh vực của ma, là cảnh giới của ma, là chỗ dinh dưỡng của ma, là chỗ ăn uống của ma.

Bất động

Ở đây, các ác bất thiện ý này dẫn đến tham dục, sân hận, khích động, và chính những pháp ấy tác thành chướng ngại ở đây cho Thánh đệ tử học tập.

(BẤT ĐỘNG)

3. "Trong trường hợp đó, này các Tỳ kheo, một vị thánh đệ tử suy xét như sau: ‘Các dục lạc ở đời này và các dục lạc trong các đời sau… tạo thành chướng ngại cho một vị thánh đệ tử đang tu tập ở đây. Ta nên an trú với tâm quảng đại và cao thượng, vượt lên trên thế gian và giữ vững quyết tâm trong tâm trí. 1009 Khi làm như vậy, sẽ không còn các trạng thái tâm bất thiện xấu ác như tham ái, sân hận, và kiêu mạn trong ta nữa, và với sự từ bỏ chúng, tâm ta sẽ trở nên vô lượng, không thể đo lường và được phát triển tốt đẹp.’ Khi vị ấy thực hành theo cách này và thường xuyên an trú như vậy, tâm vị ấy đạt được sự vững tin nơi nền tảng này. 1010 Một khi có sự vững tin hoàn toàn, vị ấy hoặc đạt đến trạng thái bất động ngay bây giờ, hoặc quyết tâm hoàn thiện trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, có khả năng rằng thức dẫn đến tái sinh của vị ấy sẽ tiếp tục [tái sinh] vào cõi bất động. 1011 Này các Tỳ kheo, đây được tuyên bố là con đường thứ nhất dẫn đến trạng thái bất động.

4. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, một vị thánh đệ tử suy xét như sau: 1012 ‘[Có] các dục lạc ở đời này và các dục lạc trong các đời sau, các nhận thức về dục lạc ở đời này và các nhận thức về dục lạc trong các đời sau; bất cứ sắc (hình sắc) (material form - rūpa - yếu tố vật chất, một trong năm uẩn) nào [có mặt], tất cả sắc đều là bốn đại nguyên tố (four great elements - cattāri mahābhūtāni - đất, nước, lửa, gió) và sắc được tạo ra từ bốn đại nguyên tố (material form derived from the four great elements - upādāya rūpa - các hiện tượng vật chất phụ thuộc vào bốn đại nguyên tố).’ Khi vị ấy thực hành theo cách này và thường xuyên an trú như vậy, tâm vị ấy đạt được sự vững tin nơi nền tảng này. Một khi có sự vững tin hoàn toàn, vị ấy hoặc đạt đến trạng thái bất động ngay bây giờ, hoặc quyết tâm hoàn thiện trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, có khả năng rằng thức dẫn đến tái sinh của vị ấy sẽ tiếp tục [tái sinh] vào cõi bất động. Này các Tỳ kheo, đây được tuyên bố là con đường thứ hai dẫn đến trạng thái bất động. [263]

5. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, một vị thánh đệ tử suy xét như sau: 1013 ‘Các dục lạc ở đời này và các dục lạc trong các đời sau, các nhận thức về dục lạc ở đời này và các nhận thức về dục lạc trong các đời sau, các sắc ở đời này và các sắc trong các đời sau, các nhận thức về sắc ở đời này và các nhận thức về sắc trong các đời sau – cả hai đều là vô thường. Cái gì vô thường thì không đáng để vui thích, không đáng để chào đón, không đáng để nắm giữ.’ Khi vị ấy thực hành theo cách này và thường xuyên an trú như vậy, tâm vị ấy đạt được sự vững tin nơi nền tảng này. Một khi có sự vững tin hoàn toàn, vị ấy hoặc đạt đến trạng thái bất động ngay bây giờ, hoặc quyết tâm hoàn thiện trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, có khả năng rằng thức dẫn đến tái sinh của vị ấy sẽ tiếp tục [tái sinh] vào cõi bất động. Này các Tỳ kheo, đây được tuyên bố là con đường thứ ba dẫn đến trạng thái bất động.

3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: {#3} “Các dục hiện tại và các dục tương lai… cho Thánh đệ tử học tập. Vậy ta hãy an trú với tâm quảng đại, đại hành, sau khi chiến thắng thế giới, sau khi xác định vị trí của ý. Khi ta an trú với tâm quảng đại, đại hành chiến thắng thế giới, xác định vị trí của ý, các ác bất thiện ý: tham dục, sân hận, khích động sẽ không khởi lên; với các pháp ấy được đoạn trừ, tâm của ta không trở thành hạn hẹp, trái lại thành vô lượng, khéo tu tập”. Trong khi ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu bất động ngay hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến (samvattanikam vinnanam) có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Bất động".

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại, và những dục tưởng tương lai, phàm bất cứ sắc pháp gì, là bốn đại chủng và sắc do bốn đại tạo thành”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Bất động.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những sắc tưởng hiện tại và những sắc tưởng tương lai, cả hai đều vô thường. Cái gì vô thường thời không đáng để được hoan hỷ, không đáng để được hoan nghênh, không đáng để được chấp trước”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Bất động ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Bất động. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo về lợi ích Bất động.

(VÔ SỞ HỮU XỨ)

6. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, một vị thánh đệ tử suy xét như sau: 1014 ‘Các dục lạc ở đời này và các dục lạc trong các đời sau, các nhận thức về dục lạc ở đời này và các nhận thức về dục lạc trong các đời sau, các sắc ở đời này và các sắc trong các đời sau, các nhận thức về sắc ở đời này và các nhận thức về sắc trong các đời sau, và các nhận thức về trạng thái bất động – tất cả đều là nhận thức. Nơi mà các nhận thức này chấm dứt không còn dư sót, đó là sự an bình, đó là sự cao thượng, tức là vô sở hữu xứ (base of nothingness - ākiñcaññāyatana - tầng thiền định thứ ba trong cõi Vô Sắc, nơi hành giả quán chiếu sự trống không, không còn đối tượng vật chất hay ý niệm nào đáng kể).’ Khi vị ấy thực hành theo cách này và thường xuyên an trú như vậy, tâm vị ấy đạt được sự vững tin nơi nền tảng này. Một khi có sự vững tin hoàn toàn, vị ấy hoặc đạt đến vô sở hữu xứ ngay bây giờ, hoặc quyết tâm hoàn thiện trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, có khả năng rằng thức dẫn đến tái sinh của vị ấy sẽ tiếp tục [tái sinh] vào vô sở hữu xứ. Này các Tỳ kheo, đây được tuyên bố là con đường thứ nhất dẫn đến vô sở hữu xứ.

7. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, một vị thánh đệ tử, đi vào rừng, đến gốc cây hoặc đến một căn chòi trống, suy xét như sau: ‘Cái này không có tự ngã hay những gì thuộc về tự ngã (void of a self or of what belongs to a self - suññamidaṃ attena vā attaniyena vā - trạng thái trống rỗng, không có một cái tôi (ngã) thường hằng hay bất cứ thứ gì thực sự là “của tôi”).’ 1015 Khi vị ấy thực hành theo cách này và thường xuyên an trú như vậy, tâm vị ấy đạt được sự vững tin nơi nền tảng này. Một khi có sự vững tin hoàn toàn, vị ấy hoặc đạt đến vô sở hữu xứ ngay bây giờ, hoặc quyết tâm hoàn thiện trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, có khả năng rằng thức dẫn đến tái sinh của vị ấy sẽ tiếp tục [tái sinh] vào vô sở hữu xứ. Này các Tỳ kheo, đây được tuyên bố là con đường thứ hai dẫn đến vô sở hữu xứ.

8. "Lại nữa, này các Tỳ kheo, một vị thánh đệ tử suy xét như sau: ‘Ta không là bất cứ cái gì của bất cứ ai ở bất cứ đâu, [264] cũng không có bất cứ cái gì thuộc về ta trong bất cứ ai ở bất cứ đâu.’ 1016 Khi vị ấy thực hành theo cách này và thường xuyên an trú như vậy, tâm vị ấy đạt được sự vững tin nơi nền tảng này. Một khi có sự vững tin hoàn toàn, vị ấy hoặc đạt đến vô sở hữu xứ ngay bây giờ, hoặc quyết tâm hoàn thiện trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, có khả năng rằng thức dẫn đến tái sinh của vị ấy sẽ tiếp tục [tái sinh] vào vô sở hữu xứ. Này các Tỳ kheo, đây được tuyên bố là con đường thứ ba dẫn đến vô sở hữu xứ.

Vô hữu xứ

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại… và những sắc tưởng tương lai, và những bất động tưởng, tất cả tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là vô sở hữu”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ nhất hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử đi đến khu rừng hay đi đến dưới gốc cây và suy nghĩ như sau: “Trống không là tự ngã hay ngã này sở hữu”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong giới xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ ngay trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là đệ nhị hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

Lại nữa này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Ta không có bất cứ chỗ nào, cho ai và trong hình thức nào, và sở thuộc của ta không có bất cứ chỗ nào, (cho ai) và trong hình thức nào”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó). Với tâm an tịnh, vị ấy thành tựu Vô sở hữu xứ trong hiện tại hay thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Vô sở hữu xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo được gọi là đệ tam hành đạo về lợi ích Vô sở hữu xứ.

(PHI TƯỞNG PHI PHI TƯỞNG XỨ)

9. “Lại nữa, này các Tỳ kheo, một vị thánh đệ tử suy xét như sau: ‘Các dục lạc ở đời này và các dục lạc trong các đời sau, các nhận thức về dục lạc ở đời này và các nhận thức về dục lạc trong các đời sau, các sắc ở đời này và các sắc trong các đời sau, các nhận thức về sắc ở đời này và các nhận thức về sắc trong các đời sau, các nhận thức về trạng thái bất động, và các nhận thức về vô sở hữu xứ – tất cả đều là nhận thức. Nơi mà các nhận thức này chấm dứt không còn dư sót, đó là sự an bình, đó là sự cao thượng, tức là phi tưởng phi phi tưởng xứ (base of neither-perception-nor-non-perception - nevasaññānāsaññāyatana - tầng thiền định cao nhất trong cõi Vô Sắc, nơi nhận thức cực kỳ vi tế, không thể nói là có hay không có nhận thức).’ Khi vị ấy thực hành theo cách này và thường xuyên an trú như vậy, tâm vị ấy đạt được sự vững tin nơi nền tảng này. Một khi có sự vững tin hoàn toàn, vị ấy hoặc đạt đến phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay bây giờ, hoặc quyết tâm hoàn thiện trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, có khả năng rằng thức dẫn đến tái sinh của vị ấy sẽ tiếp tục [tái sinh] vào phi tưởng phi phi tưởng xứ. Này các Tỳ kheo, đây được tuyên bố là con đường dẫn đến phi tưởng phi phi tưởng xứ.”

Phi tưởng, phi phi tưởng xứ

Và lại nữa, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại… và những sắc tưởng và những Bất động tưởng, và những Vô sở hữu xứ tướng, tất cả các tưởng, chỗ nào các tưởng ấy được đoạn diệt không có dư tàn, như vậy là tịch tịnh, như vậy là thù diệu, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ”. Trong khi vị ấy hành trì như vậy, an trú nhiều lần như vậy, tâm trí trở thành an tịnh trong trú xứ (của nó) . Với tâm an tịnh vị ấy có thể thành tựu Phi tưởng phi phi tưởng xứ ngay trong hiện tại, hoặc thiên nặng về trí tuệ. Sau khi thân hoại mạng chung, sự tình này xảy ra, thức diễn tiến ấy có thể tùy theo đây đạt đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, được gọi là hành đạo về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

(NIẾT BÀN)

10. Khi nghe vậy, Tôn giả Ānanda bạch Đức Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, ở đây có vị Tỳ kheo thực hành như sau: ‘Nếu cái này không có, nó sẽ không phải là của tôi; nó sẽ không tồn tại và sẽ không phải là của tôi. Cái gì đang tồn tại, cái gì đã sinh khởi, tôi đang từ bỏ nó.’ 1017 Như vậy vị ấy đạt được tâm xả (equanimity - upekkhā - trạng thái tâm quân bình, không dao động trước được mất, hơn thua, khen chê…). 1018 Bạch Thế Tôn, một vị Tỳ kheo như vậy có đạt được Niết Bàn (Nibbāna/Nirvana - sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau và vòng luân hồi, trạng thái giải thoát cuối cùng) không?”

“Này Ānanda, có vị Tỳ kheo ở đây có thể đạt được Niết Bàn, có vị Tỳ kheo khác ở đây có thể không đạt được Niết Bàn.”

“Bạch Thế Tôn, do nguyên nhân và lý do gì mà có vị Tỳ kheo ở đây có thể đạt được Niết Bàn, trong khi vị Tỳ kheo khác ở đây lại không thể đạt được Niết Bàn?”

“Này Ānanda, ở đây có vị Tỳ kheo thực hành như sau: ‘Nếu cái này không có, nó sẽ không phải là của tôi; nó sẽ không tồn tại và sẽ không phải là của tôi. Cái gì đang tồn tại, [265] cái gì đã sinh khởi, tôi đang từ bỏ nó.’ Như vậy vị ấy đạt được tâm xả. Vị ấy vui thích trong tâm xả đó, chào đón nó, và tiếp tục bám giữ vào nó. Khi làm như vậy, tâm thức của vị ấy trở nên phụ thuộc vào nó và chấp thủ (clinging - upādāna - sự bám víu, dính mắc vào các đối tượng, quan điểm hay trạng thái tâm, là nguyên nhân chính của khổ đau) vào nó. Này Ānanda, một vị Tỳ kheo còn bị ảnh hưởng bởi chấp thủ thì không đạt được Niết Bàn.”

11. “Nhưng, bạch Thế Tôn, khi vị Tỳ kheo đó chấp thủ, vị ấy chấp thủ vào cái gì?”

“Vào phi tưởng phi phi tưởng xứ, này Ānanda.”

“Bạch Thế Tôn, khi vị Tỳ kheo đó chấp thủ, dường như vị ấy chấp thủ vào đối tượng tốt đẹp nhất.” "Khi vị Tỳ kheo đó chấp thủ, này Ānanda, vị ấy chấp thủ vào đối tượng tốt đẹp nhất; vì đây là đối tượng tốt đẹp nhất [của sự] chấp thủ, tức là phi tưởng phi phi tưởng xứ. 1019

12. “Này Ānanda, ở đây có vị Tỳ kheo thực hành như sau: ‘Nếu cái này không có, nó sẽ không phải là của tôi; nó sẽ không tồn tại và sẽ không phải là của tôi. Cái gì đang tồn tại, cái gì đã sinh khởi, tôi đang từ bỏ nó.’ Như vậy vị ấy đạt được tâm xả. Vị ấy không vui thích trong tâm xả đó, không chào đón nó, không tiếp tục bám giữ vào nó. Vì không làm như vậy, tâm thức của vị ấy không trở nên phụ thuộc vào nó và không chấp thủ vào nó. Này Ānanda, một vị Tỳ kheo không còn chấp thủ thì đạt được Niết Bàn.”

13. "Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn, thật kỳ diệu thay! Đức Thế Tôn quả thực đã giải thích cho chúng con cách vượt qua dòng lũ (flood - ogha - ẩn dụ cho bốn dòng chảy mạnh cuốn chìm chúng sinh trong luân hồi: dục lậu, hữu lậu, kiến lậu, vô minh lậu) bằng cách nương tựa vào các nền tảng khác nhau. 1020 Nhưng, bạch Thế Tôn, thế nào là thánh giải thoát (noble liberation - ariya vimutti - sự giải thoát khỏi khổ đau và phiền não đạt được bởi các bậc thánh)?"1021

"Này Ānanda, ở đây một vị thánh đệ tử suy xét như sau: ‘Các dục lạc ở đời này và các dục lạc trong các đời sau, các nhận thức về dục lạc ở đời này và các nhận thức về dục lạc trong các đời sau, các sắc ở đời này và các sắc trong các đời sau, các nhận thức về sắc ở đời này và các nhận thức về sắc trong các đời sau, các nhận thức về trạng thái bất động, các nhận thức về vô sở hữu xứ, và các nhận thức về phi tưởng phi phi tưởng xứ – đây là thân kiến (personality - sakkāya - quan niệm sai lầm về một cái tôi, một thực thể cá nhân thường hằng, tồn tại độc lập, thường liên hệ đến năm uẩn) cho đến mức độ mà thân kiến có thể tồn tại. 1022 Đây là trạng thái bất tử (Deathless - amata - đồng nghĩa với Niết Bàn, trạng thái không còn sinh tử), tức là tâm giải thoát do không còn chấp thủ (liberation of the mind through not clinging - anupādā cetovimutti - sự giải thoát của tâm đạt được nhờ từ bỏ mọi sự bám víu, dính mắc).’ 1023

14. "Như vậy, này Ānanda, Ta đã dạy con đường dẫn đến trạng thái bất động, Ta đã dạy con đường dẫn đến vô sở hữu xứ, Ta đã dạy con đường dẫn đến phi tưởng phi phi tưởng xứ, Ta đã dạy cách vượt qua dòng lũ bằng cách nương tựa vào các nền tảng khác nhau, Ta đã dạy về thánh giải thoát.

15. “Những gì một vị đạo sư, vì lòng bi mẫn, nên làm cho các đệ tử của mình, người tìm cầu lợi ích cho họ và có lòng thương xót họ, [266] điều đó Ta đã làm cho các con, này Ānanda. Kia là những gốc cây, kia là những căn chòi trống. Hãy thiền định, này Ānanda, đừng trì hoãn, nếu không các con sẽ hối tiếc về sau. Đây là lời chỉ dạy của Ta cho các con.”

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã dạy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ và vui mừng đón nhận lời dạy của Đức Thế Tôn.

Niết-bàn

Khi được nói như vậy, Tôn giả Ananda bạch Thế Tôn:

– Ở đây, bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: “Nếu (trước) không có như vậy, thời có thể không là của ta; nếu (nay) không có như vậy thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có”. Và như vậy vị ấy được xả. Bạch Thế Tôn, môt vị Tỷ-kheo như vậy có chứng được cứu cánh Niết-bàn không?

– Ở đây, này Ananda, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng được cứu cánh Niết-bàn.

– Do nhân gì, do duyên gì, bạch Thế Tôn, ở đây, một số Tỷ-kheo có thể chứng được cứu cánh Niết-bàn, và ở đây, một số Tỷ-kheo có thể không chứng cứu cánh Niết-bàn?

– Ở đây, này Ananda, một Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: “Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể sẽ không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có”. Và như vậy vị ấy được xả. Vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy. Do vị ấy hoan hỷ trong xả ấy, hoan nghênh, chấp trước xả ấy, thức lệ thuộc xả ấy và thủ trước xả ấy. Có thủ trước, này Ananda, vị Tỷ-kheo không chứng cứu cánh Niết-bàn.

– Bạch Thế Tôn, vị Tỷ-kheo ấy thủ trước là thủ trước chỗ nào?

– Này Ananda, Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

– Bạch Thế Tôn, Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng?

– Này Ananda, Vị Tỷ-kheo ấy thủ trước, thủ trước như vậy là thủ trước tối thượng. Này Ananda, đây là thủ trước tối thượng, tức là Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Ở đây, này Ananda, vị Tỷ-kheo hành trì như vậy và suy nghĩ: “Nếu (trước) không có như vậy thời có thể không là của ta. Nếu (nay) không có như vậy, thời có thể không là của ta. Ta đoạn trừ những gì hiện có và những gì đã có”. Như vậy, vị ấy được xả, vị ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh, không chấp trước xả ấy. Do vị ấy không hoan hỷ trong xả ấy, không hoan nghênh, không thủ trước xả ấy, thức không lệ thuộc xả ấy và không thủ trước xả ấy. Không thủ trước, này Ananda, vị Tỷ-kheo chứng cứu cánh Niết-bàn.

– Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Chính mười y cứ sự này sự kia, bạch Thế Tôn, sự vượt thoát dòng nước mạnh đã được Thế Tôn nói lên. Nhưng bạch Thế Tôn, thế nào là Thánh giải thoát?

– Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Những dục hiện tại và những dục tương lai, những dục tưởng hiện tại và những dục tưởng tương lai, những sắc pháp hiện tại và những sắc pháp tương lai, những Bất động tưởng, những Vô sở hữu xứ tưởng, và những Phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng, cái gì thuộc tự thân, là tự thân. Ðây là bất tử tức là tâm giải thoát không thủ trước”. Này Ananda, đây là đạo lộ về lợi ích Bất động được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Vô sở hữu xứ được Ta thuyết giảng, đạo lộ về lợi ích Phi tưởng phi phi tưởng xứ được Ta thuyết giảng, là sự vượt qua dòng nước mạnh do y cứ sự này sự kia được Ta thuyết giảng, Thánh giải thoát được Ta thuyết giảng.

Những gì, này Ananda, vị Ðạo sư cần phải làm, vì lòng từ mẫn mưu tìm hạnh phúc cho các đệ tử, những điều ấy đã được Ta làm, vì lòng từ mẫn của Ta đối với Ông. Này Ananda, đây là những gốc cây, đây là những khoảng trống. Hãy tu Thiền, này Ananda, chớ có phóng dật, chớ có hối hận về sau. Ðây là lời dạy của Ta cho Ông.

Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Tôn giả Ananda hoan hỷ tín thọ lời Thế Tôn dạy.

-ooOoo-