MN 90. KINH KAṆṆAKATTHALA (Tóm lược)
Câu hỏi: Không có sa-môn hay bà-la-môn nào biết tất cả, thấy tất cả (toàn tri toàn kiến / sabbaññū sabbadassāvī), tự nhận có sự hiểu biết và thấy rõ không sót (vô dư trí kiến / aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ), điều đó không thể xảy ra’.
Câu tương tự được hỏi trong MN 71, câu trả lời chính xác Phật nhận là:
MN 71.6: “Này Vaccha, nếu ông trả lời rằng: ‘Sa-môn Cồ-đàm có tam minh (threefold true knowledge - tevijja - ba loại trí tuệ chân thật)
MN 90.5: 'Không có sa-môn hay bà-la-môn nào có thể biết tất cả, thấy tất cả cùng một lúc, điều đó không thể xảy ra'".
Câu về toàn tri: "sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ paṭijānāti"/"bậc toàn tri, thấy biết tất cả, tuyên bố có trí và thấy biết không thiếu sót" trong Nikāya vốn là lời tự nhận của Nigaṇṭha Nātaputta (MN 14.17, MN 101), kèm vế "dù đi, đứng, ngủ hay thức, tri kiến luôn luôn hiện tiền".
Một ví dụ là MN 14.18: về biết mọi thứ ‘Nhưng này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, các vị có biết — chúng ta đã từng làm hành động ác trong quá khứ hay không từng làm?’
Như vậy có thể hiểu nghĩa của từ "toàn tri" là "biết mọi thứ mọi thời điểm", nhưng sự thật có lẽ là "biết mọi thứ nhưng phải hướng ý nghĩ về thứ đó"
Bối cảnh: Vua Pasenadi của nước Kosala đến thăm Đức Phật tại khu rừng nai Kaṇṇakatthala. Tại đây, nhà vua đã đặt ra các câu hỏi để làm rõ quan điểm của Phật giáo về ba vấn đề: giới hạn của sự toàn tri, sự bình đẳng giữa các giai cấp, và bản chất của các thực thể siêu nhiên (chư thiên, Phạm thiên).
1. Về giới hạn của nhận thức và sự toàn tri Văn bản đề cập đến một tin đồn cho rằng Đức Phật tự nhận mình là người biết và thấy tất cả mọi thứ không sai sót. Tuy nhiên, Đức Phật phủ nhận cách diễn đạt này. Ngài xác định giới hạn của nhận thức con người: không một ai có khả năng nhận biết mọi thứ cùng một lúc.
"Thưa đại vương, Ta nhớ lại mình đã nói câu đó như thế này: 'Không có sa-môn hay bà-la-môn nào có thể biết tất cả, thấy tất cả cùng một lúc, điều đó không thể xảy ra'." (đoạn 8)
2. Về sự bình đẳng giữa các giai cấp trong việc tu tập Khi được hỏi về sự khác biệt giữa bốn giai cấp trong xã hội (Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà), văn bản ghi nhận thực tế xã hội rằng hai giai cấp đầu nhận được nhiều đặc quyền và sự tôn trọng hơn. Tuy nhiên, đối với mục tiêu phát triển tâm linh, xuất thân không mang ý nghĩa quyết định. Kết quả đạt được hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực và sự nỗ lực cá nhân (bao gồm niềm tin, sức khỏe, sự trung thực, sự kiên trì và trí tuệ).
"Cũng vậy, thưa đại vương, những gì có thể đạt được bởi một người có niềm tin, ít bệnh, không gian xảo, không dối trá, nỗ lực kiên trì, có trí tuệ; thì một người không có niềm tin, nhiều bệnh, gian xảo, dối trá, lười biếng, thiếu trí tuệ có thể đạt được điều đó sao—điều đó không thể xảy ra." (đoạn 11)
Để minh họa cho việc kết quả giải thoát là đồng nhất bất kể xuất thân, văn bản sử dụng hình ảnh ngọn lửa: dù được đốt lên từ bất kỳ loại gỗ nào (gỗ quý hay gỗ thường), bản chất của ngọn lửa tạo ra đều giống nhau.
"Cũng vậy, thưa đại vương, ngọn lửa được thắp lên bởi sự nỗ lực, được sinh ra từ sự tinh tấn, Ta nói rằng ở đó không có bất kỳ sự khác biệt nào—đó là sự giải thoát so với sự giải thoát." (đoạn 12)
3. Về bản chất và sự tồn tại của các thực thể siêu nhiên Thay vì xác nhận hay phủ nhận sự tồn tại của chư thiên và Phạm thiên theo góc nhìn thần học thông thường, văn bản phân loại các thực thể này dựa trên trạng thái tâm lý của họ. Sự tồn tại hay tái sinh của họ phụ thuộc vào việc họ còn mang theo các phiền não hay không.
"Thưa đại vương, những chư thiên nào có mang theo sự phiền toái, những chư thiên đó sẽ trở lại trạng thái này; những chư thiên nào không mang theo sự phiền toái, những chư thiên đó không trở lại trạng thái này." (đoạn 13)
4. Về giới hạn tương tác giữa các cảnh giới Tướng quân Viṭaṭūbha đặt giả thiết về việc liệu các chư thiên cấp thấp (còn phiền não) có thể dùng sức mạnh để trục xuất các chư thiên cấp cao (hết phiền não) hay không. Thông qua phép loại suy về quyền lực lãnh thổ của một vị vua do Tôn giả Ānanda đưa ra, văn bản giải thích rằng những thực thể ở trạng thái thấp thậm chí không thể nhận thức được những thực thể ở trạng thái thanh tịnh hơn, do đó mọi sự tác động hay xâm phạm vật lý là không thể xảy ra.
"Cũng vậy, thưa tướng quân, những chư thiên có mang theo sự phiền toái và sẽ trở lại trạng thái này, họ thậm chí còn không thể nhìn thấy những chư thiên không mang theo sự phiền toái và không trở lại trạng thái này; làm sao họ có thể trục xuất hay xua đuổi [những vị kia] ra khỏi vị trí của họ được?" (đoạn 14)
Khảo sát văn bản
- Bối cảnh kinh: Bài kinh diễn ra tại Uruññā, trong khu rừng nai Kaṇṇakatthala. Vua Pasenadi nước Kosala đến thăm Đức Phật và đặt các câu hỏi về sự toàn tri, sự bình đẳng giữa bốn giai cấp trong việc đạt được giải thoát, và sự tồn tại của chư thiên cùng Phạm thiên. Tôn giả Ānanda cũng có cuộc đối thoại với tướng quân Viṭaṭūbha để làm rõ thêm về giới hạn quyền lực.
Bảng thuật ngữ trong bài
| Thuật ngữ Pali | Từ mới (Hiện đại) | Từ cũ (Hán-Việt) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| tathāgata | Người Đến Như Vậy | Như Lai | |
| kusalānaṁ dhammānaṁ | những điều thiện | thiện pháp | |
| akusalānaṁ dhammānaṁ | những điều không thiện | bất thiện pháp | |
| pahānāya | từ bỏ | đoạn trừ | |
| sammappadhānā | Siêng năng điều thiện | chánh cần | |
| [!] sabbaññū sabbadassāvī | biết tất cả, thấy tất cả | toàn tri toàn kiến | |
| [!] aparisesaṁ ñāṇadassanaṁ | sự hiểu biết và thấy rõ không sót | vô dư trí kiến | |
| [!] padhāniyaṅgāni | yếu tố nỗ lực | tinh cần chi | |
| [!] sabyābajjhā | có mang theo sự phiền toái | hữu tỳ bàng | |
| [!] abyābajjhā | không mang theo sự phiền toái | vô tỳ bàng | |
| [!] āgantāro itthattaṁ | sẽ trở lại trạng thái này | lai thử trạng thái | |
| [!] anāgantāro itthattaṁ | không trở lại trạng thái này | bất lai thử trạng thái | |
| [!] cātuvaṇṇisuddhiṁ | sự thanh tịnh của bốn giai cấp | tứ đẳng thanh tịnh |