MN 111. KINH TỪNG BƯỚC NỐI TIẾP
(Anupadasutta)
1. Tôi đã nghe như vầy - một thời Thế Tôn ở Sāvatthī, tại rừng Jeta, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Tại đó, Thế Tôn gọi các tỳ kheo: – Này các tỳ kheo.
Các tỳ kheo ấy thưa đáp Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn.
Thế Tôn nói điều này:
2. – Này các tỳ kheo, Sāriputta là bậc sáng suốt; này các tỳ kheo, Sāriputta có trí tuệ lớn; này các tỳ kheo, Sāriputta có trí tuệ rộng; này các tỳ kheo, Sāriputta có trí tuệ nhạy bén (tiếu tuệ / hāsapañño); này các tỳ kheo, Sāriputta có trí tuệ nhanh nhạy (tốc tuệ / javanapañño); này các tỳ kheo, Sāriputta có trí tuệ sắc bén (lợi tuệ / tikkhapañño); này các tỳ kheo, Sāriputta có trí tuệ thấu suốt (thể nhập tuệ / nibbedhikapañño). Này các tỳ kheo, trong nửa tháng, Sāriputta thực hành quan sát thấu suốt từng hiện tượng nối tiếp nhau (bất đoạn pháp quán / anupadadhammavipassanaṁ). Này các tỳ kheo, việc quan sát thấu suốt từng hiện tượng nối tiếp nhau của Sāriputta diễn ra như sau:
3. Ở đây, này các tỳ kheo, Sāriputta rời bỏ khỏi (ly / vivicca) các bản năng (dục / kāmehi), rời bỏ khỏi những điều không thiện, chứng và trú Thiền-na (thiền / jhānaṁ) thứ nhất, một trạng thái có chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (tầm và tứ / savitakkaṁ savicāraṁ), có phấn chấn (hỷ / pīti) và sung sướng (lạc / sukhaṁ) sinh ra từ sự rời bỏ (viễn ly / viveka). Và những Điều (pháp / dhammā) có mặt trong Thiền-na thứ nhất gồm: chủ động hướng sự chú ý, nỗ lực duy trì sự chú ý, phấn chấn, sung sướng và sự tập trung tâm vào một điểm (tâm nhất cảnh tính / cittekaggatā); cùng với Xúc (xúc / phasso), Cảm Thọ (thọ / vedanā), Tư duy (tưởng / saññā), chủ ý (tư / cetanā), tâm, mong muốn (dục / chando), sự kiên định (thắng giải / adhimokkho), sự nỗ lực (tinh tấn / vīriyaṁ), tập trung chú ý (niệm / sati), sự bình thản (xả / upekkhā), [và] suy nghĩ (tác ý / manasikāro) - những điều ấy được xác định rõ theo từng bước nối tiếp (được an lập theo thứ lớp / anupadavavatthitā) đối với vị ấy. Đối với vị ấy, những điều ấy khi khởi lên đều được biết rõ, khi hiện diện đều được biết rõ, khi biến mất đều được biết rõ. Vị ấy biết rõ (tuệ tri / pajānāti) như sau: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi (xuất ly / nissaraṇan) cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
5. Lại nữa, này các tỳ kheo, khi chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý đã lắng dịu (diệt / vūpasamā), Sāriputta chứng và trú Thiền-na thứ hai, một trạng thái có sự lắng trong nội tại (nội tĩnh / ajjhattaṁ sampasādanaṁ), tâm hợp thành một (nhất tâm / cetaso ekodibhāvaṁ), không còn chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (vô tầm vô tứ / avitakkaṁ avicāraṁ), có phấn chấn và sung sướng sinh ra từ định.
6. Và những điều có mặt trong Thiền-na thứ hai gồm: sự lắng trong nội tại, phấn chấn, sung sướng và sự tập trung tâm vào một điểm; cùng với Xúc, Cảm Thọ, Tư duy, chủ ý, tâm, mong muốn, sự kiên định, sự nỗ lực, tập trung chú ý, sự bình thản, [và] suy nghĩ - những điều ấy được xác định rõ theo từng bước nối tiếp đối với vị ấy. Đối với vị ấy, những điều ấy khi khởi lên đều được biết rõ, khi hiện diện đều được biết rõ, khi biến mất đều được biết rõ. Vị ấy biết rõ như sau: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
7. Lại nữa, này các tỳ kheo, do cạn đắm nhiễm (ly tham / virāgā) đối với phấn chấn, Sāriputta sống với sự bình thản, chú tâm và nhận biết rõ ràng (tỉnh giác / sampajāno), và cảm nhận sự sung sướng bằng thân; vị ấy chứng và trú Thiền-na thứ ba, trạng thái mà các bậc thánh gọi là: 'Người chú tâm (chánh niệm giả / satimā), có sự bình thản, sống sung sướng'.
8. Và những điều có mặt trong Thiền-na thứ ba gồm: sung sướng, tập trung chú ý, sự nhận biết rõ ràng và sự tập trung tâm vào một điểm; cùng với Xúc, Cảm Thọ, Tư duy, chủ ý, tâm, mong muốn, sự kiên định, sự nỗ lực, tập trung chú ý, sự bình thản, [và] suy nghĩ - những điều ấy được xác định rõ theo từng bước nối tiếp đối với vị ấy, đối với vị ấy, những điều ấy khi khởi lên đều được biết rõ, khi hiện diện đều được biết rõ, khi biến mất đều được biết rõ. Vị ấy biết rõ như sau: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
9. Lại nữa, này các tỳ kheo, do từ bỏ (xả / pahānā) sung sướng và từ bỏ đau khổ (khổ / dukkhassa), cùng với sự tan biến (diệt / atthaṅgamā) của an lạc (hỷ / somanassa) và ưu phiền (ưu / domanassānaṁ) từ trước, Sāriputta chứng và trú Thiền-na thứ tư, một trạng thái không dễ chịu không khó chịu (bất lạc bất khổ / adukkhamasukhaṁ), có sự quan sát thanh tịnh nhờ sự bình thản (xả niệm thanh tịnh / upekkhāsatipārisuddhiṁ).
10. Và những điều có mặt trong Thiền-na thứ tư gồm: sự bình thản, Cảm Thọ không dễ chịu không khó chịu, sự không bận tâm của tâm do đã lắng dịu (tâm vô công dụng do khinh an / passaddhattā cetaso anābhogo), sự thanh tịnh của tập trung chú ý và sự tập trung tâm vào một điểm; cùng với Xúc, Cảm Thọ, Tư duy, chủ ý, tâm, mong muốn, sự kiên định, sự nỗ lực, tập trung chú ý, sự bình thản, [và] suy nghĩ - những điều ấy được xác định rõ theo từng bước nối tiếp đối với vị ấy. Đối với vị ấy, những điều ấy khi khởi lên đều được biết rõ, khi hiện diện đều được biết rõ, khi biến mất đều được biết rõ. Vị ấy biết rõ như sau: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
11. Lại nữa, này các tỳ kheo, do vượt qua hoàn toàn các tư duy về vật chất (sắc tưởng / rūpasaññānaṁ), do sự tan biến của các tư duy về sự chống đối (hữu đối tưởng / paṭighasaññānaṁ), do không suy nghĩ đến các tư duy về sự sai khác (dị tưởng / nānattasaññānaṁ), với nhận thức: 'Không gian là vô tận', Sāriputta chứng và trú xứ Không Gian là Vô Tận (không vô biên xứ / ākāsānañcāyatanaṁ).
12. Và những điều có mặt trong xứ Không Gian là Vô Tận gồm: Tư duy về xứ Không Gian là Vô Tận và sự tập trung tâm vào một điểm; cùng với Xúc, Cảm Thọ, Tư duy, chủ ý, tâm, mong muốn, sự kiên định, sự nỗ lực, tập trung chú ý, sự bình thản, [và] suy nghĩ - những điều ấy được xác định rõ theo từng bước nối tiếp đối với vị ấy. Đối với vị ấy, những điều ấy khi khởi lên đều được biết rõ, khi hiện diện đều được biết rõ, khi biến mất đều được biết rõ. Vị ấy biết rõ như sau: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
13. Lại nữa, này các tỳ kheo, do vượt qua hoàn toàn xứ Không Gian là Vô Tận, với nhận thức: 'Nguồn thức là vô tận', Sāriputta chứng và trú xứ Nguồn thức Là Vô Tận (thức vô biên xứ / viññāṇañcāyatanaṁ).
14. Và những điều có mặt trong xứ Nguồn thức Là Vô Tận gồm: Tư duy về xứ Nguồn thức Là Vô Tận và sự tập trung tâm vào một điểm; cùng với Xúc, Cảm Thọ, Tư duy, chủ ý, tâm, mong muốn, sự kiên định, sự nỗ lực, tập trung chú ý, sự bình thản, [và] suy nghĩ - những điều ấy được xác định rõ theo từng bước nối tiếp đối với vị ấy. Đối với vị ấy, những điều ấy khi khởi lên đều được biết rõ, khi hiện diện đều được biết rõ, khi biến mất đều được biết rõ. Vị ấy biết rõ như sau: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
15. Lại nữa, này các tỳ kheo, do vượt qua hoàn toàn xứ Nguồn thức Là Vô Tận, với nhận thức: 'Không có vật gì', Sāriputta chứng và trú xứ Không Có Vật Gì (vô sở hữu xứ / ākiñcaññāyatanaṁ).
16. Và những điều có mặt trong xứ Không Có Vật Gì gồm: Tư duy về xứ Không Có Vật Gì và sự tập trung tâm vào một điểm; cùng với Xúc, Cảm Thọ, Tư duy, chủ ý, tâm, mong muốn, sự kiên định, sự nỗ lực, tập trung chú ý, sự bình thản, [và] suy nghĩ - những điều ấy được xác định rõ theo từng bước nối tiếp đối với vị ấy. Đối với vị ấy, những điều ấy khi khởi lên đều được biết rõ, khi hiện diện đều được biết rõ, khi biến mất đều được biết rõ. Vị ấy biết rõ như sau: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
17. Lại nữa, này các tỳ kheo, do vượt qua hoàn toàn xứ Không Có Vật Gì, Sāriputta chứng và trú xứ Không Phải "có tư duy"; Cũng Không Phải "không có tư duy" (phi tưởng phi phi tưởng xứ / nevasaññānāsaññāyatanaṁ).
18. Vị ấy chú tâm xuất khỏi tầng thiền chứng ấy. Sau khi chú tâm xuất khỏi tầng thiền chứng ấy, những điều nào đã qua đi, đã chấm dứt (diệt / niruddhā), đã biến đổi, vị ấy quan sát những điều ấy: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Có sự thoát khỏi cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là có [sự thoát khỏi cao hơn].
19. Lại nữa, này các tỳ kheo, do vượt qua hoàn toàn xứ Không Phải "có tư duy"; Cũng Không Phải "không có tư duy", Sāriputta chứng và trú sự làm ngưng tư duy và cảm nhận (diệt thọ tưởng định / saññāvedayitanirodhaṁ). Và sau khi thấy bằng trí tuệ, các nguồn ác (lậu hoặc / āsavā) của vị ấy đã bị cạn kiệt (đoạn tận / parikkhīṇā) hoàn toàn.
20. Vị ấy chú tâm xuất khỏi tầng thiền chứng ấy. Sau khi chú tâm xuất khỏi tầng thiền chứng ấy, những điều nào đã qua đi, đã chấm dứt, đã biến đổi, vị ấy quan sát những điều ấy: 'Thật vậy, những điều này chưa từng có nay hình thành, có rồi lại mất đi'. Đối với những điều ấy, vị ấy sống không thiên vị, không chống đối, không lệ thuộc, không bị trói buộc, đã giải thoát, đã tách rời, với tâm không còn ranh giới hạn hẹp. Vị ấy biết rõ: 'Không còn sự thoát khỏi nào cao hơn nữa'. Do thực hành nhiều lần [trạng thái ấy], vị ấy khẳng định chắc chắn là không còn [sự thoát khỏi nào cao hơn nữa].
21. Này các tỳ kheo, nếu có ai khi nói một cách chân chính sẽ nói rằng: '[Vị ấy] đã đạt đến sự làm chủ (đắc tự tại / vasippatto), đã đạt đến đỉnh cao (đắc ba-la-mật / pāramippatto) trong đạo đức của bậc thánh; đã đạt đến sự làm chủ, đã đạt đến đỉnh cao trong định của bậc thánh; đã đạt đến sự làm chủ, đã đạt đến đỉnh cao trong trí tuệ của bậc thánh; đã đạt đến sự làm chủ, đã đạt đến đỉnh cao trong sự giải thoát của bậc thánh', thì chính đối với Sāriputta, người ấy khi nói một cách chân chính sẽ nói rằng: '[Vị ấy] đã đạt đến sự làm chủ, đã đạt đến đỉnh cao trong đạo đức của bậc thánh; đã đạt đến sự làm chủ, đã đạt đến đỉnh cao trong định của bậc thánh; đã đạt đến sự làm chủ, đã đạt đến đỉnh cao trong trí tuệ của bậc thánh; đã đạt đến sự làm chủ, đã đạt đến đỉnh cao trong sự giải thoát của bậc thánh'.
22. Này các tỳ kheo, nếu có ai khi nói một cách chân chính sẽ nói rằng: '[Vị ấy] là người con ruột của Thế Tôn, sinh ra từ miệng, sinh ra từ Giáo pháp, được tạo thành từ Giáo pháp, là người thừa kế Giáo pháp (pháp tự / dhammadāyādo) chứ không phải là người thừa kế vật chất (tài tự / āmisadāyādo)', thì chính đối với Sāriputta, người ấy khi nói một cách chân chính sẽ nói rằng: '[Vị ấy] là người con ruột của Thế Tôn, sinh ra từ miệng, sinh ra từ Giáo pháp, được tạo thành từ Giáo pháp, là người thừa kế Giáo pháp chứ không phải là người thừa kế vật chất'.
23. Này các tỳ kheo, bánh xe Giáo pháp (pháp luân / dhammacakkaṁ) tối thượng do Người Đến Như Vậy (Như Lai / tathāgatena) chuyển vận, Sāriputta đã tiếp tục chuyển vận một cách chân chính.
Thế Tôn đã nói điều này. Các tỳ kheo ấy hài lòng, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.
Kinh Từng Bước Nối Tiếp (Anupadasutta) thứ nhất kết thúc.