MN 107. KINH GAṆAKA MOGGALLĀNA

(Gaṇakamoggallānasutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy - một thời Thế Tôn ở tại Sāvatthī, trong khu vườn phía Đông (Pubbārāma), nơi tòa nhà của mẹ [ông] Migāra. Khi ấy, bà-la-môn Gaṇaka Moggallāna đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, [ông] chào hỏi xã giao với Thế Tôn. Sau khi nói những lời chào hỏi thân thiện, [ông] ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, bà-la-môn Gaṇaka Moggallāna nói với Thế Tôn điều này:

2. – Thưa tôn giả Gotama, giống như tòa nhà của mẹ [ông] Migāra này, người ta thấy có sự học tập tuần tự (học tập thứ lớp / anupubbasikkhā), sự thực hành tuần tự (hành trì thứ lớp / anupubbakiriyā), lộ trình tuần tự (đạo lộ thứ lớp / anupubbapaṭipadā) - tức là [được xây dựng dần] cho đến bậc thang cuối cùng; thưa tôn giả Gotama, ở những người bà-la-môn này cũng thấy có sự học tập tuần tự, sự thực hành tuần tự, lộ trình tuần tự - tức là trong việc học tụng [kinh điển]; thưa tôn giả Gotama, ở những người bắn cung này cũng thấy có sự học tập tuần tự, sự thực hành tuần tự, lộ trình tuần tự - tức là trong thuật bắn cung. Thưa tôn giả Gotama, ngay cả ở những người làm nghề tính toán, sống bằng nghề tính toán như chúng tôi cũng thấy có sự học tập tuần tự, sự thực hành tuần tự, lộ trình tuần tự - tức là trong việc đếm số. Thưa tôn giả Gotama, vì khi chúng tôi nhận một học trò, trước tiên chúng tôi dạy đếm như vầy: "một nhóm một, hai nhóm hai, ba nhóm ba, bốn nhóm bốn, năm nhóm năm, sáu nhóm sáu, bảy nhóm bảy, tám nhóm tám, chín nhóm chín, mười nhóm mười"; thưa tôn giả Gotama, chúng tôi cũng dạy đếm đến một trăm và cũng dạy đếm nhiều hơn nữa. Thưa tôn giả Gotama, liệu trong Giáo pháp (pháp / dhamma) và Luật này cũng có thể tuyên bố (thi thiết / paññapetuṁ) sự học tập tuần tự, sự thực hành tuần tự, lộ trình tuần tự giống như vậy chăng?

3. – Này bà-la-môn, trong Giáo pháp và Luật này cũng có thể tuyên bố sự học tập tuần tự, sự thực hành tuần tự, lộ trình tuần tự. Này bà-la-môn, giống như một người huấn luyện ngựa khéo léo, sau khi nhận được một con ngựa thuần chủng tốt, ngay bước đầu tiên liền cho tập làm quen với dây cương nơi miệng, rồi sau đó mới cho tập các bài tập cao hơn; cũng giống như vậy, này bà-la-môn, khi Người Đến Như Vậy (Như Lai / tathāgato) nhận một người cần được huấn luyện, trước tiên liền hướng dẫn như vầy: "Hãy đến, này tỳ kheo, hãy là người có đạo đức, hãy sống được bảo vệ bởi giới luật Pātimokkha (thọ trì giới bổn Pātimokkha / pātimokkhasaṁvarasaṁvuto), có cách cư xử đúng đắn (oai nghi chánh hạnh / ācāragocarasampanno), thấy rõ sự nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt (kiến úy ư vi tế tội / aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī), hãy rèn luyện và học tập theo các điều học (thọ trì học giới / samādāya sikkhassu sikkhāpadesū)".

4. Này bà-la-môn, một khi vị tỳ kheo đã là người có đạo đức, sống được bảo vệ bởi giới luật Pātimokkha, có cách cư xử đúng đắn, thấy rõ sự nguy hiểm trong những lỗi nhỏ nhặt, rèn luyện và học tập theo các điều học, lúc bấy giờ Người Đến Như Vậy hướng dẫn vị ấy cao hơn nữa: "Hãy đến, này tỳ kheo, hãy là người bảo vệ cửa các giác quan (hộ trì các căn / indriyesu guttadvāro), khi mắt nhìn thấy hình ảnh (sắc / rūpaṁ), đừng nắm bắt tướng chung (nắm giữ tướng chung / nimittaggāhī), đừng nắm bắt các chi tiết phụ (nắm giữ tướng riêng / anubyañjanaggāhī). Vì nguyên nhân gì mà khi sống không bảo vệ (thu thúc / saṁvutaṁ) giác quan mắt (nhãn căn / cakkhundriyaṁ), những điều xấu ác, không thiện là lòng tham (tham dục / abhijjhā) và ưu phiền (ưu / domanassā) sẽ tràn vào người ấy, hãy thực hành để bảo vệ khỏi nguyên nhân đó; hãy canh giữ giác quan mắt, hãy đạt đến sự bảo vệ nơi giác quan mắt. Khi tai nghe âm thanh [...lặp lại...] khi mũi ngửi mùi [...lặp lại...] khi lưỡi nếm vị [...lặp lại...] khi thân chạm xúc cảm [...lặp lại...] khi trí não (ý / manasā) nhận biết mọi Điều (pháp / dhammaṁ), đừng nắm bắt tướng chung, đừng nắm bắt các chi tiết phụ. Vì nguyên nhân gì mà khi sống không bảo vệ giác quan trí não (ý căn / manindriyaṁ), những điều xấu ác, không thiện là lòng tham và ưu phiền sẽ tràn vào người ấy, hãy thực hành để bảo vệ khỏi nguyên nhân đó; hãy canh giữ giác quan trí não, hãy đạt đến sự bảo vệ nơi giác quan trí não".

5. Này bà-la-môn, một khi vị tỳ kheo đã bảo vệ cửa các giác quan, lúc bấy giờ Người Đến Như Vậy hướng dẫn vị ấy cao hơn nữa: "Hãy đến, này tỳ kheo, hãy là người biết chừng mực trong việc ăn uống (tiết độ trong ăn uống / bhojane mattaññū). Hãy thận trọng suy xét (như lý quán sát / paṭisaṅkhā yoniso) khi dùng thức ăn - không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để làm đẹp, không phải để trang điểm, mà chỉ vừa đủ để duy trì và nuôi dưỡng thân này, để dừng lại sự làm hại (hại / vihiṁsā) [của cơn đói], để hỗ trợ cho đời sống phạm hạnh - nghĩ rằng: 'nhờ vậy ta sẽ diệt trừ Cảm Thọ (thọ / vedanaṁ) cũ [do đói] và sẽ không làm khởi lên Cảm Thọ mới [do ăn quá no], và ta sẽ duy trì được sự sống, không có lỗi lầm và sống an ổn'".

6. Này bà-la-môn, một khi vị tỳ kheo đã biết chừng mực trong việc ăn uống, lúc bấy giờ Người Đến Như Vậy hướng dẫn vị ấy cao hơn nữa: "Hãy đến, này tỳ kheo, hãy sống chuyên tâm giữ sự tỉnh thức (chuyên chú cảnh giác / jāgariyaṁ anuyutto), ban ngày qua việc đi kinh hành và ngồi, hãy làm trong sạch tâm khỏi những điều làm yếu mờ (chướng ngại / āvaraṇīyehi); vào canh đầu của đêm, qua việc đi kinh hành và ngồi, hãy làm trong sạch tâm khỏi những điều làm yếu mờ; vào canh giữa của đêm, hãy nằm nghỉ theo tư thế sư tử nghiêng về bên phải, đặt chân này lên chân kia, tập trung chú ý (niệm / sato) và nhận biết rõ ràng (tỉnh giác / sampajāno), suy nghĩ (tác ý / manasikaritvā) hình dung (tưởng / saññaṁ) về việc thức dậy; vào canh cuối của đêm, sau khi thức dậy, qua việc đi kinh hành và ngồi, hãy làm trong sạch tâm khỏi những điều làm yếu mờ".

7. Này bà-la-môn, một khi vị tỳ kheo đã chuyên tâm giữ sự tỉnh thức, lúc bấy giờ Người Đến Như Vậy hướng dẫn vị ấy cao hơn nữa: "Hãy đến, này tỳ kheo, hãy là người có đầy đủ sự chú tâm và nhận biết rõ ràng (chánh niệm tỉnh giác / satisampajaññena): khi bước tới hay bước lui đều hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi nhìn thẳng hay nhìn quanh đều hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi co tay chân hay duỗi tay chân đều hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi mang y kép, bình bát và y đều hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi ăn, uống, nhai hay nếm đều hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi đi đại tiện hay tiểu tiện đều hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói hay im lặng đều hành động với sự nhận biết rõ ràng".

8. Này bà-la-môn, một khi vị tỳ kheo đã có đầy đủ sự chú tâm và nhận biết rõ ràng, lúc bấy giờ Người Đến Như Vậy hướng dẫn vị ấy cao hơn nữa: "Hãy đến, này tỳ kheo, hãy tìm đến một chỗ ở yên tĩnh: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, rừng sâu, khoảng đất trống hay đống rơm". Vị ấy tìm đến một chỗ ở yên tĩnh: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, rừng sâu, khoảng đất trống hay đống rơm.

9. Sau bữa ăn, khi đi khất thực trở về, vị ấy ngồi xếp bằng, giữ thân thẳng và thiết lập sự tập trung chú ý ở phía trước mặt. Vị ấy sau khi từ bỏ (đoạn trừ / pahāya) lòng tham đối với đời, sống với tâm không còn lòng tham, làm trong sạch tâm khỏi lòng tham; sau khi từ bỏ ác ý (sân / byāpāda) và sự ám ảnh khó chịu (sân / padosaṁ), vị ấy sống với tâm không có ác ý, có lòng thương xót vì lợi ích của tất cả chúng sinh, làm trong sạch tâm khỏi ác ý và sự ám ảnh khó chịu; sau khi từ bỏ sự uể oải, buồn ngủ (hôn trầm, thụy miên / thinamiddhaṁ), vị ấy sống không còn uể oải, buồn ngủ, có hình dung về ánh sáng, tập trung chú ý và nhận biết rõ ràng, làm trong sạch tâm khỏi sự uể oải, buồn ngủ; sau khi từ bỏ sự bồn chồn, hối hận (trạo cử, hối quá / uddhaccakukkuccaṁ), vị ấy sống không bồn chồn (trạo cử / anuddhato), với tâm lắng dịu (diệt / vūpasanta) ở bên trong, làm trong sạch tâm khỏi sự bồn chồn, hối hận; sau khi từ bỏ sự nghi ngờ (nghi / vicikicchaṁ), vị ấy sống vượt qua sự nghi ngờ, không còn phân vân đối với những điều thiện, làm trong sạch tâm khỏi sự nghi ngờ.

10. Vị ấy sau khi từ bỏ Năm điều làm mờ yếu tâm trí (ngũ triền cái / pañca nīvaraṇe) này - là những thứ làm nhiễm bẩn (phiền não / upakkilese) tâm và làm suy yếu trí tuệ - khi đã rời bỏ khỏi (ly / vivicca) các bản năng (dục / kāmehi), rời bỏ khỏi những điều không thiện, vị ấy chứng đạt và an trú Thiền-na (thiền / jhānaṁ) thứ nhất, một trạng thái có chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (tầm và tứ / savitakkaṁ savicāraṁ), có sự phấn chấn (hỷ / pīti) và sung sướng (lạc / sukhaṁ) sinh ra từ sự rời bỏ (viễn ly / vivekajaṁ). Khi sự chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý đã lắng dịu, vị ấy có sự lắng trong nội tại (nội tĩnh / ajjhattaṁ sampasādanaṁ) [...lặp lại...] chứng đạt và an trú Thiền-na thứ hai. Khi sự phấn chấn đã cạn đắm nhiễm (ly tham / virāgā) [...lặp lại...] chứng đạt và an trú Thiền-na thứ ba. Khi sự sung sướng đã được hoàn toàn từ bỏ (xả / pahānā) [...lặp lại...] chứng đạt và an trú Thiền-na thứ tư.

11. Này bà-la-môn, đối với những vị tỳ kheo nào là người đang tu học, chưa đạt được mục tiêu của tâm, đang sống khao khát sự an ổn tối thượng khỏi mọi ách trói buộc, thì đây là lời chỉ dạy như vậy của Ta dành cho họ. Còn đối với những vị tỳ kheo nào là bậc A-la-hán, đã hết sạch nguồn ác (lậu tận / khīṇāsavā), đã sống trọn vẹn đời sống phạm hạnh, việc cần làm đã làm xong, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích chân thật của mình, đã cạn kiệt (đoạn tận / parikkhīṇa) xiềng xích của sự tồn tại (hữu / bhava), đã giải thoát nhờ hiểu biết đúng đắn, thì những điều này đưa đến cho các vị ấy sự sống an vui ngay trong hiện tại (hiện pháp lạc trú / diṭṭhadhammasukhavihārāya) và sự chú tâm và nhận biết rõ ràng.

12. Khi được nói như vậy, bà-la-môn Gaṇaka Moggallāna nói với Thế Tôn điều này: – Khi các đệ tử của tôn giả Gotama được tôn giả Gotama khuyên bảo như vậy, chỉ dạy như vậy, liệu tất cả đều đạt đến mục đích rốt ráo là Niết-bàn, hay có một số người không đạt được?

– Này bà-la-môn, khi các đệ tử của Ta được Ta khuyên bảo như vậy, chỉ dạy như vậy, có một số người đạt đến mục đích rốt ráo là Niết-bàn, có một số người không đạt được.

13. – Thưa tôn giả Gotama, đâu là nguyên nhân, đâu là điều kiện (duyên / paccayo) khi mà Niết-bàn vẫn hiện hữu, con đường đưa đến Niết-bàn vẫn hiện hữu, tôn giả Gotama là người khích lệ vẫn hiện hữu; thế nhưng khi các đệ tử của tôn giả Gotama được tôn giả Gotama khuyên bảo như vậy, chỉ dạy như vậy, lại có một số người đạt đến mục đích rốt ráo là Niết-bàn, còn một số người không đạt được?

14. – Vậy thì, này bà-la-môn, trong vấn đề này Ta sẽ hỏi ngược lại ông. Ông thấy thế nào là hợp lý thì hãy trả lời như thế ấy. Này bà-la-môn, ông nghĩ sao, ông có rành rẽ con đường đi đến thành Rājagaha không?

– Thưa vâng, tôi rành rẽ con đường đi đến thành Rājagaha.

– Này bà-la-môn, ông nghĩ sao, giả sử ở đây có một người đi đến, muốn đi tới thành Rājagaha. Người ấy đến gặp ông và nói như vầy: "Thưa ngài, tôi muốn đi tới thành Rājagaha; xin hãy chỉ cho tôi con đường đi tới thành Rājagaha ấy". Rồi ông nói với người ấy như vầy: "Hãy đến, này anh bạn, con đường này đi tới thành Rājagaha. Hãy đi theo đường đó một lát; sau khi đi theo đường đó một lát, anh sẽ thấy ngôi làng tên kia; hãy đi theo đường đó một lát; sau khi đi theo đường đó một lát, anh sẽ thấy thị trấn tên kia; hãy đi theo đường đó một lát; sau khi đi theo đường đó một lát, anh sẽ thấy những khu vườn tươi đẹp, những khu rừng tươi đẹp, những vùng đất tươi đẹp, những hồ nước tươi đẹp của thành Rājagaha". Người ấy dù được ông khuyên bảo như vậy, chỉ dạy như vậy, lại rẽ vào đường sai và đi ngược về phía sau. Rồi một người thứ hai đi đến, muốn đi tới thành Rājagaha. Người ấy đến gặp ông và nói như vầy: "Thưa ngài, tôi muốn đi tới thành Rājagaha; xin hãy chỉ cho tôi con đường đi tới thành Rājagaha ấy". Rồi ông nói với người ấy như vầy: "Hãy đến, này anh bạn, con đường này đi tới thành Rājagaha. Hãy đi theo đường đó một lát; sau khi đi theo đường đó một lát, anh sẽ thấy ngôi làng tên kia; hãy đi theo đường đó một lát; sau khi đi theo đường đó một lát, anh sẽ thấy thị trấn tên kia; hãy đi theo đường đó một lát; sau khi đi theo đường đó một lát, anh sẽ thấy những khu vườn tươi đẹp, những khu rừng tươi đẹp, những vùng đất tươi đẹp, những hồ nước tươi đẹp của thành Rājagaha". Người ấy khi được ông khuyên bảo như vậy, chỉ dạy như vậy, liền đi đến thành Rājagaha một cách an toàn. Này bà-la-môn, đâu là nguyên nhân, đâu là điều kiện khi mà thành Rājagaha vẫn hiện hữu, con đường đi đến thành Rājagaha vẫn hiện hữu, ông là người khích lệ vẫn hiện hữu; thế nhưng khi được ông khuyên bảo như vậy, chỉ dạy như vậy, một người lại rẽ vào đường sai và đi ngược về phía sau, còn một người lại đi đến thành Rājagaha một cách an toàn?

– Thưa tôn giả Gotama, trong việc này tôi có thể làm gì được? Thưa tôn giả Gotama, tôi chỉ là người chỉ đường (người chỉ đạo / maggakkhāyī).

– Cũng giống như vậy, này bà-la-môn, Niết-bàn vẫn hiện hữu, con đường đưa đến Niết-bàn vẫn hiện hữu, Ta là người khích lệ vẫn hiện hữu; thế nhưng khi các đệ tử của Ta được Ta khuyên bảo như vậy, chỉ dạy như vậy, có một số người đạt đến mục đích rốt ráo là Niết-bàn, có một số người không đạt được. Này bà-la-môn, trong việc này Ta có thể làm gì được? Này bà-la-môn, Người Đến Như Vậy chỉ là người chỉ đường.

15. Khi được nói như vậy, bà-la-môn Gaṇaka Moggallāna nói với Thế Tôn điều này: – Thưa tôn giả Gotama, những hạng người nào không có niềm tin, xuất gia từ bỏ gia đình sống không gia đình chỉ vì mục đích mưu sinh chứ không phải vì niềm tin, gian xảo, giả dối, lừa gạt, bồn chồn, kiêu căng, bộp chộp, lắm lời, ăn nói bừa bãi, không bảo vệ cửa các giác quan, không biết chừng mực trong việc ăn uống, không chuyên tâm giữ sự tỉnh thức, không màng đến phẩm hạnh sa-môn, không hết lòng tôn kính sự tu học, sống sung túc, buông thả, đi đầu trong sự thoái lui, bỏ bê trách nhiệm trong sự rời bỏ [độc cư], lười biếng, kém nghị lực, quên mất sự tập trung chú ý, không nhận biết rõ ràng, không đạt định, tâm tán loạn, kém trí tuệ, đần độn, thì tôn giả Gotama không chung sống với những người ấy.

Còn những người con của gia đình lương thiện nào xuất gia từ bỏ gia đình sống không gia đình vì niềm tin, không gian xảo, không giả dối, không lừa gạt, không bồn chồn, không kiêu căng, không bộp chộp, không lắm lời, không ăn nói bừa bãi, bảo vệ cửa các giác quan, biết chừng mực trong việc ăn uống, chuyên tâm giữ sự tỉnh thức, thiết tha với phẩm hạnh sa-môn, hết lòng tôn kính sự tu học, không sống sung túc, không buông thả, bỏ qua sự thoái lui, đi đầu trong sự rời bỏ [độc cư], tinh tấn nỗ lực, quyết tâm, thiết lập sự tập trung chú ý, nhận biết rõ ràng, đạt định, tâm chuyên nhất, có trí tuệ, không đần độn, thì tôn giả Gotama chung sống với những người ấy.

16. Thưa tôn giả Gotama, giống như trong bất kỳ loài hương rễ cây nào, rễ trầm hương đen được xem là đứng đầu trong số đó; trong bất kỳ loài hương lõi cây nào, gỗ đàn hương đỏ được xem là đứng đầu trong số đó; trong bất kỳ loài hương hoa nào, hoa nhài được xem là đứng đầu trong số đó; cũng giống như vậy, lời dạy của tôn giả Gotama là tối thượng trong các giáo thuyết ngày nay.

17. Thật tuyệt vời, thưa tôn giả Gotama! Thật tuyệt vời, thưa tôn giả Gotama! Thưa tôn giả Gotama, giống như người dựng đứng lại vật bị lật úp, hay mở ra vật bị che kín, hay chỉ đường cho người bị lạc, hay mang đèn dầu vào trong bóng tối với ý nghĩ: "những ai có mắt sẽ nhìn thấy các hình ảnh"; cũng giống như vậy, Giáo pháp đã được tôn giả Gotama trình bày bằng nhiều cách khác nhau. Con đây xin quy y tôn giả Gotama, quy y Giáo pháp và quy y Tăng đoàn tỳ kheo. Xin tôn giả Gotama nhận con làm cư sĩ cận sự, người đã quy y trọn đời kể từ hôm nay.

Kinh Gaṇaka Moggallāna thứ bảy đã kết thúc.