MN 103. KINH NGHĨ NHƯ THẾ NÀO

(Kintisutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy - một thời, Thế Tôn ở tại Pisinārā, trong khu rừng Baliharaṇa. Tại đó, Thế Tôn gọi các tỳ kheo: -- Này các tỳ kheo!

-- Thưa vâng, bạch Thế Tôn! - Các tỳ kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

2. - Này các tỳ kheo, các ông nghĩ như thế nào về Ta: 'Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp (pháp / dhammaṁ) vì lý do y phục hay Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì lý do đồ ăn khất thực hay Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì lý do chỗ ở hay Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì sự thành bại được mất (vì hữu và phi hữu / itibhavābhavahetu)'?

– Bạch Thế Tôn, chúng con không nghĩ như vậy về Thế Tôn: 'Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì lý do y phục hay Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì lý do đồ ăn khất thực hay Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì lý do chỗ ở hay Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì sự thành bại được mất'.

-- Này các tỳ kheo, quả thật các ông không nghĩ như vậy về Ta: 'Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì lý do y phục [...lặp lại...] hay Sa-môn Gotama thuyết giảng Giáo pháp vì sự thành bại được mất'; vậy thì, này các tỳ kheo, các ông nghĩ như thế nào về Ta?

-- Bạch Thế Tôn, chúng con nghĩ như vầy về Thế Tôn: 'Thế Tôn là người có lòng thương cảm, người tìm cầu lợi ích [cho chúng sinh]; Ngài thuyết giảng Giáo pháp xuất phát từ lòng thương cảm'.

-- Này các tỳ kheo, quả thật các ông nghĩ như vầy về Ta: 'Thế Tôn là người có lòng thương cảm, người tìm cầu lợi ích [cho chúng sinh]; Ngài thuyết giảng Giáo pháp xuất phát từ lòng thương cảm'.

3. Do đó, này các tỳ kheo, những Điều mà Ta đã hiểu toàn bộ (thắng tri / abhiññā) rồi thuyết giảng cho các ông, cụ thể là - bốn nơi chú tâm (tứ niệm xứ / cattāro satipaṭṭhānā), siêng năng bốn điều thiện (tứ chánh cần / cattāro sammappadhānā), bốn cổng thần thông (như ý túc / iddhipādā), năm sức mạnh tinh thần (ngũ căn / pañcindriyāni), năm lực tinh thần (ngũ lực / pañca balāni), Bảy Dấu hiệu Của Giác ngộ (thất Giác Chi / satta bojjhaṅgā) và Tám Bước Thiện (bát chánh đạo / ariyo aṭṭhaṅgiko maggo) - trong những điều ấy, tất cả các ông cần phải đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập.

4. Này các tỳ kheo, khi các ông đang đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập như vậy, có thể có hai tỳ kheo có lối nói khác biệt (dị luận / nānāvādā) về Giáo pháp cốt lõi (về Thắng pháp / abhidhamme).

5. Trong trường hợp đó, nếu các ông nhận thấy như vầy: 'Giữa các tôn giả này có sự khác biệt cả về ý nghĩa (về nghĩa / atthato) lẫn sự khác biệt về câu chữ (về văn / byañjanato)', thì các ông thấy vị tỳ kheo nào ở đó dễ bảo hơn (dễ nói hơn / suvacataraṁ), hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả có sự khác biệt cả về ý nghĩa lẫn sự khác biệt về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng có sự khác biệt cả về ý nghĩa lẫn sự khác biệt về câu chữ như vậy. Mong các tôn giả đừng rơi vào tranh cãi'. Rồi với phía bên kia, các ông thấy vị tỳ kheo nào dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả có sự khác biệt cả về ý nghĩa lẫn sự khác biệt về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng có sự khác biệt cả về ý nghĩa lẫn sự khác biệt về câu chữ như vậy. Mong các tôn giả đừng rơi vào tranh cãi'. Như vậy, điều nắm bắt sai (ác thủ / duggahitaṁ) cần được ghi nhận là điều nắm bắt sai, điều nắm bắt đúng (thiện thủ / suggahitaṁ) cần được ghi nhận là điều nắm bắt đúng. Sau khi ghi nhận điều nắm bắt sai là điều nắm bắt sai, ghi nhận điều nắm bắt đúng là điều nắm bắt đúng, đâu là Giáo pháp, đâu là Luật thì điều ấy cần được nói lên.

6. Trong trường hợp đó, nếu các ông nhận thấy như vầy: 'Giữa các tôn giả này tuy có sự khác biệt về ý nghĩa, nhưng lại giống về câu chữ', thì các ông thấy vị tỳ kheo nào ở đó dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả tuy có sự khác biệt về ý nghĩa, nhưng lại giống về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng tuy có sự khác biệt về ý nghĩa, nhưng lại giống về câu chữ như vậy. Mong các tôn giả đừng rơi vào tranh cãi'. Rồi với phía bên kia, các ông thấy vị tỳ kheo nào dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả tuy có sự khác biệt về ý nghĩa, nhưng lại giống về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng tuy có sự khác biệt về ý nghĩa, nhưng lại giống về câu chữ như vậy. Mong các tôn giả đừng rơi vào tranh cãi'. Như vậy, điều nắm bắt sai cần được ghi nhận là điều nắm bắt sai, điều nắm bắt đúng cần được ghi nhận là điều nắm bắt đúng. Sau khi ghi nhận điều nắm bắt sai là điều nắm bắt sai, ghi nhận điều nắm bắt đúng là điều nắm bắt đúng, đâu là Giáo pháp, đâu là Luật thì điều ấy cần được nói lên.

7. Trong trường hợp đó, nếu các ông nhận thấy như vầy: 'Giữa các tôn giả này tuy giống về ý nghĩa, nhưng lại có sự khác biệt về câu chữ', thì các ông thấy vị tỳ kheo nào ở đó dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả tuy giống về ý nghĩa, nhưng lại có sự khác biệt về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng tuy giống về ý nghĩa, nhưng lại có sự khác biệt về câu chữ như vậy. Tuy nhiên, phần câu chữ này chỉ là chuyện nhỏ nhặt. Mong các tôn giả đừng vì chuyện nhỏ nhặt mà rơi vào tranh cãi'. Rồi với phía bên kia, các ông thấy vị tỳ kheo nào dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả tuy giống về ý nghĩa, nhưng lại có sự khác biệt về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng tuy giống về ý nghĩa, nhưng lại có sự khác biệt về câu chữ như vậy. Tuy nhiên, phần câu chữ này chỉ là chuyện nhỏ nhặt. Mong các tôn giả đừng vì chuyện nhỏ nhặt mà rơi vào tranh cãi'. Như vậy, điều nắm bắt đúng cần được ghi nhận là điều nắm bắt đúng, điều nắm bắt sai cần được ghi nhận là điều nắm bắt sai. Sau khi ghi nhận điều nắm bắt đúng là điều nắm bắt đúng, ghi nhận điều nắm bắt sai là điều nắm bắt sai, đâu là Giáo pháp, đâu là Luật thì điều ấy cần được nói lên.

8. Trong trường hợp đó, nếu các ông nhận thấy như vầy: 'Giữa các tôn giả này có sự giống cả về ý nghĩa lẫn sự giống về câu chữ', thì các ông thấy vị tỳ kheo nào ở đó dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả có sự giống cả về ý nghĩa lẫn sự giống về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng có sự giống cả về ý nghĩa lẫn sự giống về câu chữ như vậy. Mong các tôn giả đừng rơi vào tranh cãi'. Rồi với phía bên kia, các ông thấy vị tỳ kheo nào dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Giữa các tôn giả có sự giống cả về ý nghĩa lẫn sự giống về câu chữ. Qua điều này, mong các tôn giả hiểu rằng có sự giống cả về ý nghĩa lẫn sự giống về câu chữ như vậy. Mong các tôn giả đừng rơi vào tranh cãi'. Như vậy, điều nắm bắt đúng cần được ghi nhận là điều nắm bắt đúng. Sau khi ghi nhận điều nắm bắt đúng là điều nắm bắt đúng, đâu là Giáo pháp, đâu là Luật thì điều ấy cần được nói lên.

9. Này các tỳ kheo, khi các ông đang đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập như vậy, có thể một vị tỳ kheo nào đó có sự phạm lỗi (tội phạm / āpatti) hay có sự vượt quá giới hạn (sự vi phạm / vītikkamo); trong trường hợp đó, này các tỳ kheo, không nên vội vàng trong việc nhắc lỗi (sự cử tội / codanāya). Cần phải xem xét kỹ con người [của vị ấy]: 'Như vậy sẽ không có sự phiền nhọc (vô tổn hại / avihesā) cho tôi và cũng không có sự tổn thương (vô thương tổn / anupaghāto) cho người kia; bởi vì người kia không hay tức giận, không ôm giữ hiềm khích (không hiềm hận / anupanāhī), không cố chấp quan điểm (không chấp kiến kiên cố / adaḷhadiṭṭhī), dễ buông bỏ (dễ xả ly / suppaṭinissaggī) và tôi có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện'. Này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vậy thì thích hợp để lên tiếng.

11. Nhưng này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vầy: 'Sẽ không có sự phiền nhọc cho tôi nhưng lại có sự tổn thương cho người kia; bởi vì người kia hay tức giận và ôm giữ hiềm khích, nhưng lại không cố chấp quan điểm và dễ buông bỏ, đồng thời tôi có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện. Tuy nhiên, sự tổn thương đối với người kia chỉ là chuyện nhỏ nhặt; còn việc tôi có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện mới là điều quan trọng hơn nhiều'. Này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vậy thì thích hợp để lên tiếng.

12. Nhưng này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vầy: 'Sẽ có sự phiền nhọc cho tôi nhưng lại không có sự tổn thương cho người kia; bởi vì người kia không hay tức giận và không ôm giữ hiềm khích, nhưng lại cố chấp quan điểm và khó buông bỏ (khó xả ly / duppaṭinissaggī), đồng thời tôi có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện. Tuy nhiên, sự phiền nhọc đối với tôi chỉ là chuyện nhỏ nhặt; còn việc tôi có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện mới là điều quan trọng hơn nhiều'. Này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vậy thì thích hợp để lên tiếng.

13. Nhưng này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vầy: 'Sẽ có cả sự phiền nhọc cho tôi lẫn sự tổn thương cho người kia; bởi vì người kia hay tức giận, ôm giữ hiềm khích, cố chấp quan điểm và khó buông bỏ, đồng thời tôi có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện. Tuy nhiên, việc có cả sự phiền nhọc cho tôi lẫn sự tổn thương cho người kia chỉ là chuyện nhỏ nhặt; còn việc tôi có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện mới là điều quan trọng hơn nhiều'. Này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vậy thì thích hợp để lên tiếng.

14. Nhưng này các tỳ kheo, nếu nhận thấy như vầy: 'Sẽ có cả sự phiền nhọc cho tôi lẫn sự tổn thương cho người kia; bởi vì người kia hay tức giận, ôm giữ hiềm khích, cố chấp quan điểm và khó buông bỏ, đồng thời tôi cũng không có khả năng vực người này dậy khỏi điều không thiện, giúp [vị ấy] đứng vững trong điều thiện'. Này các tỳ kheo, đối với hạng người như vậy, không nên xem nhẹ sự bình thản (xả / upekkhā).

15. Này các tỳ kheo, khi các ông đang đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập như vậy, nếu giữa các ông nảy sinh sự lời qua tiếng lại (sự đấu khẩu / vacīsaṁhāro), ngoan cố (kiến chấp ngạo mạn / diṭṭhipaḷāso), sự uất ức trong tâm (tâm sân hận / cetaso āghāto), sự bất mãn (sự bất tín / appaccayo) và sự bực dọc (sự bất bình / anabhiraddhi) lẫn nhau; trong trường hợp đó, giữa những tỳ kheo thuộc một phía, các ông thấy vị tỳ kheo nào dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Này hiền giả, khi chúng ta đang đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập mà lại nảy sinh sự lời qua tiếng lại, ngoan cố, uất ức, bất mãn và bực dọc lẫn nhau, nếu vị Sa-môn [Gotama] biết được điều ấy thì hẳn Ngài sẽ quở trách'. Này các tỳ kheo, khi trả lời đúng đắn, vị tỳ kheo sẽ trả lời như vầy: 'Này hiền giả, khi chúng ta đang đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập mà lại nảy sinh sự lời qua tiếng lại, ngoan cố, uất ức, bất mãn và bực dọc lẫn nhau, nếu vị Sa-môn [Gotama] biết được điều ấy thì hẳn Ngài sẽ quở trách. Nhưng này hiền giả, nếu không từ bỏ (bất đoạn trừ / appahāya) điều này thì có thể trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikareyyā) Niết-bàn chăng?' Này các tỳ kheo, khi trả lời đúng đắn, vị tỳ kheo sẽ trả lời như vầy: 'Này hiền giả, nếu không từ bỏ điều này thì không thể trực tiếp chứng nghiệm Niết-bàn'.

16. Rồi với phía bên kia, các ông thấy vị tỳ kheo nào dễ bảo hơn, hãy đi đến và nói với vị ấy như vầy: 'Này hiền giả, khi chúng ta đang đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập mà lại nảy sinh sự lời qua tiếng lại, ngoan cố, uất ức, bất mãn và bực dọc lẫn nhau, nếu vị Sa-môn [Gotama] biết được điều ấy thì hẳn Ngài sẽ quở trách'. Này các tỳ kheo, khi trả lời đúng đắn, vị tỳ kheo sẽ trả lời như vầy: 'Này hiền giả, khi chúng ta đang đoàn kết, hòa thuận, không tranh cãi để cùng nhau học tập mà lại nảy sinh sự lời qua tiếng lại, ngoan cố, uất ức, bất mãn và bực dọc lẫn nhau, nếu vị Sa-môn [Gotama] biết được điều ấy thì hẳn Ngài sẽ quở trách. Nhưng này hiền giả, nếu không từ bỏ điều này thì có thể trực tiếp chứng nghiệm Niết-bàn chăng?' Này các tỳ kheo, khi trả lời đúng đắn, vị tỳ kheo sẽ trả lời như vầy: 'Này hiền giả, quả thật nếu không từ bỏ điều này thì không thể trực tiếp chứng nghiệm Niết-bàn'.

17. Này các tỳ kheo, nếu có những người khác hỏi vị tỳ kheo ấy như vầy: 'Có phải các tỳ kheo này đã được tôn giả vực dậy khỏi điều không thiện và giúp đứng vững trong điều thiện chăng?' Này các tỳ kheo, khi trả lời đúng đắn, vị tỳ kheo sẽ trả lời như vầy: 'Này các hiền giả, ở đây tôi đã đi đến chỗ Thế Tôn, Thế Tôn đã thuyết giảng Giáo pháp cho tôi; sau khi nghe Giáo pháp ấy, tôi đã nói lại cho các tỳ kheo kia. Sau khi nghe Giáo pháp ấy, các tỳ kheo kia đã tự vực dậy khỏi điều không thiện và đứng vững trong điều thiện'. Này các tỳ kheo, khi trả lời như vậy, vị tỳ kheo vừa không tự đề cao mình, không hạ thấp người khác, trả lời đúng theo Giáo pháp, và không một luận điểm hệ quả hợp pháp nào có thể rơi vào chỗ đáng bị quở trách.

Thế Tôn đã nói điều này. Các tỳ kheo ấy hài lòng, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.

Kinh Nghĩ Như Thế Nào, bài thứ ba, đã kết thúc.