MN 101. KINH DEVADAHA

(Devadahasutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy - một thời Thế Tôn ở giữa bộ tộc Sakya, tại một thị trấn của người Sakya tên là Devadaha. Tại đó, Thế Tôn gọi các tỳ kheo: "Này các tỳ kheo".

2. "Thưa vâng, bạch Thế Tôn", các tỳ kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

"Này các tỳ kheo, có một số sa-môn và bà-la-môn có lập thuyết như vầy, có quan điểm như vầy: 'Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp (thọ / paṭisaṁvedeti) - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu (thọ lạc, khổ, bất lạc bất khổ / sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā) - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ (do nhân đã làm từ trước / pubbekatahetu). Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh (do khổ hạnh / tapasā) và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm (bất lậu / anavassavo) trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt (đoạn tận / khayo); do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ (khổ / dukkha) bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ (thọ / vedanā) bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết (được tiêu diệt / nijjiṇṇaṁ)'. Này các tỳ kheo, các tu sĩ Nigaṇṭha là những người có lập thuyết như vậy.

3. Này các tỳ kheo, Ta đi đến gặp các tu sĩ Nigaṇṭha có lập thuyết như vậy và nói như sau: 'Này các hiền giả Nigaṇṭha, có thật là các hiền giả có lập thuyết như vầy, có quan điểm như vầy - bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp, dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu, tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết không?' Này các tỳ kheo, khi được Ta hỏi như vậy, các tu sĩ Nigaṇṭha ấy thừa nhận là: 'Đúng vậy'.

4. Ta nói với họ như vầy:

-- Này các hiền giả Nigaṇṭha, thế các hiền giả có biết rằng: 'Chúng tôi chắc chắn đã từng tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng tồn tại' không?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Này các hiền giả Nigaṇṭha, thế các hiền giả có biết rằng: 'Chúng tôi chắc chắn đã từng làm hành động xấu ác trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng làm' không?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Này các hiền giả Nigaṇṭha, thế các hiền giả có biết rằng: 'Chúng tôi đã từng làm hành động xấu ác như thế này hay như thế kia' không?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Này các hiền giả Nigaṇṭha, thế các hiền giả có biết rằng: 'Chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết, hay chừng này đau khổ cần phải được làm cho tiêu mòn, hay khi chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết thì mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết' không?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Này các hiền giả Nigaṇṭha, thế các hiền giả có biết được sự từ bỏ (đoạn trừ / pahānaṁ) những điều không thiện và sự đạt được những điều thiện (thiện pháp / kusalānaṁ dhammānaṁ) ngay trong đời hiện tại không?

-- Thưa hiền giả, không.

5. 'Như vậy, này các hiền giả Nigaṇṭha, các hiền giả không biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng tồn tại", không biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng làm hành động xấu ác trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng làm", không biết rằng: "Chúng tôi đã từng làm hành động xấu ác như thế này hay như thế kia", không biết rằng: "Chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết, hay chừng này đau khổ cần phải được làm cho tiêu mòn, hay khi chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết thì mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết", không biết được sự từ bỏ những điều không thiện và sự đạt được những điều thiện ngay trong đời hiện tại; khi sự việc là như vậy, thật không hợp lý khi các tôn giả Nigaṇṭha tuyên bố rằng: "Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết".

(Vắn tắt: "Các vị không biết rõ: 'trước đây mình đã từng tồn tại; đã từng tạo ác nghiệp; đã tạo những ác nghiệp nào; bao nhiêu khổ đã hết, còn lại bao nhiêu, khi nào thì hết toàn bộ; và ngay trong đời này, làm sao đoạn trừ điều bất thiện và thành tựu điều thiện'. Nên không hợp lý khi các vị tuyên bố rằng: 'Mọi cảm giác lạc, khổ hay trung tính đều do nghiệp quá khứ. Nhờ khổ hạnh làm hết nghiệp cũ, không tạo nghiệp mới, nên không còn nghiệp về tương lai. Hết nghiệp thì hết khổ; hết khổ thì hết cảm thọ; cuối cùng toàn bộ khổ chấm dứt.'" )

6. Nhưng này các hiền giả Nigaṇṭha, nếu các hiền giả biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng tồn tại", biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng làm hành động xấu ác trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng làm", biết rằng: "Chúng tôi đã từng làm hành động xấu ác như thế này hay như thế kia", biết rằng: "Chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết, hay chừng này đau khổ cần phải được làm cho tiêu mòn, hay khi chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết thì mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết", biết được sự từ bỏ những điều không thiện và sự đạt được những điều thiện ngay trong đời hiện tại; khi sự việc là như vậy, thì mới hợp lý khi các tôn giả Nigaṇṭha tuyên bố rằng: "Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết".

(Vắn tắt: "Chỉ khi các vị thực sự biết rõ: trước đây mình đã từng sống; đã từng tạo ác nghiệp; đã tạo những ác nghiệp nào; bao nhiêu khổ đã hết, bao nhiêu còn phải hết; và ngay trong đời này có thể bỏ điều ác, làm điều thiện; thì các ông mới có quyền nói rằng: 'Mọi cảm giác lạc, khổ hay trung tính đều do nghiệp quá khứ. Nhờ khổ hạnh làm hết nghiệp cũ, không tạo nghiệp mới, nên không còn nghiệp về tương lai. Hết nghiệp thì hết khổ; hết khổ thì hết cảm thọ; cuối cùng toàn bộ khổ chấm dứt.'")

7. Này các hiền giả Nigaṇṭha, ví dụ như một người bị bắn trúng bởi một mũi tên có tẩm độc dày đặc; chính do nguyên nhân bị mũi tên đâm trúng, người ấy trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Bạn bè thân hữu cùng bà con huyết thống của người ấy liền mời một thầy thuốc đến. Vị thầy thuốc ấy dùng dao mổ rạch miệng vết thương của người ấy; chính do nguyên nhân bị dao mổ rạch miệng vết thương, người ấy trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Vị thầy thuốc ấy dùng dụng cụ thăm dò để dò tìm mũi tên cho người ấy; chính do nguyên nhân dùng dụng cụ thăm dò để dò tìm mũi tên, người ấy trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Vị thầy thuốc ấy nhổ mũi tên ra cho người ấy; chính do nguyên nhân nhổ mũi tên ra, người ấy trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Vị thầy thuốc ấy đắp thuốc trị thương vào miệng vết thương của người ấy; chính do nguyên nhân đắp thuốc trị thương vào miệng vết thương, người ấy trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Một thời gian sau, khi vết thương đã lành và liền da, người ấy trở nên khỏe mạnh, hạnh phúc (lạc / sukhī), tự do, tự chủ và muốn đi đâu thì đi.

Người ấy nghĩ như vầy: "Trước đây tôi đã bị bắn trúng bởi một mũi tên có tẩm độc dày đặc. Chính do nguyên nhân bị mũi tên đâm trúng, tôi đã trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Bạn bè thân hữu cùng bà con huyết thống của tôi đã mời một thầy thuốc đến. Vị thầy thuốc ấy đã dùng dao mổ rạch miệng vết thương cho tôi; chính do nguyên nhân bị dao mổ rạch miệng vết thương, tôi đã trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Vị thầy thuốc ấy đã dùng dụng cụ thăm dò để dò tìm mũi tên cho tôi; chính do nguyên nhân dùng dụng cụ thăm dò để dò tìm mũi tên, tôi đã trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Vị thầy thuốc ấy đã nhổ mũi tên ra cho tôi; chính do nguyên nhân nhổ mũi tên ra, tôi đã trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Vị thầy thuốc ấy đã đắp thuốc trị thương vào miệng vết thương cho tôi; chính do nguyên nhân đắp thuốc trị thương vào miệng vết thương, tôi đã trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói. Giờ đây, khi vết thương đã lành và liền da, tôi trở nên khỏe mạnh, hạnh phúc, tự do, tự chủ và muốn đi đâu thì đi".

8. Cũng giống như vậy, này các hiền giả Nigaṇṭha, nếu các hiền giả biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng tồn tại", biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng làm hành động xấu ác trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng làm", biết rằng: "Chúng tôi đã từng làm hành động xấu ác như thế này hay như thế kia", biết rằng: "Chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết, hay chừng này đau khổ cần phải được làm cho tiêu mòn, hay khi chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết thì mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết", biết được sự từ bỏ những điều không thiện và sự đạt được những điều thiện ngay trong đời hiện tại; khi sự việc là như vậy, thì mới hợp lý khi các tôn giả Nigaṇṭha tuyên bố rằng: "Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết".

9. Nhưng này các hiền giả Nigaṇṭha, vì các hiền giả không biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng tồn tại trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng tồn tại", không biết rằng: "Chúng tôi chắc chắn đã từng làm hành động xấu ác trong quá khứ, chứ không phải là đã không từng làm", không biết rằng: "Chúng tôi đã từng làm hành động xấu ác như thế này hay như thế kia", không biết rằng: "Chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết, hay chừng này đau khổ cần phải được làm cho tiêu mòn, hay khi chừng này đau khổ đã bị tiêu mòn hết thì mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết", không biết được sự từ bỏ những điều không thiện và sự đạt được những điều thiện ngay trong đời hiện tại; cho nên thật không hợp lý khi các tôn giả Nigaṇṭha tuyên bố rằng: "Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết"'.

10. Này các tỳ kheo, khi được nói như vậy, các tu sĩ Nigaṇṭha ấy nói với Ta điều này: 'Thưa hiền giả, Nigaṇṭha Nāṭaputta là người biết tất cả, thấy tất cả (nhất thiết trí, nhất thiết kiến / sabbaññū sabbadassāvī), tự nhận có sự hiểu biết và thấy rõ bản chất (tri kiến / ñāṇadassanaṁ) trọn vẹn không thiếu sót: "Dù ta đang đi hay đang đứng, đang ngủ hay đang thức, sự hiểu biết và thấy rõ bản chất luôn luôn và liên tục hiện hữu".

Vị ấy nói như vầy: "Này các hiền giả Nigaṇṭha, quả thật có hành động xấu ác mà các ông đã làm trong quá khứ; các ông hãy làm cho nó tiêu mòn bằng sự thực hành khổ hạnh khắc nghiệt cay đắng này. Còn trong hiện tại các ông được bảo vệ (thu thúc / saṁvutā) về thân, được bảo vệ về lời nói và được bảo vệ về suy nghĩ (ý / manasā), thì đó là sự không làm hành động xấu ác trong tương lai. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết". Và điều ấy làm chúng tôi hài lòng, được chúng tôi chấp thuận và vì điều ấy mà chúng tôi hoan hỷ'.

11. Này các tỳ kheo, khi được nói như vậy, Ta nói với các tu sĩ Nigaṇṭha ấy điều này: 'Này các hiền giả Nigaṇṭha, có năm Điều (pháp / dhammā) này có thể cho ra hai loại kết quả [đúng hoặc sai] ngay trong đời hiện tại. Năm điều nào? Niềm tin, sở thích, truyền thống nghe nói lại, sự suy luận theo lý lẽ và sự chấp nhận một quan điểm sau khi suy ngẫm - này các hiền giả Nigaṇṭha, năm điều này cho ra hai loại kết quả ngay trong đời hiện tại. Trong việc mà bậc đạo sư [nói về những vấn đề trong] quá khứ, các tôn giả Nigaṇṭha có niềm tin như thế nào, có sở thích như thế nào, có truyền thống nghe nói lại như thế nào, có sự suy luận theo lý lẽ như thế nào, có sự chấp nhận một quan điểm sau khi suy ngẫm như thế nào? [khi suy sét vấn đề trong quá khú đó]' Này các tỳ kheo, khi Ta nói như vậy, Ta không thấy bất kỳ lời phản biện hợp lý nào ở các tu sĩ Nigaṇṭha.

12. Này các tỳ kheo, lại nữa, Ta nói với các tu sĩ Nigaṇṭha ấy như vầy:

-- Này các hiền giả Nigaṇṭha, các hiền giả nghĩ sao về điều này: Vào lúc nào các hiền giả có gắng sức (gia hạnh / upakkamo) dữ dội và nỗ lực (tinh cần / padhānaṁ) dữ dội, thì vào lúc ấy các hiền giả có trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra (do gia hạnh / opakkamikā) một cách dữ dội không; còn vào lúc nào các hiền giả không gắng sức và nỗ lực dữ dội, thì vào lúc ấy các hiền giả không trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội phải không?

-- Thưa hiền giả Gotama, vào lúc nào chúng tôi có gắng sức và nỗ lực dữ dội, thì vào lúc ấy chúng tôi trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội; còn vào lúc nào chúng tôi không gắng sức và nỗ lực dữ dội, thì vào lúc ấy chúng tôi không trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội.

13. 'Như vậy, này các hiền giả Nigaṇṭha, vào lúc nào các hiền giả có gắng sức và nỗ lực dữ dội, thì vào lúc ấy các hiền giả trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội; còn vào lúc nào các hiền giả không gắng sức và nỗ lực dữ dội, thì vào lúc ấy các hiền giả không trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội. Khi sự việc là như vậy, thật không hợp lý khi các tôn giả Nigaṇṭha tuyên bố rằng: "Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết".

14. Này các hiền giả Nigaṇṭha, nếu vào lúc nào các hiền giả có gắng sức và nỗ lực dữ dội, mà vào lúc ấy các hiền giả không trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội; còn vào lúc nào các hiền giả không gắng sức và nỗ lực dữ dội, mà vào lúc ấy các hiền giả lại trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội; khi sự việc là như vậy, thì mới hợp lý khi các tôn giả Nigaṇṭha tuyên bố rằng: "Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết".

15. Nhưng này các hiền giả Nigaṇṭha, vì vào lúc nào các hiền giả có gắng sức và nỗ lực dữ dội, thì vào lúc ấy các hiền giả trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội; còn vào lúc nào các hiền giả không gắng sức và nỗ lực dữ dội, thì vào lúc ấy các hiền giả không trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra một cách dữ dội; do đó, trong khi tự mình đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói do gắng sức gây ra, chính vì không hiểu biết (vô minh / avijjā), thiếu hiểu biết và mê lầm nên các hiền giả mới tin tưởng sai lầm rằng: "Bất cứ điều gì mà một người trải nghiệm trực tiếp - dù là cảm thọ dễ chịu, khó chịu, hay không dễ chịu không khó chịu - tất cả những điều ấy đều do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ. Như vậy, do làm chấm dứt các hành động cũ bằng sự ép xác khổ hạnh và do không làm các hành động mới, nên sẽ không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai; do không có sự rỉ chảy thêm trong tương lai nên hành động bị cạn kiệt; do hành động bị cạn kiệt nên sự đau khổ bị cạn kiệt; do sự đau khổ bị cạn kiệt nên Cảm Thọ bị cạn kiệt; do Cảm Thọ bị cạn kiệt nên mọi đau khổ sẽ bị tiêu mòn hết"'. Này các tỳ kheo, ngay cả khi Ta nói như vậy, Ta cũng không thấy bất kỳ lời phản biện hợp lý nào ở các tu sĩ Nigaṇṭha.

16. Này các tỳ kheo, lại nữa, Ta nói với các tu sĩ Nigaṇṭha ấy như vầy:

-- Này các hiền giả Nigaṇṭha, các hiền giả nghĩ sao về điều này: Phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm ngay trong đời hiện tại mà trở thành được trải nghiệm trong đời sau?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Thế phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm trong đời sau mà trở thành được trải nghiệm ngay trong đời hiện tại?

-- Thưa hiền giả, không.

17. — Này các hiền giả Nigaṇṭha, các hiền giả nghĩ sao về điều này: Phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm bằng cảm giác dễ chịu mà trở thành được trải nghiệm bằng cảm giác khó chịu?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Thế phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm bằng cảm giác khó chịu mà trở thành được trải nghiệm bằng cảm giác dễ chịu?

-- Thưa hiền giả, không.

18. — Này các hiền giả Nigaṇṭha, các hiền giả nghĩ sao về điều này: Phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn đã chín muồi để trải nghiệm mà trở thành chưa chín muồi để trải nghiệm?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Thế phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn chưa chín muồi để trải nghiệm mà trở thành đã chín muồi để trải nghiệm?

-- Thưa hiền giả, không.

19. — Này các hiền giả Nigaṇṭha, các hiền giả nghĩ sao về điều này: Phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm nhiều mà trở thành được trải nghiệm ít?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Thế phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm ít mà trở thành được trải nghiệm nhiều?

-- Thưa hiền giả, không.

20. — Này các hiền giả Nigaṇṭha, các hiền giả nghĩ sao về điều này: Phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn chắc chắn phải được trải nghiệm mà trở thành không phải trải nghiệm?

-- Thưa hiền giả, không.

-- Thế phải chăng có thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn không phải trải nghiệm mà trở thành chắc chắn phải được trải nghiệm?

-- Thưa hiền giả, không.

21. 'Như vậy, này các hiền giả Nigaṇṭha, không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm ngay trong đời hiện tại mà trở thành được trải nghiệm trong đời sau; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm trong đời sau mà trở thành được trải nghiệm ngay trong đời hiện tại; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm bằng cảm giác dễ chịu mà trở thành được trải nghiệm bằng cảm giác khó chịu; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm bằng cảm giác khó chịu mà trở thành được trải nghiệm bằng cảm giác dễ chịu; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn đã chín muồi để trải nghiệm mà trở thành chưa chín muồi để trải nghiệm; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn chưa chín muồi để trải nghiệm mà trở thành đã chín muồi để trải nghiệm; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm nhiều mà trở thành được trải nghiệm ít; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn được trải nghiệm ít mà trở thành được trải nghiệm nhiều; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn chắc chắn phải được trải nghiệm mà trở thành không phải trải nghiệm; không thể nhờ gắng sức hay nhờ nỗ lực làm cho một hành động vốn không phải trải nghiệm mà trở thành chắc chắn phải được trải nghiệm; khi sự việc là như vậy, đối với các tôn giả Nigaṇṭha, gắng sức là không có kết quả, nỗ lực là không có kết quả'.

22. Này các tỳ kheo, các tu sĩ Nigaṇṭha có lập thuyết như vậy. Này các tỳ kheo, đối với các tu sĩ Nigaṇṭha có lập thuyết như vậy, có mười hệ luận hợp lý dẫn đến chỗ đáng bị quở trách.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ, thì chắc chắn các tu sĩ Nigaṇṭha đã từng là những kẻ làm các hành động sai quấy trong quá khứ, bởi vì giờ đây họ đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói như vậy. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự tạo dựng của đấng tối cao (do Tự Tại thiên tạo / issaranimmānahetu), thì chắc chắn các tu sĩ Nigaṇṭha đã bị tạo ra bởi một đấng tối cao độc ác, bởi vì giờ đây họ đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói như vậy. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự ngẫu nhiên trùng hợp (do định mệnh hòa hợp / saṅgatibhāvahetu), thì chắc chắn các tu sĩ Nigaṇṭha là những kẻ gặp phải vận rủi tồi tệ, bởi vì giờ đây họ đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói như vậy. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ dòng giống sinh ra (do chủng sinh / abhijātihetu), thì chắc chắn các tu sĩ Nigaṇṭha là những kẻ thuộc dòng giống tồi tệ, bởi vì giờ đây họ đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói như vậy. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ gắng sức ngay trong đời hiện tại (do hiện tại gia hạnh / diṭṭhadhammūpakkamahetu), thì chắc chắn các tu sĩ Nigaṇṭha là những kẻ có gắng sức ngay trong đời hiện tại tồi tệ như vậy, bởi vì giờ đây họ đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ đau khổ, dữ dội và buốt nhói như vậy.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ, các tu sĩ Nigaṇṭha đáng bị quở trách; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ, các tu sĩ Nigaṇṭha cũng đáng bị quở trách. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự tạo dựng của đấng tối cao, các tu sĩ Nigaṇṭha đáng bị quở trách; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự tạo dựng của đấng tối cao, các tu sĩ Nigaṇṭha cũng đáng bị quở trách. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự ngẫu nhiên trùng hợp, các tu sĩ Nigaṇṭha đáng bị quở trách; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự ngẫu nhiên trùng hợp, các tu sĩ Nigaṇṭha cũng đáng bị quở trách. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ dòng giống sinh ra, các tu sĩ Nigaṇṭha đáng bị quở trách; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ dòng giống sinh ra, các tu sĩ Nigaṇṭha cũng đáng bị quở trách. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ gắng sức ngay trong đời hiện tại, các tu sĩ Nigaṇṭha đáng bị quở trách; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ gắng sức ngay trong đời hiện tại, các tu sĩ Nigaṇṭha cũng đáng bị quở trách. Này các tỳ kheo, các tu sĩ Nigaṇṭha có lập thuyết như vậy. Này các tỳ kheo, đối với các tu sĩ Nigaṇṭha có lập thuyết như vậy, mười hệ luận hợp lý này dẫn đến chỗ đáng bị quở trách. Này các tỳ kheo, gắng sức không có kết quả và nỗ lực không có kết quả là như vậy.

23. Và này các tỳ kheo, thế nào là gắng sức có kết quả và nỗ lực có kết quả? Ở đây, này các tỳ kheo, vị tỳ kheo không lấy sự đau khổ để đè nặng lên bản thân vốn đang không bị đè nặng, cũng không từ bỏ niềm hạnh phúc đúng đắn, nhưng không mê đắm trong niềm hạnh phúc ấy. Vị ấy biết rõ (tuệ tri / pajānāti) như sau: 'Đối với nguồn gốc đau khổ (khổ nhân / dukkhanidānassa) này của tôi, khi tôi nỗ lực thực hiện hành động (hành / saṅkhāraṁ), thì nhờ đó mà có sự cạn đắm nhiễm (ly tham / virāgo)[trong đau khổ đó]; còn đối với nguồn gốc đau khổ này của tôi, khi tôi lặng lẽ quan sát (xả / ajjhupekkhato) và luyện tập sự bình thản (xả (tâm xả)/ upekkhaṁ), thì có sự cạn đắm nhiễm [trong đau khổ đó]'. Do đó, đối với nguồn gốc đau khổ nào mà khi nỗ lực thực hiện hành động, nhờ đó thì có sự cạn đắm nhiễm, vị ấy liền nỗ lực thực hiện hành động ở đó. Còn đối với nguồn gốc đau khổ nào mà khi lặng lẽ quan sát và luyện tập sự bình thản thì có sự cạn đắm nhiễm, vị ấy liền luyện tập sự bình thản ở đó. Khi vị ấy nỗ lực thực hiện hành động đối với nguồn gốc đau khổ ấy, thì nhờ đó mà có sự cạn đắm nhiễm - bằng cách như vậy, sự đau khổ ấy của vị ấy bị tiêu mòn hết. Khi vị ấy lặng lẽ quan sát và luyện tập sự bình thản đối với nguồn gốc đau khổ ấy, thì có sự cạn đắm nhiễm - bằng cách như vậy, sự đau khổ ấy của vị ấy bị tiêu mòn hết.

(Ở đây có 2 cách: hoặc hành động hoặc lặng lẽ quan sát(xả) để làm hết nguyên nhân của khổ)

24. Này các tỳ kheo, giống như một người đàn ông say mê một người phụ nữ, tâm bị trói buộc, có mong muốn (dục / chando) mãnh liệt và khao khát mãnh liệt. Người ấy nhìn thấy người phụ nữ đó đang đứng cùng, trò chuyện, đùa cợt và cười vui với một người đàn ông khác.

-- Này các tỳ kheo, các ông nghĩ sao về điều này: Khi người đàn ông ấy nhìn thấy người phụ nữ kia đang đứng cùng, trò chuyện, đùa cợt và cười vui với một người đàn ông khác, liệu sầu muộn, than khóc, đau khổ, ưu phiền (ưu / domanassa) và tuyệt vọng có khởi lên cho người ấy không?

-- Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

-- Vì nguyên nhân gì?

-- Bạch Thế Tôn, vì người đàn ông kia say mê người phụ nữ ấy, tâm bị trói buộc, có mong muốn mãnh liệt và khao khát mãnh liệt. Do đó, khi nhìn thấy người phụ nữ ấy đang đứng cùng, trò chuyện, đùa cợt và cười vui với một người đàn ông khác, sầu muộn, than khóc, đau khổ, ưu phiền và tuyệt vọng sẽ khởi lên.

25. — Rồi này các tỳ kheo, người đàn ông ấy nghĩ như vầy: 'Tôi say mê người phụ nữ kia, tâm bị trói buộc, có mong muốn mãnh liệt và khao khát mãnh liệt. Do đó, khi tôi nhìn thấy người phụ nữ kia đang đứng cùng, trò chuyện, đùa cợt và cười vui với một người đàn ông khác, sầu muộn, than khóc, đau khổ, ưu phiền và tuyệt vọng liền khởi lên cho tôi. Hay là tôi hãy từ bỏ sự tham đắm (dục tham / chandarāgo) mà tôi có đối với người phụ nữ kia'. Người ấy liền từ bỏ sự tham đắm đối với người phụ nữ kia. Một thời gian sau, người ấy lại nhìn thấy người phụ nữ đó đang đứng cùng, trò chuyện, đùa cợt và cười vui với một người đàn ông khác.

Này các tỳ kheo, các ông nghĩ sao về điều này: Khi người đàn ông ấy nhìn thấy người phụ nữ kia đang đứng cùng, trò chuyện, đùa cợt và cười vui với một người đàn ông khác, liệu sầu muộn, than khóc, đau khổ, ưu phiền và tuyệt vọng có còn khởi lên cho người ấy nữa không?

-- Thưa không, bạch Thế Tôn.

-- Vì nguyên nhân gì?

-- Bạch Thế Tôn, vì người đàn ông kia đã cạn đắm nhiễm đối với người phụ nữ ấy. Do đó, khi nhìn thấy người phụ nữ ấy đang đứng cùng, trò chuyện, đùa cợt và cười vui với một người đàn ông khác, sầu muộn, than khóc, đau khổ, ưu phiền và tuyệt vọng không còn khởi lên nữa.

26. "Cũng giống như vậy, này các tỳ kheo, vị tỳ kheo không lấy sự đau khổ để đè nặng lên bản thân vốn đang không bị đè nặng, cũng không từ bỏ niềm hạnh phúc đúng đắn, nhưng không mê đắm trong niềm hạnh phúc ấy. Vị ấy biết rõ như sau: 'Đối với nguồn gốc đau khổ này của tôi, khi tôi nỗ lực thực hiện hành động, thì nhờ đó mà có sự cạn đắm nhiễm; còn đối với nguồn gốc đau khổ này của tôi, khi tôi lặng lẽ quan sát và luyện tập sự bình thản, thì có sự cạn đắm nhiễm'. Do đó, đối với nguồn gốc đau khổ nào mà khi nỗ lực thực hiện hành động, nhờ đó thì có sự cạn đắm nhiễm, vị ấy liền nỗ lực thực hiện hành động ở đó; còn đối với nguồn gốc đau khổ nào mà khi lặng lẽ quan sát và luyện tập sự bình thản thì có sự cạn đắm nhiễm, vị ấy liền luyện tập sự bình thản ở đó. Khi vị ấy nỗ lực thực hiện hành động đối với nguồn gốc đau khổ ấy, thì nhờ đó mà có sự cạn đắm nhiễm - bằng cách như vậy, sự đau khổ ấy của vị ấy bị tiêu mòn hết. Khi vị ấy lặng lẽ quan sát và luyện tập sự bình thản đối với nguồn gốc đau khổ ấy, thì có sự cạn đắm nhiễm - bằng cách như vậy, sự đau khổ ấy của vị ấy bị tiêu mòn hết. Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

27. Lại nữa, này các tỳ kheo, vị tỳ kheo suy xét như vầy: 'Khi tôi sống theo sự thoải mái dễ chịu, những điều không thiện tăng thêm và những điều thiện suy giảm; nhưng khi tôi thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc, những điều không thiện suy giảm và những điều thiện tăng thêm. Hay là tôi hãy thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc'. Vị ấy liền thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc. Khi vị ấy thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc, những điều không thiện suy giảm và những điều thiện tăng thêm. Một thời gian sau, vị ấy không còn thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc nữa. Vì nguyên nhân gì? Này các tỳ kheo, vì mục đích mà vị tỳ kheo ấy thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc đã được hoàn thành trọn vẹn. Do đó, một thời gian sau vị ấy không còn thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc nữa.

(Câu hỏi: Nên làm gì (tu hành như nào) ? và khi nào thì hoàn thành ? "Với Gotama, (1): tăng thiện và hết không thiện; (2): nếu đã đạt (1) thì thôi; (3): nếu cần kỷ luật, hy sinh tạm thời để đạt (1) thì cũng nên làm")

(Nguyên lý cốt lõi ở đây: không cố định 'khổ hạnh' hay 'phải buông thả'; tùy pháp nào dẫn đến ly tham, tiêu khổ thì dùng, và buông phương tiện khi xong.)

28. Này các tỳ kheo, giống như người thợ làm tên hơ nóng và nung thân mũi tên trên hai ngọn lửa, làm cho nó thẳng và dễ sử dụng. Này các tỳ kheo, một khi thân mũi tên của người thợ làm tên đã được hơ nóng và nung trên hai ngọn lửa, đã được làm cho thẳng và dễ sử dụng rồi, thì một thời gian sau người thợ làm tên ấy không còn hơ nóng và nung thân mũi tên ấy trên hai ngọn lửa để làm cho nó thẳng và dễ sử dụng nữa. Vì nguyên nhân gì? Này các tỳ kheo, vì mục đích mà người thợ làm tên ấy hơ nóng và nung thân mũi tên trên hai ngọn lửa để làm cho nó thẳng và dễ sử dụng đã được hoàn thành trọn vẹn. Do đó, một thời gian sau người thợ làm tên không còn hơ nóng và nung thân mũi tên trên hai ngọn lửa để làm cho nó thẳng và dễ sử dụng nữa.

29. Cũng giống như vậy, này các tỳ kheo, vị tỳ kheo suy xét như vầy: 'Khi tôi sống tùy theo sự thoải mái dễ chịu, những điều không thiện tăng thêm và những điều thiện suy giảm; nhưng khi tôi thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc, những điều không thiện suy giảm và những điều thiện tăng thêm. Hay là tôi hãy thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc'. Vị ấy liền thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc. Khi vị ấy thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc, những điều không thiện suy giảm và những điều thiện tăng thêm. Một thời gian sau, vị ấy không còn thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc nữa. Vì nguyên nhân gì? Này các tỳ kheo, vì mục đích mà vị tỳ kheo ấy thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc đã được hoàn thành trọn vẹn. Do đó, một thời gian sau vị ấy không còn thúc ép bản thân trong sự vất vả khó nhọc nữa. Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

30. Lại nữa, này các tỳ kheo, ở đây Người Đến Như Vậy (Như Lai / tathāgato) xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, bậc giác ngộ trọn vẹn, đầy đủ sự hiểu biết và đức hạnh, bậc Thiện Thệ, người hiểu rõ thế gian, bậc vô thượng điều phục những người cần được điều phục, bậc thầy của chư thiên và loài người, bậc Phật, Thế Tôn. Vị ấy sau khi tự mình hiểu toàn bộ (thắng tri / abhiññā) và trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikatvā) thế gian này với chư thiên, Ác ma và Phạm thiên, cùng quần sinh gồm các sa-môn, bà-la-môn, chư thiên và loài người, liền tuyên thuyết [điều ấy]. Vị ấy thuyết giảng Giáo pháp (pháp / dhammaṁ) tốt đẹp ở chặng đầu, tốt đẹp ở chặng giữa, tốt đẹp ở chặng cuối, có ý nghĩa và văn từ chuẩn xác, truyền dạy đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn và trong sạch.

31. Một người gia chủ, con của người gia chủ, hoặc một người sinh ra trong một gia đình nào khác nghe Giáo pháp ấy. Sau khi nghe Giáo pháp ấy, người ấy đạt được niềm tin nơi Người Đến Như Vậy. Khi có được niềm tin ấy, người ấy suy xét như vầy: 'Đời sống gia đình chật chội, là con đường đầy bụi bặm; đời sống xuất gia thì khoáng đạt như bầu trời. Thật không dễ gì cho một người sống ở gia đình có thể thực hành đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn trong sạch, sáng bóng như vỏ ốc được mài giũa. Hay là sau khi cạo bỏ râu tóc và đắp y màu vàng nâu, ta hãy từ bỏ gia đình để xuất gia sống không gia đình'. Một thời gian sau, sau khi từ bỏ (đoạn trừ / pahāya) tài sản nhỏ hoặc sau khi từ bỏ tài sản lớn, sau khi từ bỏ quyến thuộc nhỏ hoặc sau khi từ bỏ quyến thuộc lớn, người ấy cạo bỏ râu tóc, đắp y màu vàng nâu, rồi từ bỏ gia đình để xuất gia sống không gia đình.

32. Khi đã xuất gia như vậy, vị ấy cùng thực hành các quy tắc rèn luyện và nếp sống của các tỳ kheo: sau khi từ bỏ việc giết hại sinh mạng, vị ấy tránh xa việc giết hại sinh mạng, đã buông gậy gộc, đã buông vũ khí, biết hổ thẹn, có lòng trắc ẩn, sống thương xót vì lợi ích của tất cả chúng sinh và muôn loài. Sau khi từ bỏ việc lấy của không cho, vị ấy tránh xa việc lấy của không cho, chỉ nhận những gì được cho, chỉ mong đợi những gì được cho, sống với bản thân không trộm cắp và trong sạch. Sau khi từ bỏ hành vi không phạm hạnh, vị ấy sống phạm hạnh, sống tách biệt, tránh xa việc giao cấu vốn là thói thường của thế tục. Sau khi từ bỏ lời nói dối, vị ấy tránh xa lời nói dối, là người nói sự thật, gắn kết với sự thật, chắc chắn, đáng tin (duyên / paccayiko), không lừa dối đời. Sau khi từ bỏ lời nói đâm thọc, vị ấy tránh xa lời nói đâm thọc; nghe điều gì ở đây không đi kể lại ở chỗ kia để gây chia rẽ những người này, hoặc nghe điều gì ở chỗ kia không đi kể lại với những người này để gây chia rẽ những người kia - như vậy, vị ấy là người hàn gắn những kẻ ly tán, khuyến khích những người đang hòa hợp, yêu thích sự hòa hợp, vui trong sự hòa hợp, hân hoan trong sự hòa hợp, là người nói những lời tạo dựng sự hòa hợp. Sau khi từ bỏ lời nói thô ác, vị ấy tránh xa lời nói thô ác; lời nói nào ôn hòa, êm tai, thân thiện, đi vào lòng người, lịch sự, được nhiều người yêu thích và làm đẹp lòng nhiều người, vị ấy là người nói những lời như vậy. Sau khi từ bỏ lời nói phù phiếm vô ích, vị ấy tránh xa lời nói phù phiếm vô ích, là người nói đúng lúc, nói điều xác thực, nói điều có lợi ích, nói về Giáo pháp, nói về Luật, là người nói những lời đáng được ghi nhớ, hợp thời, có căn cứ, có chừng mực và gắn liền với lợi ích. Vị ấy tránh xa việc làm hư hại các hạt giống và cây cỏ. Vị ấy ăn ngày một bữa, nhịn ăn vào ban đêm, tránh xa việc ăn phi thời. Vị ấy tránh xa việc xem múa, hát, nhạc tấu và các buổi trình diễn. Vị ấy tránh xa việc đeo vòng hoa, dùng hương thơm, mỹ phẩm thoa sức để trang điểm và làm đẹp. Vị ấy tránh xa việc dùng giường cao và giường lớn. Vị ấy tránh xa việc nhận vàng và bạc. Vị ấy tránh xa việc nhận lúa gạo sống. Vị ấy tránh xa việc nhận thịt sống. Vị ấy tránh xa việc nhận phụ nữ và thiếu nữ. Vị ấy tránh xa việc nhận nô tỳ gái và nô tỳ trai. Vị ấy tránh xa việc nhận dê và cừu. Vị ấy tránh xa việc nhận gà và heo. Vị ấy tránh xa việc nhận voi, bò, ngựa đực và ngựa cái. Vị ấy tránh xa việc nhận ruộng nương và đất đai. Vị ấy tránh xa việc làm người đưa tin và chạy việc vặt. Vị ấy tránh xa việc mua và bán. Vị ấy tránh xa việc gian lận bằng cân giả, tiền giả và đồ đong đo giả. Vị ấy tránh xa các hành vi hối lộ, lừa đảo, giả mạo và mánh khóe quanh co. Vị ấy tránh xa việc chặt chém, giết chóc, trói buộc, cướp bóc, cướp phá và bạo lực.

33. Vị ấy biết đủ với tấm y để bảo vệ thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng. Đi đến bất cứ nơi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo bấy nhiêu mà đi. Giống như loài chim có cánh, bay đến bất cứ nơi đâu cũng chỉ mang theo đôi cánh của mình mà bay; cũng giống như vậy, vị tỳ kheo biết đủ với tấm y để bảo vệ thân, với đồ ăn khất thực để nuôi bụng; đi đến bất cứ nơi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo bấy nhiêu mà đi. Thành tựu tập hợp các giới đức cao quý này, vị ấy trải nghiệm trực tiếp ở nội tâm niềm hạnh phúc không có lỗi lầm.

34. Khi mắt thấy hình ảnh (sắc / rūpaṁ), vị ấy không nắm bắt tướng (tướng / nimitta) tổng thể, không nắm bắt các chi tiết phụ. Vì nguyên nhân gì mà một người sống không bảo vệ giác quan mắt (nhãn căn / cakkhundriyaṁ) lại bị những điều không thiện xấu ác là lòng tham (tham dục / abhijjhā) và sự ưu phiền xâm chiếm, thì vị ấy thực hành để bảo vệ nguyên nhân ấy, giữ gìn giác quan mắt, đạt được sự bảo vệ ở giác quan mắt. Khi tai nghe âm thanh [...lặp lại...] Khi mũi ngửi mùi [...lặp lại...] Khi lưỡi nếm vị [...lặp lại...] Khi thân chạm xúc giác [...lặp lại...] Khi trí não nhận biết Điều, vị ấy không nắm bắt tướng tổng thể, không nắm bắt các chi tiết phụ. Vì nguyên nhân gì mà một người sống không bảo vệ giác quan trí não (ý căn / manindriyaṁ) lại bị những điều không thiện xấu ác là lòng tham và sự ưu phiền xâm chiếm, thì vị ấy thực hành để bảo vệ nguyên nhân ấy, giữ gìn giác quan trí não, đạt được sự bảo vệ ở giác quan trí não. Thành tựu sự bảo vệ các giác quan (thu thúc lục căn / indriyasaṁvarena) cao quý này, vị ấy trải nghiệm trực tiếp ở nội tâm niềm hạnh phúc không bị pha tạp.

35. Khi bước tới và bước lui, vị ấy hành động với sự nhận biết rõ ràng (tỉnh giác / sampajānakārī); khi nhìn thẳng và nhìn quanh, vị ấy hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi co tay chân và duỗi tay chân, vị ấy hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi mang y kép, bình bát và y phục, vị ấy hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi ăn, uống, nhai và nếm, vị ấy hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi đi đại tiện và tiểu tiện, vị ấy hành động với sự nhận biết rõ ràng; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói và im lặng, vị ấy hành động với sự nhận biết rõ ràng.

36. Thành tựu tập hợp các giới đức cao quý này, thành tựu sự biết đủ cao quý này, thành tựu sự bảo vệ các giác quan cao quý này và thành tựu sự chú tâm và nhận biết rõ ràng (chánh niệm tỉnh giác / satisampajaññena) cao quý này, vị ấy tìm đến một chỗ ở tách biệt: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, rừng sâu, khoảng đất trống hay đống rơm. Sau bữa ăn, khi đi khất thực trở về, vị ấy ngồi xếp bằng, giữ thân thẳng và thiết lập sự tập trung chú ý (niệm / satiṁ) ở phía trước mặt.

37. Sau khi từ bỏ lòng tham đối với đời, vị ấy sống với tâm không còn lòng tham, làm trong sạch tâm khỏi lòng tham. Sau khi từ bỏ ác ý (sân / byāpāda) và sự hiềm hận, vị ấy sống với tâm không có ác ý, thương xót vì lợi ích của tất cả chúng sinh và muôn loài, làm trong sạch tâm khỏi ác ý và sự hiềm hận. Sau khi từ bỏ sự uể oải, buồn ngủ (hôn trầm, thụy miên / thinamiddhaṁ), vị ấy sống không còn uể oải, buồn ngủ, có nhận thức về ánh sáng, chú tâm và nhận biết rõ ràng, làm trong sạch tâm khỏi sự uể oải, buồn ngủ. Sau khi từ bỏ sự bồn chồn, hối hận (trạo cử, hối quá / uddhaccakukkuccaṁ), vị ấy sống không bồn chồn, nội tâm lắng dịu (diệt / vūpasanta), làm trong sạch tâm khỏi sự bồn chồn, hối hận. Sau khi từ bỏ sự nghi ngờ (nghi / vicikicchaṁ), vị ấy sống vượt qua sự nghi ngờ, không còn phân vân đối với những điều thiện, làm trong sạch tâm khỏi sự nghi ngờ.

38. Sau khi từ bỏ Năm điều làm mờ yếu tâm trí (ngũ triền cái / pañca nīvaraṇe) này - vốn là những uế nhiễm của tâm và làm suy yếu trí tuệ - vị ấy rời bỏ khỏi (ly / vivicceva) các bản năng (dục / kāmehi), rời bỏ khỏi những điều không thiện, chứng đạt và an trú tầng Thiền-na (thiền / jhānaṁ) thứ nhất, trạng thái có chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (hữu tầm hữu tứ / savitakkaṁ savicāraṁ), cùng với sự hân hoan (hỷ / pīti) và hạnh phúc sinh ra từ sự rời bỏ (viễn ly / viveka). Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

39. Lại nữa, này các tỳ kheo, do làm lắng dịu việc chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý, vị tỳ kheo chứng đạt và an trú tầng Thiền-na thứ hai, trạng thái có sự lắng trong nội tại (nội tĩnh / ajjhattaṁ sampasādanaṁ), tâm hợp thành một (nhất tâm / cetaso ekodibhāvaṁ), Không còn chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (vô tầm vô tứ / avitakkaṁ avicāraṁ), chỉ có sự hân hoan và hạnh phúc sinh ra từ định. Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

40. Lại nữa, này các tỳ kheo, do cạn đắm nhiễm đối với sự hân hoan, vị tỳ kheo sống với sự bình thản, chú tâm và nhận biết rõ ràng, đồng thời trải nghiệm trực tiếp sự hạnh phúc qua thân. Vị ấy chứng đạt và an trú tầng Thiền-na thứ ba, trạng thái mà các bậc thánh gọi là: 'Người có sự bình thản, người chú tâm (chánh niệm giả / satimā), sống trong hạnh phúc'. Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

41. Lại nữa, này các tỳ kheo, do từ bỏ cảm thọ dễ chịu và từ bỏ cảm thọ khó chịu, cùng với việc sự thư thái (hỷ / somanassa) và sự ưu phiền trước đó đã biến mất (diệt / atthaṅgamā), vị tỳ kheo chứng đạt và an trú tầng Thiền-na thứ tư, trạng thái cảm thọ không dễ chịu không khó chịu và có sự quan sát thanh tịnh nhờ sự bình thản (xả niệm thanh tịnh / upekkhāsatipārisuddhiṁ). Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

42. Khi tâm đã đạt định như vậy, trong sạch, sáng suốt, không tỳ vết, không còn uế nhiễm, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí nhớ lại các đời sống quá khứ. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau, cụ thể là: một sự Tái sinh (sinh / jātiṁ), hai sự Tái sinh, ba sự Tái sinh, bốn sự Tái sinh, năm sự Tái sinh, mười sự Tái sinh, hai mươi sự Tái sinh, ba mươi sự Tái sinh, bốn mươi sự Tái sinh, năm mươi sự Tái sinh, một trăm sự Tái sinh, một ngàn sự Tái sinh, một trăm ngàn sự Tái sinh, nhiều chu kỳ thế giới hoại diệt, nhiều chu kỳ thế giới hình thành, nhiều chu kỳ thế giới hoại diệt và hình thành: 'Tại nơi kia, tôi có tên như thế này, thuộc dòng họ như thế này, có giai cấp như thế này, ăn thức ăn như thế này, trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ như thế này, có tuổi thọ đến mức như thế này; sau khi chết ở nơi đó, tôi sinh ra tại nơi kia; tại nơi đó tôi cũng có tên như thế này, thuộc dòng họ như thế này, có giai cấp như thế này, ăn thức ăn như thế này, trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ như thế này, có tuổi thọ đến mức như thế này; sau khi chết ở nơi đó, tôi sinh ra ở đây'. Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ khác nhau cùng với các nét đặc trưng và chi tiết cụ thể. Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

43. Khi tâm đã đạt định như vậy, trong sạch, sáng suốt, không tỳ vết, không còn uế nhiễm, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí biết về sự chết đi và sinh lại của chúng sinh. Với mắt thần trong sạch, vượt quá mắt người thường, vị ấy nhìn thấy chúng sinh chết đi và sinh lại - thấp kém hay cao sang, đẹp đẽ hay xấu xí, đến cõi lành hay cõi dữ - và biết rõ chúng sinh đi theo hành động của họ: 'Những chúng sinh này có hành động xấu ác về thân, có hành động xấu ác về lời nói, có hành động xấu ác về trí não, phỉ báng các bậc thánh, có Nhìn nhận sai (tà kiến / micchādiṭṭhikā), thực hiện các hành động theo Nhìn nhận sai; khi thân xác tan rã, sau khi chết, họ sinh vào cõi suy đồi, cõi dữ, chốn đọa đày, địa ngục. Còn những chúng sinh này có hành động tốt đẹp về thân, có hành động tốt đẹp về lời nói, có hành động tốt đẹp về trí não, không phỉ báng các bậc thánh, có Nhìn nhận Thiện (chánh kiến / sammādiṭṭhikā), thực hiện các hành động theo Nhìn nhận Thiện; khi thân xác tan rã, sau khi chết, họ sinh vào cõi lành, cõi trời'. Như vậy, với mắt thần trong sạch, vượt quá mắt người thường, vị ấy nhìn thấy chúng sinh chết đi và sinh lại - thấp kém hay cao sang, đẹp đẽ hay xấu xí, đến cõi lành hay cõi dữ - và biết rõ chúng sinh đi theo hành động của họ. Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả.

44. Khi tâm đã đạt định như vậy, trong sạch, sáng suốt, không tỳ vết, không còn uế nhiễm, trở nên mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc và đạt đến trạng thái bất động, vị ấy hướng tâm đến trí biết về sự cạn kiệt của các nguồn ác (lậu hoặc / āsavānaṁ). Vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự đau khổ', biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự hình thành (tập / samudayo) của đau khổ', biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự chấm dứt (diệt / nirodho) của đau khổ', biết rõ đúng như thật: 'Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt của đau khổ'; vị ấy biết rõ đúng như thật: 'Đây là các nguồn ác', biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự hình thành của các nguồn ác', biết rõ đúng như thật: 'Đây là sự chấm dứt của các nguồn ác', biết rõ đúng như thật: 'Đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt của các nguồn ác'.

45. Khi vị ấy biết như vậy và thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của bản năng (dục lậu / kāmāsavā), tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của mong muốn hiện hữu (hữu lậu / bhavāsavā), tâm được giải thoát khỏi nguồn ác của Không Hiểu Biết (vô minh lậu / avijjāsavā). Khi đã giải thoát, khởi lên sự hiểu biết rằng: 'Đã giải thoát'.

Vị ấy biết rõ: 'Sự Tái sinh đã cạn kiệt, đời sống phạm hạnh đã hoàn tất, việc cần làm đã làm xong, không còn quay trở lại trạng thái này nữa'. Này các tỳ kheo, bằng cách như vậy, gắng sức là có kết quả, nỗ lực là có kết quả. Này các tỳ kheo, những Người Đến Như Vậy có lập thuyết như vậy. Này các tỳ kheo, đối với những Người Đến Như Vậy có lập thuyết như vậy, có mười cơ sở hợp lý để ca ngợi.

46. Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ, thì chắc chắn Người Đến Như Vậy đã từng là người làm các hành động tốt đẹp trong quá khứ, bởi vì giờ đây Ngài đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ hạnh phúc không còn nguồn ác như vậy.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự tạo dựng của đấng tối cao, thì chắc chắn Người Đến Như Vậy đã được tạo ra bởi một đấng tối cao hiền thiện, bởi vì giờ đây Ngài đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ hạnh phúc không còn nguồn ác như vậy.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự ngẫu nhiên trùng hợp, thì chắc chắn Người Đến Như Vậy là người gặp được sự may mắn tốt đẹp, bởi vì giờ đây Ngài đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ hạnh phúc không còn nguồn ác như vậy.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ dòng giống sinh ra, thì chắc chắn Người Đến Như Vậy là người thuộc dòng giống tốt đẹp, bởi vì giờ đây Ngài đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ hạnh phúc không còn nguồn ác như vậy.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ gắng sức ngay trong đời hiện tại, thì chắc chắn Người Đến Như Vậy là người có gắng sức ngay trong đời hiện tại tốt đẹp, bởi vì giờ đây Ngài đang trải nghiệm trực tiếp những Cảm Thọ hạnh phúc không còn nguồn ác như vậy.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ, Người Đến Như Vậy đáng được ca ngợi; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ những việc đã làm trong quá khứ, Người Đến Như Vậy cũng đáng được ca ngợi.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự tạo dựng của đấng tối cao, Người Đến Như Vậy đáng được ca ngợi; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự tạo dựng của đấng tối cao, Người Đến Như Vậy cũng đáng được ca ngợi.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự ngẫu nhiên trùng hợp, Người Đến Như Vậy đáng được ca ngợi; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ sự ngẫu nhiên trùng hợp, Người Đến Như Vậy cũng đáng được ca ngợi.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ dòng giống sinh ra, Người Đến Như Vậy đáng được ca ngợi; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ dòng giống sinh ra, Người Đến Như Vậy cũng đáng được ca ngợi.

Này các tỳ kheo, nếu chúng sinh trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ gắng sức ngay trong đời hiện tại, Người Đến Như Vậy đáng được ca ngợi; còn nếu chúng sinh không trải nghiệm trực tiếp hạnh phúc và đau khổ do nguyên nhân từ gắng sức ngay trong đời hiện tại, Người Đến Như Vậy cũng đáng được ca ngợi.

Này các tỳ kheo, những Người Đến Như Vậy có lập thuyết như vậy. Này các tỳ kheo, đối với những Người Đến Như Vậy có lập thuyết như vậy, mười cơ sở hợp lý để ca ngợi này được đưa ra".

Thế Tôn đã nói điều này. Các tỳ kheo ấy hoan hỷ, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.

Kinh Devadaha thứ nhất kết thúc.