MN 80. KINH VEKHANASA
(Vekhanasasutta)
1. Tôi đã nghe như vầy — một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthi, tại rừng Jeta, tu viện của Anāthapiṇḍika.
2. Khi ấy, du sĩ Vekhanasa đi đến nơi Thế Tôn ở; sau khi đến, vị ấy nói những lời chào hỏi thân hữu với Thế Tôn. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu và thăm hỏi, vị ấy đứng sang một bên. Đứng sang một bên, du sĩ Vekhanasa thốt lên lời cảm hứng trước mặt Thế Tôn: "Đây là nguồn sáng (sắc / vaṇṇa) tối thượng, đây là nguồn sáng tối thượng".
"Này Kaccāna, tại sao ông lại nói: 'Đây là nguồn sáng tối thượng, đây là nguồn sáng tối thượng'? Này Kaccāna, nguồn sáng tối thượng đó là gì?"
"Thưa Tôn giả Gotama, vì không có nguồn sáng nào khác cao tột hơn hay thù thắng hơn nguồn sáng ấy, nên đó là nguồn sáng tối thượng."
"Này Kaccāna, nhưng nguồn sáng mà không có nguồn sáng nào khác cao tột hơn hay thù thắng hơn đó là gì?"
"Thưa Tôn giả Gotama, vì không có nguồn sáng nào khác cao tột hơn hay thù thắng hơn nguồn sáng ấy, nên đó là nguồn sáng tối thượng."
3. "Này Kaccāna, câu nói này của ông có thể kéo dài mãi: 'Thưa Tôn giả Gotama, vì không có nguồn sáng nào khác cao tột hơn hay thù thắng hơn nguồn sáng ấy, nên đó là nguồn sáng tối thượng', nhưng ông lại không chỉ ra được nguồn sáng đó.
Này Kaccāna, giống như một người đàn ông nói thế này: 'Tôi mong muốn, tôi khát khao cô gái đẹp nhất trong xứ này'.
Người ta sẽ hỏi anh ta: 'Này anh bạn, cô gái đẹp nhất xứ mà anh mong muốn và khát khao đó, anh có biết cô ấy thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá hay Thủ-đà-la không?'
Khi bị hỏi vậy, anh ta trả lời: 'Không'.
Người ta lại hỏi: 'Này anh bạn, cô gái đẹp nhất xứ mà anh mong muốn và khát khao đó, anh có biết cô ấy tên là gì, thuộc dòng họ nào... cao, thấp hay trung bình, da đen, da ngăm hay da sáng... ở làng nào, thị trấn nào hay thành phố nào không?'
Khi bị hỏi vậy, anh ta trả lời: 'Không'.
Người ta lại hỏi: 'Này anh bạn, anh đang mong muốn và khát khao một người mà anh không biết và không thấy sao?'
Khi bị hỏi vậy, anh ta trả lời: 'Đúng vậy'.
Này Kaccāna, ông nghĩ sao, nếu sự việc là như vậy, lời nói của người đàn ông đó chẳng phải là vô căn cứ sao?"
"Thưa Tôn giả Gotama, chắc chắn nếu sự việc là như vậy, lời nói của người đàn ông đó là vô căn cứ."
"Này Kaccāna, ông cũng giống hệt như vậy khi nói: 'Thưa Tôn giả Gotama, vì không có nguồn sáng nào khác cao tột hơn hay thù thắng hơn nguồn sáng ấy, nên đó là nguồn sáng tối thượng', nhưng ông lại không chỉ ra được nguồn sáng đó."
4. "Thưa Tôn giả Gotama, giống như một viên ngọc lưu ly, tuyệt đẹp, chính gốc, có tám mặt, được mài giũa khéo léo, đặt trên tấm vải len màu nhạt, chiếu sáng, rực rỡ và lấp lánh, tự ngã cũng có nguồn sáng như thế, không có khiếm khuyết sau khi chết."
5. "Này Kaccāna, ông nghĩ sao, viên ngọc lưu ly tuyệt đẹp, chính gốc, có tám mặt, được mài giũa khéo léo, đặt trên tấm vải len màu nhạt, chiếu sáng, rực rỡ và lấp lánh đó, và con đom đóm trong đêm tối mịt mù, giữa hai nguồn sáng này, nguồn sáng nào rực rỡ hơn và thù thắng hơn?"
"Thưa Tôn giả Gotama, con đom đóm trong đêm tối mịt mù này, giữa hai nguồn sáng này, nó rực rỡ hơn và thù thắng hơn."
6. "Này Kaccāna, ông nghĩ sao, con đom đóm trong đêm tối mịt mù đó, và ngọn đèn dầu trong đêm tối mịt mù, giữa hai nguồn sáng này, nguồn sáng nào rực rỡ hơn và thù thắng hơn?"
"Thưa Tôn giả Gotama, ngọn đèn dầu trong đêm tối mịt mù này, giữa hai nguồn sáng này, nó rực rỡ hơn và thù thắng hơn."
7. "Này Kaccāna, ông nghĩ sao, ngọn đèn dầu trong đêm tối mịt mù đó, và đống lửa lớn trong đêm tối mịt mù, giữa hai nguồn sáng này, nguồn sáng nào rực rỡ hơn và thù thắng hơn?"
"Thưa Tôn giả Gotama, đống lửa lớn trong đêm tối mịt mù này, giữa hai nguồn sáng này, nó rực rỡ hơn và thù thắng hơn."
8. "Này Kaccāna, ông nghĩ sao, đống lửa lớn trong đêm tối mịt mù đó, và sao mai lúc rạng đông khi bầu trời quang đãng không mây, giữa hai nguồn sáng này, nguồn sáng nào rực rỡ hơn và thù thắng hơn?"
"Thưa Tôn giả Gotama, sao mai lúc rạng đông khi bầu trời quang đãng không mây này, giữa hai nguồn sáng này, nó rực rỡ hơn và thù thắng hơn."
9. "Này Kaccāna, ông nghĩ sao, sao mai lúc rạng đông khi bầu trời quang đãng không mây đó, và mặt trăng vào lúc nửa đêm ngày rằm Uposatha khi bầu trời quang đãng không mây, giữa hai nguồn sáng này, nguồn sáng nào rực rỡ hơn và thù thắng hơn?"
"Thưa Tôn giả Gotama, mặt trăng vào lúc nửa đêm ngày rằm Uposatha khi bầu trời quang đãng không mây này, giữa hai nguồn sáng này, nó rực rỡ hơn và thù thắng hơn."
10. "Này Kaccāna, ông nghĩ sao, mặt trăng vào lúc nửa đêm ngày rằm Uposatha khi bầu trời quang đãng không mây đó, và mặt trời vào buổi trưa mùa thu tháng cuối mùa mưa khi bầu trời quang đãng không mây, giữa hai nguồn sáng này, nguồn sáng nào rực rỡ hơn và thù thắng hơn?"
"Thưa Tôn giả Gotama, mặt trời vào buổi trưa mùa thu tháng cuối mùa mưa khi bầu trời quang đãng không mây này — giữa hai nguồn sáng này, nó rực rỡ hơn và thù thắng hơn."
11. "Này Kaccāna, Ta biết rõ (tuệ tri / pajānāmi) có rất nhiều chư thiên mà ánh sáng của mặt trăng và mặt trời này không thể sánh bằng. Dù vậy, Ta không nói: 'Không có nguồn sáng nào khác cao tột hơn hay thù thắng hơn nguồn sáng ấy'. Thế nhưng ông, này Kaccāna, lại nói về một nguồn sáng còn kém cỏi và tồi tệ hơn cả con đom đóm rằng: 'Đó là nguồn sáng tối thượng', và ông cũng không chỉ ra được nguồn sáng đó.
12. Này Kaccāna, có năm sợi dây trói buộc của bản năng (ngũ dục / kāmaguṇā) này. Năm loại nào? Các hình ảnh (sắc / rūpa) được nhận biết bởi mắt, khả ái, đáng yêu, làm hài lòng, có hình dáng dễ thương, gắn liền với bản năng (dục / kāma), kích thích sự đắm nhiễm (tham / rāga); các âm thanh được nhận biết bởi tai... các mùi được nhận biết bởi mũi... các vị được nhận biết bởi lưỡi... các xúc chạm được nhận biết bởi thân, khả ái, đáng yêu, làm hài lòng, có hình dáng dễ thương, gắn liền với bản năng, kích thích sự đắm nhiễm — này Kaccāna, đây là năm sợi dây trói buộc của bản năng.
13. Này Kaccāna, hạnh phúc và an vui (lạc hỷ / sukhaṁ somanassa) nào sinh ra phụ thuộc (duyên / paṭicca) vào năm sợi dây trói buộc của bản năng này, đây gọi là hạnh phúc của bản năng (dục lạc / kāmasukha). Như vậy, từ bản năng, có hạnh phúc của bản năng; từ hạnh phúc của bản năng, có hạnh phúc tột đỉnh của bản năng (dục tối thượng lạc / kāmaggasukha), điều này được gọi là tột đỉnh ở đây."
14. Khi được nói vậy, du sĩ Vekhanasa bạch Thế Tôn: "Thật kỳ diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật phi thường, thưa Tôn giả Gotama! Lời này của Tôn giả Gotama thật khéo nói: 'Từ bản năng, có hạnh phúc của bản năng; từ hạnh phúc của bản năng, có hạnh phúc tột đỉnh của bản năng, điều này được gọi là tột đỉnh ở đây'. Thưa Tôn giả Gotama, từ bản năng, có hạnh phúc của bản năng; từ hạnh phúc của bản năng, có hạnh phúc tột đỉnh của bản năng, điều này được gọi là tột đỉnh ở đây."
"Này Kaccāna, điều này thật khó để ông hiểu được, vì ông có quan điểm khác, niềm tin khác, sở thích khác, thực hành khác và đạo sư khác — thế nào là bản năng, thế nào là hạnh phúc của bản năng hay thế nào là hạnh phúc tột đỉnh của bản năng. Này Kaccāna, những tỳ kheo là bậc A-la-hán, người đã sạch nguồn ác (lậu tận / khīṇāsava), đã sống trọn vẹn, đã làm những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã phá hủy hoàn toàn các xiềng xích của sự tồn tại, được giải thoát nhờ hiểu biết đúng đắn — các vị ấy mới có thể hiểu được điều này: thế nào là bản năng, thế nào là hạnh phúc của bản năng hay thế nào là hạnh phúc tột đỉnh của bản năng."
15. Khi được nói vậy, du sĩ Vekhanasa tức giận, không hài lòng, buông lời nhục mạ Thế Tôn, chê bai Thế Tôn, chỉ trích Thế Tôn và nghĩ rằng: "Sa-môn Gotama sẽ bị bẽ mặt", rồi nói với Thế Tôn: "Ở đây cũng vậy, có một số Sa-môn và Bà-la-môn không biết về quá khứ, không thấy về tương lai, nhưng lại tự nhận rằng: 'Chúng tôi biết rõ: sự Tái sinh (sanh / jāti) đã cạn kiệt, đời sống thánh thiện đã trọn vẹn, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa'. Lời nói này của họ trở thành trò cười, trở thành hư danh, trở thành trống rỗng, trở thành vô nghĩa."
16. "Này Kaccāna, những Sa-môn và Bà-la-môn nào không biết về quá khứ, không thấy về tương lai, nhưng lại tự nhận rằng: 'Chúng tôi biết rõ: sự Tái sinh đã cạn kiệt, đời sống thánh thiện đã trọn vẹn, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa'; đối với họ, sự quở trách đúng theo Giáo pháp (pháp / dhamma) là hoàn toàn chính đáng. Nhưng này Kaccāna, hãy để quá khứ sang một bên, hãy để tương lai sang một bên. Hãy để một người có trí, không lừa dối, không xảo trá, có bản chất ngay thẳng đến đây, Ta sẽ hướng dẫn, Ta sẽ giảng dạy Giáo pháp. Thực hành đúng như lời hướng dẫn, không lâu sau người ấy sẽ tự mình biết, tự mình thấy: 'Hóa ra, đây là sự giải thoát hoàn toàn khỏi các trói buộc, tức là trói buộc của sự không hiểu biết (vô minh / avijjā)'. Này Kaccāna, giống như một đứa trẻ sơ sinh, yếu ớt, nằm ngửa, bị trói buộc bởi năm sợi dây ở cổ [và tay chân]; khi đứa trẻ lớn lên và các giác quan trưởng thành, những sợi dây trói ấy được tháo bỏ; nó sẽ biết 'tôi đã được giải thoát' và không còn bị trói buộc.
Cũng vậy, này Kaccāna, hãy để một người có trí, không lừa dối, không xảo trá, có bản chất ngay thẳng đến đây, Ta sẽ hướng dẫn, Ta sẽ giảng dạy Giáo pháp; thực hành đúng như lời hướng dẫn, không lâu sau người ấy sẽ tự mình biết, tự mình thấy: 'Hóa ra, đây là sự giải thoát hoàn toàn khỏi các trói buộc, tức là trói buộc của sự không hiểu biết'."
17. Khi được nói vậy, du sĩ Vekhanasa bạch Thế Tôn: "Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama!... Xin Tôn giả Gotama nhận con làm nam cư sĩ, đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời."
Kinh Vekhanasa thứ mười kết thúc.