MN 78. KINH SAMAṆAMUṆḌIKA

(Samaṇamuṇḍikasutta)Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy—một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthi, tại Jeta rừng của Anāthapiṇḍika.

Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta đang trú tại khu vườn của Mallikā, trong ngôi nhà một cột có cây hồng táo, nơi dành để thảo luận các học thuyết, cùng với một hội chúng du sĩ ngoại đạo đông đảo khoảng năm trăm vị.

2. Khi ấy, thợ mộc Pañcakaṅga rời khỏi Sāvatthi vào giữa ngày để đến yết kiến Thế Tôn. Rồi thợ mộc Pañcakaṅga suy nghĩ: "Bây giờ chưa phải lúc để đến yết kiến Thế Tôn; Thế Tôn đang tịnh cư. Cũng chưa phải lúc để đến thăm các tỳ-kheo đáng kính; các tỳ-kheo đáng kính đang tịnh cư. Hay là ta hãy đi đến khu vườn của Mallikā, trong ngôi nhà một cột có cây hồng táo, nơi dành để thảo luận các học thuyết, để gặp du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta". Thế rồi thợ mộc Pañcakaṅga đi đến khu vườn của Mallikā, trong ngôi nhà một cột có cây hồng táo, nơi dành để thảo luận các học thuyết, để gặp du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta.

3. Lúc bấy giờ, du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta đang ngồi cùng với hội chúng du sĩ ngoại đạo đông đảo, họ đang ồn ào, la lối lớn tiếng và bàn luận đủ loại câu chuyện phù phiếm (câu chuyện súc sanh / tiracchānakathaṁ), cụ thể là—chuyện vua chúa, chuyện kẻ cướp, chuyện đại thần, chuyện quân đội, chuyện hiểm nguy, chuyện chiến tranh, chuyện đồ ăn, chuyện thức uống, chuyện quần áo, chuyện giường nằm, chuyện vòng hoa, chuyện hương liệu, chuyện họ hàng, chuyện xe cộ, chuyện làng mạc, chuyện thị trấn, chuyện thành phố, chuyện quốc gia, chuyện phụ nữ, chuyện anh hùng, chuyện đường phố, chuyện bến nước, chuyện người chết, chuyện tạp lục, chuyện nguồn gốc thế giới, chuyện nguồn gốc đại dương, chuyện có tồn tại và không tồn tại.

Du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta trông thấy thợ mộc Pañcakaṅga đang đi đến từ đằng xa. Thấy vậy, vị ấy liền yêu cầu hội chúng của mình im lặng: "Các tôn giả hãy giữ yên lặng, các tôn giả đừng làm ồn; đây là đệ tử của sa-môn Gotama đang đi đến, thợ mộc Pañcakaṅga. Trong số các đệ tử áo trắng tại gia của sa-môn Gotama đang cư trú ở Sāvatthi, thợ mộc Pañcakaṅga là một trong số đó. Các vị tôn giả ấy thích sự yên lặng, được rèn luyện trong sự yên lặng và tán thán sự yên lặng; biết đâu khi thấy hội chúng yên lặng, vị ấy sẽ nghĩ đến việc bước vào". Khi ấy, các du sĩ ngoại đạo liền im lặng.

4. Sau đó, thợ mộc Pañcakaṅga đi đến chỗ du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta; sau khi đến, vị ấy trao đổi những lời chào hỏi thân hữu với du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi và thăm hỏi thân mật, vị ấy ngồi xuống một bên. Khi thợ mộc Pañcakaṅga đã ngồi một bên, du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta nói với vị ấy:

5. "Này gia chủ, tôi tuyên bố một người thành tựu bốn Điều (pháp / dhamma) này là một sa-môn đã hoàn thiện điều thiện (thiện / kusala), đạt đến điều thiện tối thượng, đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại. Bốn Điều nào? Ở đây, này gia chủ, người ấy không làm hành động xấu ác bằng thân, không nói lời xấu ác, không suy nghĩ ý định xấu ác, không nuôi sống bằng nghề nghiệp xấu ác—này gia chủ, tôi tuyên bố một người thành tựu bốn Điều này là một sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, đạt đến điều thiện tối thượng, đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại."

6. Khi ấy, thợ mộc Pañcakaṅga không vui mừng đón nhận cũng không phản đối lời nói của du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta. Không vui mừng đón nhận, không phản đối, vị ấy đứng dậy khỏi chỗ ngồi và rời đi, nghĩ rằng: "Ta sẽ tìm hiểu ý nghĩa của lời nói này từ chính Thế Tôn".

7. Sau đó, thợ mộc Pañcakaṅga đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, thợ mộc Pañcakaṅga thuật lại toàn bộ cuộc trò chuyện giữa mình và du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta cho Thế Tôn nghe.

8. Khi nghe nói vậy, Thế Tôn bảo thợ mộc Pañcakaṅga: "Này thợ mộc, nếu đúng như vậy, thì một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa cũng sẽ là một sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, đạt đến điều thiện tối thượng, đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại, theo như lời của du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta. Này thợ mộc, đối với một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa, khái niệm về 'thân' còn không có, thì làm sao nó có thể làm hành động xấu ác bằng thân, ngoại trừ việc chỉ biết quẫy đạp. Này thợ mộc, đối với một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa, khái niệm về 'lời nói' còn không có, thì làm sao nó có thể nói lời xấu ác, ngoại trừ việc chỉ biết khóc. Này thợ mộc, đối với một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa, khái niệm về 'ý định' còn không có, thì làm sao nó có thể suy nghĩ ý định xấu ác, ngoại trừ việc chỉ biết khóc thét. Này thợ mộc, đối với một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa, khái niệm về 'nghề nghiệp' còn không có, thì làm sao nó có thể nuôi sống bằng nghề nghiệp xấu ác, ngoại trừ việc bú sữa mẹ. Này thợ mộc, nếu đúng như vậy, thì một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa cũng sẽ là một sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, đạt đến điều thiện tối thượng, đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại, theo như lời của du sĩ ngoại đạo Uggāhamāna Samaṇamuṇḍikāputta.

Này thợ mộc, Ta tuyên bố một người thành tựu bốn Điều ấy không phải là sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, không đạt đến điều thiện tối thượng, không đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại, mà người ấy chỉ đứng ngang hàng với một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa. Bốn Điều nào? Ở đây, này thợ mộc, người ấy không làm hành động xấu ác bằng thân, không nói lời xấu ác, không suy nghĩ ý định xấu ác, không nuôi sống bằng nghề nghiệp xấu ác—này thợ mộc, Ta tuyên bố một người thành tựu bốn Điều này không phải là sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, không đạt đến điều thiện tối thượng, không đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại, mà người ấy chỉ đứng ngang hàng với một đứa trẻ sơ sinh nằm ngửa.

9. Này thợ mộc, Ta tuyên bố một người thành tựu mười Điều sau là một sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, đạt đến điều thiện tối thượng, đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại.

Này thợ mộc, Ta nói điều này cần được biết: Đâu là những hành vi không thiện (bất thiện giới / akusalā sīlā). Những hành vi không thiện khởi lên từ (tập khởi / samuṭṭhānā) đâu. Những hành vi không thiện chấm dứt hoàn toàn (diệt tận không dư tàn / aparisesā nirujjhanti) ở đâu; này thợ mộc. Thực hành như nào là đúng hướng để chấm dứt (diệt / nirodha) những hành vi không thiện.

Này thợ mộc, Ta nói điều này cần được biết: Đâu là những hành vi thiện (thiện giới / kusalā sīlā). Những hành vi thiện khởi lên từ đâu. Những hành vi thiện chấm dứt hoàn toàn ở đâu; này thợ mộc. Thực hành như nào là đúng hướng để chấm dứt những hành vi thiện.

Này thợ mộc, Ta nói điều này cần được biết: Đâu là những ý nghĩ không thiện (bất thiện tư duy / akusalā saṅkappā). những ý nghĩ không thiện khởi lên từ đâu. những ý nghĩ không thiện chấm dứt hoàn toàn ở đâu; này thợ mộc. Thực hành như nào là đúng hướng để chấm dứt những ý nghĩ không thiện.

Này thợ mộc, Ta nói điều này cần được biết: Đâu là những suy nghĩ thiện (thiện tư duy / kusalā saṅkappā). Những suy nghĩ thiện khởi lên từ đâu. Những suy nghĩ thiện chấm dứt hoàn toàn ở đâu; này thợ mộc. Thực hành như nào là đúng hướng để chấm dứt những suy nghĩ thiện.

10. Này thợ mộc, thế nào là những hành vi không thiện? [Đó là] hành vi không thiện ở thân, không thiện ở lời nói, lối mưu sinh xấu ác—này thợ mộc, những điều này được gọi là những hành vi không thiện.

Này thợ mộc, những hành vi không thiện ấy khởi lên từ đâu? Cần nói rõ nguồn gốc của chúng. Thì trả lời rằng: 'chúng khởi lên từ tâm'. Tâm nào? Tâm cũng có rất nhiều loại, nhiều dạng khác nhau. Tâm nào có đắm nhiễm (tham / rāga), có ám ảnh khó chịu (sân / dosa), có sự u mê (si / moha), thì những hành vi không thiện khởi lên từ đó.

Này thợ mộc, ở đâu những hành vi không thiện ấy chấm dứt hoàn toàn? Sự chấm dứt của chúng cũng đã được nói rõ. Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo từ bỏ (đoạn trừ / pahāya) hành vi xấu ác nơi thân và tu tập hành vi tốt lành nơi thân, từ bỏ hành vi xấu ác nơi lời nói và tu tập hành vi tốt lành nơi lời nói, từ bỏ hành vi xấu ác nơi ý và tu tập hành vi tốt lành nơi ý, từ bỏ nghề nghiệp bất chính và sống bằng nghề nghiệp chân chính—chính ngay ở đó, là sự chấm dứt hoàn toàn những hành vi không thiện.

Này thợ mộc, thực hành như thế nào là đi đúng hướng để chấm dứt những hành vi không thiện? Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo khởi lên mong muốn (dục / chanda), nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện (bất thiện pháp / akusalānaṁ dhammānaṁ) xấu ác chưa sinh thì không sinh khởi; khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện xấu ác đã sinh thì được từ bỏ; khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện (thiện pháp / kusalānaṁ dhammānaṁ) chưa sinh thì được sinh khởi; khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện đã sinh thì được duy trì, không mai một, được tăng trưởng, được phát triển rộng lớn, được tu tập và viên mãn. Này thợ mộc, thực hành như vậy là đi đúng hướng để chấm dứt những hành vi không thiện.

11. Này thợ mộc, thế nào là những hành vi thiện? Hành vi thiện ở thân, hành vi thiện ở lời nói, và sự trong sạch trong lối mưu sinh, này thợ mộc, Ta cũng gọi đó là hành vi. Này thợ mộc, những điều này được gọi là những hành vi thiện.

Này thợ mộc, những hành vi thiện ấy khởi lên từ đâu? Cần nói rõ nguồn gốc của chúng. Thì trả lời rằng: 'chúng khởi lên từ tâm'. Tâm nào? Tâm cũng có rất nhiều loại, nhiều dạng khác nhau. Tâm nào không có đắm nhiễm, không có ám ảnh khó chịu, không có sự u mê, thì những hành vi thiện khởi lên từ đó.

Này thợ mộc, ở đâu những hành vi thiện ấy chấm dứt hoàn toàn? Sự chấm dứt của chúng cũng đã được nói rõ. Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo có hành vi tốt đẹp nhưng không tự đồng hóa mình với hành vi ấy, và vị ấy biết rõ (tuệ tri / pajānāti) đúng như thật về tâm giải thoát và tuệ giải thoát; chính tại nơi đây những hành vi thiện ấy chấm dứt hoàn toàn.

Này thợ mộc, thực hành như thế nào là đi đúng hướng để chấm dứt những hành vi thiện? Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện xấu ác chưa sinh thì không sinh khởi; khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện xấu ác đã sinh thì được từ bỏ [...lặp lại...] khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện chưa sinh thì được sinh khởi [...lặp lại...] khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện đã sinh thì được duy trì, không mai một, được tăng trưởng, được phát triển rộng lớn, được tu tập và viên mãn. Này thợ mộc, thực hành như vậy là đi đúng hướng để chấm dứt những hành vi thiện.

12. Này thợ mộc, thế nào là những ý nghĩ không thiện? Suy nghĩ về bản năng (dục / kāma), suy nghĩ về ác ý (sân / byāpāda), suy nghĩ về làm hại (hại / vihiṁsā)—này thợ mộc, những điều này được gọi là những ý nghĩ không thiện.

Này thợ mộc, những ý nghĩ không thiện ấy khởi lên từ đâu? Cần nói rõ nguồn gốc của chúng. Thì trả lời rằng: 'chúng khởi lên từ Suy nghĩ (tưởng / saññā)'. Suy nghĩ nào? Suy nghĩ cũng có rất nhiều loại, nhiều dạng khác nhau. Suy nghĩ về bản năng, Suy nghĩ về ác ý, Suy nghĩ về làm hại—những ý nghĩ không thiện khởi lên từ đó.

Này thợ mộc, ở đâu những ý nghĩ không thiện ấy chấm dứt hoàn toàn? Sự chấm dứt của chúng cũng đã được nói rõ. Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo rời bỏ khỏi (ly / vivicca) bản năng [...lặp lại...] đạt đến và an trú trong Thiền-na (thiền / jhāna) thứ nhất; chính tại nơi đây những ý nghĩ không thiện ấy chấm dứt hoàn toàn.

Này thợ mộc, thực hành như thế nào là đi đúng hướng để chấm dứt những ý nghĩ không thiện? Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện xấu ác chưa sinh thì không sinh khởi; khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện xấu ác đã sinh thì được từ bỏ [...lặp lại...] khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện chưa sinh thì được sinh khởi [...lặp lại...] khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện đã sinh thì được duy trì, không mai một, được tăng trưởng, được phát triển rộng lớn, được tu tập và viên mãn. Này thợ mộc, thực hành như vậy là đi đúng hướng để chấm dứt những ý nghĩ không thiện.

13. Này thợ mộc, thế nào là những suy nghĩ thiện? Suy nghĩ về sự từ bỏ (ly dục / nekkhamma), suy nghĩ không có ác ý, suy nghĩ không làm hại—này thợ mộc, những điều này được gọi là những suy nghĩ thiện.

Này thợ mộc, những suy nghĩ thiện ấy khởi lên từ đâu? Cần nói rõ nguồn gốc của chúng. Thì trả lời rằng: 'chúng khởi lên từ Suy nghĩ'. Suy nghĩ nào? Suy nghĩ cũng có rất nhiều loại, nhiều dạng khác nhau. Suy nghĩ về sự từ bỏ, Suy nghĩ không có ác ý, Suy nghĩ không làm hại—những suy nghĩ thiện khởi lên từ đó.

Này thợ mộc, ở đâu những suy nghĩ thiện ấy chấm dứt hoàn toàn? Sự chấm dứt của chúng cũng đã được nói rõ. Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo nhờ sự lắng dịu (diệt / vūpasama) của việc chủ động hướng sự chú ý và nỗ lực duy trì sự chú ý (tầm và tứ / vitakkavicāra) [...lặp lại...] đạt đến và an trú trong Thiền-na thứ hai; chính tại nơi đây những suy nghĩ thiện ấy chấm dứt hoàn toàn.

Này thợ mộc, thực hành như thế nào là đi đúng hướng để chấm dứt những suy nghĩ thiện? Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện xấu ác chưa sinh thì không sinh khởi; khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều không thiện xấu ác đã sinh thì được từ bỏ [...lặp lại...] khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện chưa sinh thì được sinh khởi [...lặp lại...] khởi lên mong muốn, nỗ lực, khích lệ tinh tấn, nâng tâm lên, quyết tâm để những điều thiện đã sinh thì được duy trì, không mai một, được tăng trưởng, được phát triển rộng lớn, được tu tập và viên mãn. Này thợ mộc, thực hành như vậy là đi đúng hướng để chấm dứt những suy nghĩ thiện.

14. Này thợ mộc, Ta tuyên bố một người thành tựu mười Điều như nào là một sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, đạt đến điều thiện tối thượng, đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại?

1. Ở đây, này thợ mộc, tỳ-kheo thành tựu Nhìn nhận Thiện (chánh kiến / sammādiṭṭhi) của người đã hoàn tất tu học (vô học / asekha),
2. thành tựu Suy nghĩ Thiện (chánh tư duy / sammāsaṅkappa) của người đã hoàn tất tu học,
3. thành tựu Lời nói Thiện (chánh ngữ / sammāvācā) của người đã hoàn tất tu học,
4. thành tựu Hành động Thiện (chánh nghiệp / sammākammanta) của người đã hoàn tất tu học,
5. thành tựu Đời sống Thiện (chánh mạng / sammāājīva) của người đã hoàn tất tu học,
6. thành tựu Nỗ lực Thiện (chánh tinh tấn / sammāvāyāma) của người đã hoàn tất tu học,
7. thành tựu Chú ý quan sát Thiện (chánh niệm / sammāsati) của người đã hoàn tất tu học,
8. thành tựu Định Thiện (chánh định / sammāsamādhi) của người đã hoàn tất tu học,
9. thành tựu Hiểu biết Thiện (chánh trí / sammāñāṇa) của người đã hoàn tất tu học,
10. thành tựu Giải thoát Thiện (chánh giải thoát / sammāvimutti) của người đã hoàn tất tu học—này thợ mộc,

Ta tuyên bố một người thành tựu mười Điều này là một sa-môn đã hoàn thiện điều thiện, đạt đến điều thiện tối thượng, đạt đến đích cao nhất, không thể đánh bại."

Thế Tôn đã thuyết giảng như vậy. Thợ mộc Pañcakaṅga hoan hỷ, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.

Kết thúc Kinh Samaṇamuṇḍika, bài kinh thứ tám.