MN 15. KINH SUY NGẪM ĐỐI CHIẾU

(Anumānasutta)

Tôi đã nghe như vầy — một thời Tôn giả Mahāmoggallāna đang trú tại vùng Bhagga, ở núi Susumāragira, trong khu rừng Bhesakaḷā, nơi nuôi dưỡng nai. Tại đó, Tôn giả Mahāmoggallāna gọi các tỳ kheo: "Này các hiền giả tỳ kheo".

"Thưa hiền giả," các tỳ kheo ấy vâng đáp Tôn giả Mahāmoggallāna. Tôn giả Mahāmoggallāna nói như sau:

"Này các hiền giả, cho dù một tỳ kheo có thỉnh cầu rằng: 'Xin các tôn giả hãy góp ý cho tôi, tôi cần được các tôn giả góp ý', nhưng nếu vị ấy là người khó nói (khó dạy / dubbaco), mang trong mình những đặc tính khiến người khác khó góp ý (ác ngữ pháp / dovacassakaraṇehi dhammehi), thiếu kiên nhẫn, không đón nhận lời khuyên bảo một cách đúng đắn, thì các vị đồng tu sẽ nghĩ rằng không nên góp ý cho vị ấy, không nên khuyên bảo vị ấy, và không nên đặt niềm tin vào con người ấy.

Và này các hiền giả, thế nào là những đặc tính khiến người khác khó góp ý? Ở đây, này các hiền giả, tỳ kheo có mong muốn xấu xa (ác dục / pāpiccho), bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa (pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gato). Việc tỳ kheo có mong muốn xấu xa, bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo đề cao bản thân và hạ thấp người khác (tự khen chê người / attukkaṁsako paravambhī). Việc tỳ kheo đề cao bản thân và hạ thấp người khác — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo tức giận và bị cơn giận chi phối (phẫn nộ, bị phẫn nộ chi phối / kodhano kodhābhibhūto). Việc tỳ kheo tức giận và bị cơn giận chi phối — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo tức giận và sinh lòng oán hận (oán hận / upanāhī) vì tức giận. Việc tỳ kheo tức giận và sinh lòng oán hận vì tức giận — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo tức giận và sinh lòng cố chấp (cố chấp / abhisaṅgī) vì tức giận. Việc tỳ kheo tức giận và sinh lòng cố chấp vì tức giận — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo tức giận và thốt ra những lời nói giận dữ. Việc tỳ kheo tức giận và thốt ra những lời nói giận dữ — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại phản ứng chống đối (chống đối / paṭippharati) người góp ý. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại phản ứng chống đối người góp ý — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại mắng nhiếc (mắng nhiếc / apasādeti) người góp ý. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại mắng nhiếc người góp ý — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại bắt bẻ ngược lại (bắt bẻ lại / paccāropeti) người góp ý. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại bắt bẻ ngược lại người góp ý — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại lảng tránh sang chuyện khác, đánh trống lảng, và bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại lảng tránh sang chuyện khác, đánh trống lảng, và bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại không chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, lại không chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo che giấu lỗi lầm và có ác ý (phỉ báng, não hại / makkhī paḷāsī). Việc tỳ kheo che giấu lỗi lầm và có ác ý — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo ghen tị và keo kiệt (tật đố, xan tham / issukī maccharī). Việc tỳ kheo ghen tị và keo kiệt — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo dối trá và xảo quyệt (lừa đảo, xảo trá / saṭho māyāvī). Việc tỳ kheo dối trá và xảo quyệt — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cứng đầu và ngạo mạn (ngoan cố, ngã mạn / thaddho atimānī). Việc tỳ kheo cứng đầu và ngạo mạn — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo bám chặt vào quan điểm cá nhân, cố chấp và khó buông bỏ (chấp trước tự kiến, cố chấp, khó từ bỏ / sandiṭṭhiparāmāsī ādhānaggāhī duppaṭinissaggī). Việc tỳ kheo bám chặt vào quan điểm cá nhân, cố chấp và khó buông bỏ — đây cũng là một đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Này các hiền giả, đây được gọi là những đặc tính khiến người khác khó góp ý.

Này các hiền giả, cho dù một tỳ kheo không thỉnh cầu rằng: 'Xin các tôn giả hãy góp ý cho tôi, tôi cần được các tôn giả góp ý', nhưng nếu vị ấy là người dễ nói, mang trong mình những đặc tính dễ tiếp thu góp ý (thiện ngữ pháp / sovacassakaraṇehi dhammehi), kiên nhẫn, đón nhận lời khuyên bảo một cách đúng đắn, thì các vị đồng tu sẽ nghĩ rằng nên góp ý cho vị ấy, nên khuyên bảo vị ấy, và nên đặt niềm tin vào con người ấy.

Và này các hiền giả, thế nào là những đặc tính dễ tiếp thu góp ý? Ở đây, này các hiền giả, tỳ kheo không có mong muốn xấu xa, không bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa. Việc tỳ kheo không có mong muốn xấu xa, không bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không đề cao bản thân và hạ thấp người khác. Việc tỳ kheo không đề cao bản thân và hạ thấp người khác — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không tức giận và bị cơn giận chi phối. Việc tỳ kheo không tức giận và bị cơn giận chi phối — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không tức giận và không sinh lòng oán hận vì tức giận. Việc tỳ kheo không tức giận và không sinh lòng oán hận vì tức giận — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không tức giận và không sinh lòng cố chấp vì tức giận. Việc tỳ kheo không tức giận và không sinh lòng cố chấp vì tức giận — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không tức giận và không thốt ra những lời nói giận dữ. Việc tỳ kheo không tức giận và không thốt ra những lời nói giận dữ — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, không phản ứng chống đối người góp ý. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, không phản ứng chống đối người góp ý — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, không mắng nhiếc người góp ý. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, không mắng nhiếc người góp ý — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, không bắt bẻ ngược lại người góp ý. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, không bắt bẻ ngược lại người góp ý — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, không lảng tránh sang chuyện khác, không đánh trống lảng, và không bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, không lảng tránh sang chuyện khác, không đánh trống lảng, và không bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo khi được người khác góp ý, chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình. Việc tỳ kheo khi được người khác góp ý, chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không che giấu lỗi lầm và có ác ý. Việc tỳ kheo không che giấu lỗi lầm và có ác ý — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không ghen tị và keo kiệt. Việc tỳ kheo không ghen tị và keo kiệt — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không dối trá và xảo quyệt. Việc tỳ kheo không dối trá và xảo quyệt — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không cứng đầu và ngạo mạn. Việc tỳ kheo không cứng đầu và ngạo mạn — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo không bám chặt vào quan điểm cá nhân, không cố chấp và dễ dàng buông bỏ. Việc tỳ kheo không bám chặt vào quan điểm cá nhân, không cố chấp và dễ dàng buông bỏ — đây cũng là một đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Này các hiền giả, đây được gọi là những đặc tính dễ tiếp thu góp ý.

Ở đây, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình suy ngẫm đối chiếu (suy diễn / anuminitabbaṁ) với chính mình như sau: 'Người nào có mong muốn xấu xa, bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi có mong muốn xấu xa, bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không có mong muốn xấu xa, không bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa'.

'Người nào đề cao bản thân và hạ thấp người khác, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi đề cao bản thân và hạ thấp người khác, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không đề cao bản thân và hạ thấp người khác'.

'Người nào tức giận và bị cơn giận chi phối, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi tức giận và bị cơn giận chi phối, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không tức giận và bị cơn giận chi phối'.

'Người nào tức giận và sinh lòng oán hận vì tức giận, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi tức giận và sinh lòng oán hận vì tức giận, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không tức giận và không sinh lòng oán hận vì tức giận'.

'Người nào tức giận và sinh lòng cố chấp vì tức giận, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi tức giận và sinh lòng cố chấp vì tức giận, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không tức giận và không sinh lòng cố chấp vì tức giận'.

'Người nào tức giận và thốt ra những lời nói giận dữ, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi tức giận và thốt ra những lời nói giận dữ, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không tức giận và không thốt ra những lời nói giận dữ'.

'Người nào khi được người khác góp ý, lại phản ứng chống đối người góp ý, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi khi được người khác góp ý, lại phản ứng chống đối người góp ý, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Khi được người khác góp ý, tôi sẽ không phản ứng chống đối người góp ý'.

'Người nào khi được người khác góp ý, lại mắng nhiếc người góp ý, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi khi được người khác góp ý, lại mắng nhiếc người góp ý, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Khi được người khác góp ý, tôi sẽ không mắng nhiếc người góp ý'.

'Người nào khi được người khác góp ý, lại bắt bẻ ngược lại người góp ý, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi khi được người khác góp ý, lại bắt bẻ ngược lại người góp ý, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Khi được người khác góp ý, tôi sẽ không bắt bẻ ngược lại người góp ý'.

'Người nào khi được người khác góp ý, lại lảng tránh sang chuyện khác, đánh trống lảng, và bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi khi được người khác góp ý, lại lảng tránh sang chuyện khác, đánh trống lảng, và bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Khi được người khác góp ý, tôi sẽ không lảng tránh sang chuyện khác, không đánh trống lảng, và không bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối'.

'Người nào khi được người khác góp ý, lại không chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi khi được người khác góp ý, lại không chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Khi được người khác góp ý, tôi sẽ chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình'.

'Người nào che giấu lỗi lầm và có ác ý, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi che giấu lỗi lầm và có ác ý, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không che giấu lỗi lầm và có ác ý'.

'Người nào ghen tị và keo kiệt, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi ghen tị và keo kiệt, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không ghen tị và keo kiệt'.

'Người nào dối trá và xảo quyệt, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi dối trá và xảo quyệt, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không dối trá và xảo quyệt'.

'Người nào cứng đầu và ngạo mạn, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi cứng đầu và ngạo mạn, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không cứng đầu và ngạo mạn'.

'Người nào bám chặt vào quan điểm cá nhân, cố chấp và khó buông bỏ, người đó không đáng yêu, không làm tôi vừa ý; và nếu tôi bám chặt vào quan điểm cá nhân, cố chấp và khó buông bỏ, tôi cũng sẽ không đáng yêu, không làm người khác vừa ý'. Khi biết rõ như vậy, này các hiền giả, tỳ kheo cần khởi lên tâm niệm: 'Tôi sẽ không bám chặt vào quan điểm cá nhân, không cố chấp và dễ dàng buông bỏ'.

Tiếp theo, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình (quán sát / paccavekkhitabbaṁ) như sau: 'Ta có đang có mong muốn xấu xa, bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang có mong muốn xấu xa, bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ (đoạn trừ / pahānāya) chính những điều xấu xa và không thiện (ác, bất thiện pháp / pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ) đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không có mong muốn xấu xa, không bị chi phối bởi những mong muốn xấu xa', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan (hỷ / pīti) và thanh thản (duyệt / pāmojja) đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện (thiện pháp / kusalesu dhammesu).

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang đề cao bản thân và hạ thấp người khác hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang đề cao bản thân và hạ thấp người khác', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không đề cao bản thân và hạ thấp người khác', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang tức giận và bị cơn giận chi phối hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang tức giận và bị cơn giận chi phối', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không tức giận và bị cơn giận chi phối', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang tức giận và sinh lòng oán hận vì tức giận hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang tức giận và sinh lòng oán hận vì tức giận', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không tức giận và không sinh lòng oán hận vì tức giận', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang tức giận và sinh lòng cố chấp vì tức giận hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang tức giận và sinh lòng cố chấp vì tức giận', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không tức giận và không sinh lòng cố chấp vì tức giận', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang tức giận và thốt ra những lời nói giận dữ hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang tức giận và thốt ra những lời nói giận dữ', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không tức giận và không thốt ra những lời nói giận dữ', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang khi được người khác góp ý, lại phản ứng chống đối người góp ý hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang khi được người khác góp ý, lại phản ứng chống đối người góp ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không khi được người khác góp ý, lại phản ứng chống đối người góp ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang khi được người khác góp ý, lại mắng nhiếc người góp ý hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang khi được người khác góp ý, lại mắng nhiếc người góp ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không khi được người khác góp ý, lại mắng nhiếc người góp ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang khi được người khác góp ý, lại bắt bẻ ngược lại người góp ý hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang khi được người khác góp ý, lại bắt bẻ ngược lại người góp ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không khi được người khác góp ý, lại bắt bẻ ngược lại người góp ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang khi được người khác góp ý, lại lảng tránh sang chuyện khác, đánh trống lảng, và bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang khi được người khác góp ý, lại lảng tránh sang chuyện khác, đánh trống lảng, và bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không khi được người khác góp ý, lại lảng tránh sang chuyện khác, không đánh trống lảng, và không bộc lộ sự tức giận, bất mãn cùng thái độ chống đối', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang khi được người khác góp ý, lại không chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang khi được người khác góp ý, lại không chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta khi được người khác góp ý, chịu giải thích rõ ràng hành vi của mình', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang che giấu lỗi lầm và có ác ý hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang che giấu lỗi lầm và có ác ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không che giấu lỗi lầm và có ác ý', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang ghen tị và keo kiệt hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang ghen tị và keo kiệt', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không ghen tị và keo kiệt', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang dối trá và xảo quyệt hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang dối trá và xảo quyệt', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không dối trá và xảo quyệt', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang cứng đầu và ngạo mạn hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang cứng đầu và ngạo mạn', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không cứng đầu và ngạo mạn', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Lại nữa, này các hiền giả, tỳ kheo cần tự mình tự quan sát lại mình như sau: 'Ta có đang bám chặt vào quan điểm cá nhân, cố chấp và khó buông bỏ hay không?'. Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta đang bám chặt vào quan điểm cá nhân, cố chấp và khó buông bỏ', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ chính những điều xấu xa và không thiện đó. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình biết rõ rằng: 'Ta không bám chặt vào quan điểm cá nhân, không cố chấp và dễ dàng buông bỏ', thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình nhận thấy tất cả những điều xấu xa và không thiện này vẫn chưa được từ bỏ trong chính mình, thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ tất cả những điều xấu xa và không thiện này. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình nhận thấy tất cả những điều xấu xa và không thiện này đã được từ bỏ trong chính mình, thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện.

Này các hiền giả, giống như một người phụ nữ hay người đàn ông, trẻ tuổi, thanh xuân, thích trang điểm, đang tự quan sát lại mình qua hình ảnh khuôn mặt mình trong một tấm gương sạch sẽ, sáng bóng, hoặc trong một bát nước trong vắt. Nếu người ấy thấy ở đó có bụi bẩn hay vết nhơ, người ấy sẽ nỗ lực để lau sạch chính bụi bẩn hay vết nhơ đó; nhưng nếu người ấy không thấy ở đó có bụi bẩn hay vết nhơ, người ấy sẽ hài lòng với điều đó: 'Thật là lợi ích cho ta, ta thật sạch sẽ'.

Cũng y như vậy, này các hiền giả, nếu tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình nhận thấy tất cả những điều xấu xa và không thiện này vẫn chưa được từ bỏ trong chính mình, thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần nỗ lực để từ bỏ tất cả những điều xấu xa và không thiện này. Nhưng nếu, này các hiền giả, tỳ kheo trong khi tự quan sát lại mình nhận thấy tất cả những điều xấu xa và không thiện này đã được từ bỏ trong chính mình, thì này các hiền giả, tỳ kheo ấy cần sống với niềm hân hoan và thanh thản đó, ngày đêm rèn luyện trong những điều thiện."

Tôn giả Mahāmoggallāna đã nói như vậy. Các tỳ kheo ấy hài lòng, vui mừng đón nhận lời dạy của Tôn giả Mahāmoggallāna.

Kinh Suy Lượng thứ năm đã kết thúc.