MN 14. TIỂU KINH KHỔ UẨN

(Cūḷadukkhakkhandhasutta)

Tôi đã nghe như vầy — Một thời Thế Tôn trú ở giữa những người Sakka, tại Kapilavatthu, trong khu vườn Nigrodha.

Khi ấy, Mahānāma người Sakka đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Mahānāma người Sakka thưa với Thế Tôn điều này: "Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã hiểu điều (pháp / dhamma) do Thế Tôn giảng như thế này: 'ám ảnh dễ chịu (tham / lobha) là trạng thái làm mờ đục (tùy phiền não / upakkilesa) của tâm, ám ảnh khó chịu (sân / dosa) là trạng thái làm mờ đục của tâm, Sự u mê (si / moha) là trạng thái làm mờ đục của tâm'. Mặc dù con hiểu điều do Thế Tôn giảng như vậy: 'ám ảnh dễ chịu là trạng thái làm mờ đục của tâm, ám ảnh khó chịu là trạng thái làm mờ đục của tâm, Sự u mê là trạng thái làm mờ đục của tâm', nhưng đôi khi những điều (pháp / dhammā) ám ảnh dễ chịu vẫn chiếm ngự tâm con, những điều ám ảnh khó chịu vẫn chiếm ngự tâm con, những điều Sự u mê vẫn chiếm ngự tâm con. Bạch Thế Tôn, con tự hỏi: 'Có điều (pháp / dhammo) nào bên trong con chưa được từ bỏ (đoạn trừ / appahīno), do nguyên nhân đó mà đôi khi những điều ám ảnh dễ chịu vẫn chiếm ngự tâm con, những điều ám ảnh khó chịu vẫn chiếm ngự tâm con, những điều Sự u mê vẫn chiếm ngự tâm con?'"

"Này Mahānāma, chính điều đó bên trong ông chưa được từ bỏ, do nguyên nhân đó mà đôi khi những điều ám ảnh dễ chịu vẫn chiếm ngự tâm ông, những điều ám ảnh khó chịu vẫn chiếm ngự tâm ông, những điều Sự u mê vẫn chiếm ngự tâm ông. Này Mahānāma, nếu điều đó bên trong ông đã được từ bỏ, ông đã không sống ở gia đình, không thụ hưởng các bản năng (dục / kāma). Nhưng này Mahānāma, chính vì điều đó bên trong ông chưa được từ bỏ, nên ông vẫn sống ở gia đình, vẫn thụ hưởng các bản năng.

'Các bản năng mang lại ít sự hấp dẫn (vị ngọt / assāda), nhiều đau khổ (khổ / dukkha), nhiều tuyệt vọng, hệ lụy (sự nguy hiểm / ādīnava) ở đây càng nhiều hơn' — Này Mahānāma, cho dù vị thánh đệ tử thấy rõ điều này bằng sự hiểu biết đúng đắn (chánh trí / sammappaññāya) đúng như bản chất thực tế (như thật / yathābhūtaṁ), nhưng nếu vị ấy không đạt được hân hoan và hạnh phúc (hỷ lạc / pītisukha) rời bỏ khỏi (ly / aññatreva) các bản năng, rời bỏ khỏi những điều không thiện (bất thiện pháp / akusalehi dhammehi), hoặc một trạng thái bình an hơn thế; thì vị ấy vẫn chưa thể không bị cuốn lôi về các bản năng. Này Mahānāma, khi nào vị thánh đệ tử thấy rõ: 'Các bản năng mang lại ít sự hấp dẫn, nhiều đau khổ, nhiều tuyệt vọng, hệ lụy ở đây càng nhiều hơn' — thấy rõ điều này bằng sự hiểu biết đúng đắn đúng như bản chất thực tế, và vị ấy đạt được hân hoan và hạnh phúc rời bỏ khỏi các bản năng, rời bỏ khỏi những điều không thiện, hoặc một trạng thái bình an hơn thế; thì khi đó vị ấy không còn bị cuốn lôi về các bản năng.

Này Mahānāma, trước khi giác ngộ, khi còn là Bồ-tát chưa giác ngộ trọn vẹn, ta cũng thấy rõ: 'Các bản năng mang lại ít sự hấp dẫn, nhiều đau khổ, nhiều tuyệt vọng, hệ lụy ở đây càng nhiều hơn' — ta thấy rõ điều này bằng sự hiểu biết đúng đắn đúng như bản chất thực tế, nhưng ta chưa đạt được hân hoan và hạnh phúc rời bỏ khỏi các bản năng, rời bỏ khỏi những điều không thiện, hoặc một trạng thái bình an hơn thế; nên ta tự nhận thấy mình vẫn chưa thể không bị cuốn lôi về các bản năng. Này Mahānāma, khi nào ta thấy rõ: 'Các bản năng mang lại ít sự hấp dẫn, nhiều đau khổ, nhiều tuyệt vọng, hệ lụy ở đây càng nhiều hơn' — ta thấy rõ điều này bằng sự hiểu biết đúng đắn đúng như bản chất thực tế, và ta đạt được hân hoan và hạnh phúc rời bỏ khỏi các bản năng, rời bỏ khỏi những điều không thiện, hoặc một trạng thái bình an hơn thế; thì khi đó ta tự nhận thấy mình không còn bị cuốn lôi về các bản năng.

Này Mahānāma, thế nào là sự hấp dẫn của các bản năng? Này Mahānāma, có năm sợi dây trói buộc của bản năng (ngũ dục / kāmaguṇā). Năm sợi dây nào? Những hình ảnh được nhận biết bởi 'cái biết' (thức tri / viññeyyā) của mắt, khả ái, đáng yêu, làm vừa lòng, có hình dáng dễ thương, đi kèm với bản năng, kích thích đắm nhiễm; những âm thanh được nhận biết bởi 'cái biết' của tai [...lặp lại...] những mùi được nhận biết bởi 'cái biết' của mũi [...lặp lại...] những vị được nhận biết bởi 'cái biết' của lưỡi [...lặp lại...] những xúc chạm được nhận biết bởi 'cái biết' của cơ thể, khả ái, đáng yêu, làm vừa lòng, có hình dáng dễ thương, đi kèm với bản năng, kích thích đắm nhiễm — Này Mahānāma, đây là năm sợi dây trói buộc của bản năng. Này Mahānāma, bất cứ hạnh phúc (lạc / sukha) và thanh thản (hỷ / somanassa) nào sinh ra Phụ thuộc (duyên / paṭicca) vào năm sợi dây trói buộc của bản năng này — đây là sự hấp dẫn của các bản năng.

Này Mahānāma, thế nào là hệ lụy của các bản năng? Ở đây, này Mahānāma, người thiện nam tử kiếm sống bằng nghề nghiệp nào — dù là bằng nghề đếm ngón tay, tính toán, ước lượng, cày cấy, buôn bán, chăn bò, bắn cung, phục vụ hoàng gia, hay một nghề nghiệp nào khác — người ấy phải đối mặt với cái lạnh, đối mặt với cái nóng, bị tổn hại bởi sự xúc chạm của ruồi muỗi, gió, nắng, bò sát, và chết dần vì đói khát; này Mahānāma, đây là hệ lụy của các bản năng, một khối đau khổ có thể thấy ngay trong hiện tại, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Này Mahānāma, nếu người thiện nam tử ấy nỗ lực, cố gắng, phấn đấu như vậy mà tài sản không sinh ra, người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực, rơi vào Sự u mê và nghĩ rằng: 'Thật uổng công ta nỗ lực, thật vô ích ta phấn đấu'. Này Mahānāma, đây cũng là hệ lụy của các bản năng, một khối đau khổ có thể thấy ngay trong hiện tại, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Này Mahānāma, nếu người thiện nam tử ấy nỗ lực, cố gắng, phấn đấu như vậy mà tài sản sinh ra. Người ấy lại chịu đau khổ và ưu phiền (ưu / domanassa) trong việc bảo vệ những tài sản đó: 'Làm sao để tài sản của ta không bị vua chúa tịch thu, không bị trộm cướp lấy đi, không bị lửa thiêu rụi, không bị nước cuốn trôi, không bị những người thừa kế không đáng yêu chiếm đoạt'. Dù người ấy bảo vệ và gìn giữ như vậy, tài sản vẫn bị vua chúa tịch thu, hoặc bị trộm cướp lấy đi, hoặc bị lửa thiêu rụi, hoặc bị nước cuốn trôi, hoặc bị những người thừa kế không đáng yêu chiếm đoạt. Người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực, rơi vào Sự u mê và nghĩ rằng: 'Những gì từng là của ta, nay không còn nữa'. Này Mahānāma, đây cũng là hệ lụy của các bản năng, một khối đau khổ có thể thấy ngay trong hiện tại, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Lại nữa, này Mahānāma, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng, vua chúa tranh chấp với vua chúa, sát-đế-lỵ tranh chấp với sát-đế-lỵ, bà-la-môn tranh chấp với bà-la-môn, gia chủ tranh chấp với gia chủ, mẹ tranh chấp với con, con tranh chấp với mẹ, cha tranh chấp với con, con tranh chấp với cha, anh em tranh chấp với anh em, anh em tranh chấp với chị em, chị em tranh chấp với anh em, bạn bè tranh chấp với bạn bè. Khi đã rơi vào cãi vã, xung đột, tranh chấp ở đó, họ tấn công lẫn nhau bằng tay, tấn công bằng đất đá, tấn công bằng gậy gộc, tấn công bằng vũ khí. Ở đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu đau khổ gần như chết. Này Mahānāma, đây cũng là hệ lụy của các bản năng, một khối đau khổ có thể thấy ngay trong hiện tại, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Lại nữa, này Mahānāma, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng, họ cầm gươm và khiên, đeo cung tên, lao vào trận chiến hai bên dàn trận, giữa những mũi tên đang bắn ra, giữa những ngọn giáo đang phóng tới, giữa những thanh gươm đang vung lên chớp nhoáng. Ở đó, họ bị đâm bởi tên, bị đâm bởi giáo, bị chặt đầu bởi gươm. Ở đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu đau khổ gần như chết. Này Mahānāma, đây cũng là hệ lụy của các bản năng, một khối đau khổ có thể thấy ngay trong hiện tại, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Lại nữa, này Mahānāma, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng, họ cầm gươm và khiên, đeo cung tên, lao vào tấn công các thành lũy trát bùn ướt, giữa những mũi tên đang bắn ra, giữa những ngọn giáo đang phóng tới, giữa những thanh gươm đang vung lên chớp nhoáng. Ở đó, họ bị đâm bởi tên, bị đâm bởi giáo, bị dội phân bò, bị đè bẹp bởi sức nặng, bị chặt đầu bởi gươm. Ở đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu đau khổ gần như chết. Này Mahānāma, đây cũng là hệ lụy của các bản năng, một khối đau khổ có thể thấy ngay trong hiện tại, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Lại nữa, này Mahānāma, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng, họ cắt vách đào ngạch, cướp bóc của cải, tấn công nhà đơn độc, phục kích trên đường, đi lại với vợ người khác. Vua chúa bắt được người ấy và thi hành nhiều hình phạt tra tấn khác nhau — đánh bằng roi, đánh bằng gậy mây, đánh bằng gậy ngắn; chặt tay, chặt chân, chặt cả tay chân, xẻo tai, xẻo mũi, xẻo cả tai mũi; tra tấn bằng vạc cháo chua, cạo đầu hình vỏ ốc, nhét giẻ vào miệng như miệng La-hầu, quấn giẻ tẩm dầu đốt như vòng hoa lửa, đốt tay như ngọn đuốc, lột da cổ bện thành dây, lột da toàn thân, đóng cọc xuyên qua đầu gối, xẻo thịt bằng móc câu, cắt thịt bằng đồng tiền, xát kiềm vào vết thương, đóng cọc xoay tròn, đập nát xương như ghế rơm, dội dầu sôi, cho chó cắn xé, đóng cọc xuyên người khi còn sống, chặt đầu bằng gươm. Ở đó, họ đi đến cái chết, hoặc chịu đau khổ gần như chết. Này Mahānāma, đây cũng là hệ lụy của các bản năng, một khối đau khổ có thể thấy ngay trong hiện tại, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Lại nữa, này Mahānāma, có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng, họ hành động sai trái bằng thân, hành động sai trái bằng lời nói, hành động sai trái bằng ý nghĩ. Do hành động sai trái bằng thân, hành động sai trái bằng lời nói, hành động sai trái bằng ý nghĩ, sau khi cơ thể tan rã, sau khi chết, họ tái sinh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này Mahānāma, đây là hệ lụy của các bản năng trong tương lai, một khối đau khổ có nguyên nhân từ bản năng, có nguồn gốc từ bản năng, có lý do từ bản năng, hoàn toàn do bản năng.

Này Mahānāma, một thời ta trú ở Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa. Lúc bấy giờ, có nhiều tu sĩ Nigaṇṭha (Ni-kiền-tử / nigaṇṭhā) ở sườn núi Isigili, tại tảng đá Đen, đang đứng thẳng, từ chối chỗ ngồi, trải nghiệm những cảm giác (thọ / vedanā) đau khổ do tự ép xác, dữ dội, khốc liệt, cay đắng.

Khi ấy, này Mahānāma, vào buổi chiều, sau khi xuất định, ta đi đến sườn núi Isigili, tại tảng đá Đen, nơi các tu sĩ Nigaṇṭha đang ở; sau khi đến, ta nói với các tu sĩ Nigaṇṭha điều này: 'Này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, tại sao các vị lại đứng thẳng, từ chối chỗ ngồi, trải nghiệm những cảm giác đau khổ do tự ép xác, dữ dội, khốc liệt, cay đắng?'

Được hỏi như vậy, này Mahānāma, các tu sĩ Nigaṇṭha nói với ta điều này: 'Này hiền giả, Nigaṇṭha Nāṭaputta là người biết tất cả, thấy tất cả (toàn tri toàn kiến / sabbaññū sabbadassāvī), tuyên bố có hiểu biết và thấy rõ bản chất (tri kiến / ñāṇadassanaṁ) không dư sót rằng: "Dù tôi đang đi hay đang đứng, đang ngủ hay đang thức, hiểu biết và thấy rõ bản chất luôn luôn được thiết lập liên tục".

Vị ấy nói như thế này: "Này các Nigaṇṭha, các vị đã làm hành động ác trong quá khứ, hãy làm hao mòn nó bằng sự khổ hạnh cay đắng này; còn việc hiện tại các vị bảo vệ bằng thân, bảo vệ bằng lời nói, bảo vệ bằng ý nghĩ, đó là không làm hành động ác trong tương lai; như vậy, nhờ thiêu đốt các hành động cũ bằng khổ hạnh, nhờ không tạo ra các hành động mới, nên không có dòng chảy vào tương lai; do không có dòng chảy vào tương lai, dẫn đến sự cạn kiệt hành động (nghiệp tận / kammakkhayo); do sự cạn kiệt hành động, đau khổ cạn kiệt; do đau khổ cạn kiệt, cảm giác cạn kiệt; do cảm giác cạn kiệt, mọi đau khổ sẽ bị hao mòn hoàn toàn". Điều đó làm chúng tôi hài lòng và chấp nhận, do đó chúng tôi hoan hỷ.'

Được nói như vậy, này Mahānāma, ta nói với các tu sĩ Nigaṇṭha điều này: 'Nhưng này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, các vị có biết — chúng ta đã từng tồn tại trong quá khứ hay không từng tồn tại?'

'Không, thưa hiền giả.'

'Nhưng này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, các vị có biết — chúng ta đã từng làm hành động ác trong quá khứ hay không từng làm?'

'Không, thưa hiền giả.'

'Nhưng này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, các vị có biết — chúng ta đã làm hành động ác loại này hay loại kia?'

'Không, thưa hiền giả.'

'Nhưng này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, các vị có biết — chừng này đau khổ đã bị hao mòn, hay chừng này đau khổ cần phải làm cho hao mòn, hay khi chừng này đau khổ bị hao mòn thì mọi đau khổ sẽ bị hao mòn hoàn toàn?'

'Không, thưa hiền giả.'

'Nhưng này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, các vị có biết — cách từ bỏ những điều không thiện, cách đạt được những điều thiện ngay trong thực tại này (hiện tại / diṭṭheva dhamme)?'

'Không, thưa hiền giả.'

'Như vậy, này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, các vị không biết — chúng ta đã từng tồn tại trong quá khứ hay không từng tồn tại; không biết — chúng ta đã từng làm hành động ác trong quá khứ hay không từng làm; không biết — chúng ta đã làm hành động ác loại này hay loại kia; không biết — chừng này đau khổ đã bị hao mòn, hay chừng này đau khổ cần phải làm cho hao mòn, hay khi chừng này đau khổ bị hao mòn thì mọi đau khổ sẽ bị hao mòn hoàn toàn. Các vị không biết — cách từ bỏ những điều không thiện, cách đạt được những điều thiện ngay trong thực tại này. Đã là như vậy, này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, chỉ những ai trên đời này là kẻ tàn nhẫn, tay vấy máu, làm ác nghiệp, khi tái sinh trong loài người mới xuất gia vào nhóm Nigaṇṭha.'

'Này hiền giả Gotama, hạnh phúc không thể đạt được thông qua hạnh phúc, hạnh phúc phải đạt được thông qua đau khổ; này hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể đạt được thông qua hạnh phúc, thì vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha đã đạt được hạnh phúc, vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha sẽ sống hạnh phúc hơn tôn giả Gotama.'

'Chắc chắn các tôn giả Nigaṇṭha đã thốt ra lời nói vội vàng, không suy xét kỹ: "Này hiền giả Gotama, hạnh phúc không thể đạt được thông qua hạnh phúc, hạnh phúc phải đạt được thông qua đau khổ; này hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể đạt được thông qua hạnh phúc, thì vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha đã đạt được hạnh phúc, vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha sẽ sống hạnh phúc hơn tôn giả Gotama". Nhưng chính ta mới là người cần được hỏi lại ở đây: "Giữa các tôn giả, ai sống hạnh phúc hơn, vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha hay tôn giả Gotama?"'

'Chắc chắn, thưa hiền giả Gotama, chúng tôi đã thốt ra lời nói vội vàng, không suy xét kỹ: "Này hiền giả Gotama, hạnh phúc không thể đạt được thông qua hạnh phúc, hạnh phúc phải đạt được thông qua đau khổ; này hiền giả Gotama, nếu hạnh phúc có thể đạt được thông qua hạnh phúc, thì vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha đã đạt được hạnh phúc, vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha sẽ sống hạnh phúc hơn tôn giả Gotama". Nhưng hãy gác chuyện đó lại, bây giờ chúng tôi xin hỏi tôn giả Gotama: "Giữa các tôn giả, ai sống hạnh phúc hơn, vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha hay tôn giả Gotama?"'

'Vậy thì này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, ta sẽ hỏi ngược lại các vị ở điểm này, nếu các vị thấy phù hợp thì hãy trả lời. Các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha nghĩ thế nào về điều này, liệu vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha có thể, không cử động cơ thể, không thốt ra lời nói, sống trải nghiệm hạnh phúc tuyệt đối trong bảy ngày đêm không?'

'Không, thưa hiền giả.'

'Các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha nghĩ thế nào về điều này, liệu vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha có thể, không cử động cơ thể, không thốt ra lời nói, sống trải nghiệm hạnh phúc tuyệt đối trong sáu ngày đêm [...lặp lại...] năm ngày đêm [...lặp lại...] bốn ngày đêm [...lặp lại...] ba ngày đêm [...lặp lại...] hai ngày đêm [...lặp lại...] một ngày đêm không?'

'Không, thưa hiền giả.'

'Này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, ta có thể không cử động cơ thể, không thốt ra lời nói, sống trải nghiệm hạnh phúc tuyệt đối trong một ngày đêm. Này các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha, ta có thể không cử động cơ thể, không thốt ra lời nói, sống trải nghiệm hạnh phúc tuyệt đối trong hai ngày đêm [...lặp lại...] ba ngày đêm [...lặp lại...] bốn ngày đêm [...lặp lại...] năm ngày đêm [...lặp lại...] sáu ngày đêm [...lặp lại...] bảy ngày đêm. Các hiền giả tu sĩ Nigaṇṭha nghĩ thế nào về điều này, đã là như vậy thì ai sống hạnh phúc hơn, vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha hay ta?'

'Đã là như vậy, tôn giả Gotama sống hạnh phúc hơn vua Seniya Bimbisāra của xứ Magadha.'

Thế Tôn nói như vậy. Mahānāma người Sakka hài lòng, vui mừng đón nhận lời Thế Tôn dạy.

Tiểu kinh Khổ uẩn thứ tư kết thúc.