MN 54. KINH POTALIYA

(Potaliyasutta) Bản tóm tắt→

1. Tôi đã nghe như vầy — một thời Thế Tôn đang lưu trú tại dân chúng Aṅguttarāpa, ở thị trấn của dân chúng Aṅguttarāpa tên là Āpaṇa.

2. Rồi Thế Tôn vào buổi sáng, mặc y, mang bát đi vào Āpaṇa để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Āpaṇa, ăn xong và trên đường trở về từ bữa ăn khất thực, Ngài đi đến một khu rừng nọ để nghỉ trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Ngài ngồi nghỉ trưa dưới gốc của một cây nọ.

3. Lúc bấy giờ, gia chủ Potaliya, mặc y phục chỉnh tề, che dù, mang giày, đang đi dạo và đi loanh quanh để thư giãn chân, đi đến khu rừng ấy; sau khi đến và đi sâu vào khu rừng, ông đi đến nơi Thế Tôn đang ở; sau khi đến, ông chào hỏi Thế Tôn. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi và thân hữu, ông đứng sang một bên. Khi gia chủ Potaliya đang đứng một bên, Thế Tôn nói với ông điều này: “Này gia chủ, có những chỗ ngồi; nếu muốn, ông hãy ngồi xuống.”

Khi được nói như vậy, gia chủ Potaliya nghĩ: “Sa-môn Gotama gọi ta bằng từ ‘gia chủ’”, ông trở nên tức giận, không hài lòng và giữ im lặng.

Lần thứ hai, Thế Tôn […lặp lại…] Lần thứ ba, Thế Tôn nói với gia chủ Potaliya điều này: “Này gia chủ, có những chỗ ngồi; nếu muốn, ông hãy ngồi xuống.”

Khi được nói như vậy, gia chủ Potaliya nghĩ: “Sa-môn Gotama gọi ta bằng từ ‘gia chủ’”, ông trở nên tức giận, không hài lòng và nói với Thế Tôn điều này: “Thưa tôn giả Gotama, điều này không phù hợp, điều này không đúng đắn, khi ngài gọi tôi bằng từ ‘gia chủ’.”

“Này gia chủ, ông có những biểu hiện, những đặc điểm, những dấu hiệu của một gia chủ.”

“Dù vậy, thưa tôn giả Gotama, tôi đã từ chối mọi công việc, tôi đã từ bỏ việc thế tục (đoạn tuyệt thế vụ / vohārasamuccheda).”

“Này gia chủ, ông đã từ chối mọi công việc, đã từ bỏ việc thế tục theo cách nào?”

“Ở đây, thưa tôn giả Gotama, bất cứ tài sản, ngũ cốc, bạc hay vàng nào tôi có, tôi đều đã giao lại làm tài sản thừa kế cho các con. Tại đó, tôi không khuyên bảo, không chê trách, tôi sống chỉ với thức ăn và y phục là mức tối đa. Thưa tôn giả Gotama, theo cách này, tôi đã từ chối mọi công việc, đã từ bỏ việc thế tục.”

“Này gia chủ, ông nói về việc từ bỏ việc thế tục theo một cách khác, nhưng sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh (trong giới luật bậc thánh / ariyassa vinaye) lại là một cách khác.”

“Thưa ngài, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh là như thế nào? Thưa ngài, thật tốt lành nếu Thế Tôn giảng dạy Giáo pháp (pháp / dhamma) cho tôi để tôi hiểu sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh là như thế nào.”

“Vậy thì, này gia chủ, hãy lắng nghe, suy nghĩ (tác ý / manasikāra) kỹ lưỡng, Ta sẽ nói.”

“Vâng, thưa ngài,” gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn.

4. Thế Tôn nói điều này:

MN 54. KINH POTALIYA

(Potaliya Sutta)

Như vầy tôi nghe.

Một thời Thế Tôn ở tại Anguttarapa. Apana là một thị trấn của Anguttarapa.

Rồi Thế Tôn buổi sáng đắp y, cầm y bát, vào Apana để khất thực. Sau khi đi khất thực, ăn xong, trên con đường khất thực trở về, Thế Tôn đi đến một khu rừng để nghỉ trưa. Sau khi đi sâu vào khu rừng ấy, Ngài ngồi dưới một gốc cây.

Gia chủ Potaliya, toàn thân mặc đồ đầy đủ, mang dù, đi dép, ngao du tản bộ khắp mọi nơi, và đi đến khu rừng ấy. Sau khi đi sâu vào (khu rừng), gia chủ Potaliya, đến chỗ Thế Tôn ở, sau khi đến nói lên với Thế Tôn những lời hỏi thăm, sau khi nói lên những lời hỏi thăm, thân hữu rồi đứng một bên. Thế Tôn nói với Gia chủ Potaliya đang đứng một bên:

– Này Gia chủ, có các chỗ ngồi. Nếu Ông muốn, hãy ngồi xuống.

Nghe nói vậy, gia chủ Potaliya nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi ta với danh từ Gia chủ”, nên phẫn nộ không hoan hỷ và đứng im. Lần thứ hai, Thế Tôn nói với Gia chủ Potaliya:

– Này Gia chủ, có các chỗ ngồi. Nếu Ông muốn, hãy ngồi xuống.

Lần thứ hai, gia chủ Potaliya nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi ta với danh từ Gia chủ”, nên phẫn nộ, không hoan hỷ và đứng im. Lần thứ ba, Thế Tôn nói với gia chủ Potaliya:

– Này Gia chủ, có các chỗ ngồi. Nếu Ông muốn, hãy ngồi xuống.

Nghe nói vậy, gia chủ Potaliya nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama gọi ta với danh từ Gia chủ”, nên phẫn nộ, không hoan hỷ, nói với Thế Tôn:

– Tôn giả Gotama, thật không thích đáng, không hợp lẽ, Tôn giả gọi tôi là Gia chủ.

– Này Gia chủ, nhưng hình dung của Ông, tướng mạo của ông, hình tướng của Ông giống như một gia chủ.

– Nhưng Tôn giả Gotama, tất cả nghiệp vụ đã được tôi từ bỏ, tất cả tục sự đã được tôi đoạn tận.

– Nhưng này Gia chủ, như thế nào tất cả nghiệp vụ đã được Ông từ bỏ, tất cả tục sự đã được Ông đoạn tận?

– Ở đây, này Tôn giả Gotama, tài sản, ngũ cốc, hay vàng bạc, tất cả đều giao cho các con tôi thừa hưởng. Ở đây, tôi không khuyên bảo, tôi không can gián; tôi sống với tối thiểu đồ ăn, đồ mặc. Như vậy, này Tôn giả Gotama, tất cả nghiệp vụ được tôi từ bỏ, tất cả tục sự được tôi đoạn tận.

– Này Gia chủ, sự đoạn tận các tục sự mà Ông nói khác với sự đoạn tận các tục sự trong giới luật của bậc Thánh.

– Bạch Thế Tôn, như thế nào là sự đoạn tận các tục sự trong giới luật của bậc Thánh? Bạch Thế Tôn, lành thay, nếu Thế Tôn thuyết pháp cho tôi về sự đoạn tận các tục sự trong giới luật của bậc Thánh.

– Này Gia chủ, hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

“Này gia chủ, có tám Điều (pháp / dhammā) này dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh. Tám điều nào? Sống theo không giết hại, từ bỏ việc giết hại ; sống theo ‘chỉ lấy những gì được cho’, từ bỏ việc lấy của không cho; sống theo nói lời chân thật, từ bỏ việc nói dối; sống theo nói lời không chia rẽ, từ bỏ nói lời chia rẽ ; sống theo ‘không tham lam bám víu’, từ bỏ sự tham lam bám víu; sống theo không chê bai tức giận, từ bỏ sự chê bai tức giận; sống theo không phẫn nộ bực tức, từ bỏ sự phẫn nộ bực tức; sống theo không ngạo mạn, sự ngạo mạn cần được từ bỏ. Này gia chủ, tám Điều này được nói một cách tóm tắt, chưa được phân tích chi tiết, dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh.”

5. “Thưa ngài, tám Điều này đã được Thế Tôn nói một cách tóm tắt, chưa được phân tích chi tiết, dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh. Thưa ngài, thật tốt lành nếu Thế Tôn vì lòng thương xót mà phân tích chi tiết tám Điều này cho tôi.”

“Vậy thì, này gia chủ, hãy lắng nghe, suy nghĩ kỹ lưỡng, Ta sẽ nói.”

“Vâng, thưa ngài,” gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

– Này Gia chủ, tám pháp này đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh. Thế nào là tám? Y cứ không sát sanh, sát sanh cần phải từ bỏ. Y cứ không lấy của không cho, lấy của không cho cần phải từ bỏ. Y cứ lời chân thật, nói láo cần phải từ bỏ. Y cứ không nói hai lưỡi, nói hai lưỡi cần phải từ bỏ. Y cứ không tham dục, tham dục cần phải từ bỏ. Y cứ không hủy báng sân hận, hủy báng sân hận cần phải từ bỏ. Y cứ không phẫn não, phẫn não cần phải từ bỏ. Y cứ không quá mạn, quá mạn cần phải từ bỏ. Này Gia chủ, tám pháp này được nói một cách vắn tắt, không được giải thích rộng rãi, đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh.

– Bạch Thế Tôn tám pháp này được Thế Tôn nói một cách vắn tắt, không được giải thích rộng rãi, đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh. Bạch Thế Tôn, lành thay nếu Thế Tôn vì lòng thương tưởng, giải thích rộng rãi tám pháp này.

– Này Gia chủ, vậy Ông hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

6. “'Sống theo ‘không giết hại’, từ bỏ việc giết hại” điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc (kiết sử / saṁyojana) ta thành kẻ giết hại, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người giết hại, chính ta cũng từ chê trách mình vì giết hại; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã giết hại; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân giết hại. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí (triền cái / nīvaraṇa), tức là việc giết hại. Và những nguồn ác (lậu hoặc / āsava) cùng sự bực dọc và nóng nảy (tuyệt vọng nhiệt não / vighātapariḷāhā) nào có thể sinh ra do nguyên nhân giết hại, đối với người tránh xa việc giết hại, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. 'Sống theo ‘không giết hại’, từ bỏ việc giết hại ’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

7. ‘Sống theo “chỉ lấy những gì được cho”, từ bỏ việc lấy của không cho’, điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ lấy của không cho, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người lấy của không cho, chính ta cũng từ chê trách mình vì lấy của không cho; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã lấy của không cho; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân lấy của không cho. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là việc lấy của không cho. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân lấy của không cho, đối với người tránh xa việc lấy của không cho, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. ‘Sống theo chỉ lấy những gì được cho, từ bỏ việc lấy của không cho’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

‘Sống theo nói lời chân thật, từ bỏ việc nói dối’, điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ nói dối, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người nói dối, chính ta cũng từ chê trách mình vì nói dối; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã nói dối; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân nói dối. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là việc nói dối. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân nói dối, đối với người tránh xa việc nói dối, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. ‘Sống theo nói lời chân thật, từ bỏ việc nói dối’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

‘Sống theo nói lời không chia rẽ, từ bỏ nói lời chia rẽ’, điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ nói lời chia rẽ, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người nói lời chia rẽ, chính ta cũng từ chê trách mình vì nói lời chia rẽ; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã nói lời chia rẽ; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân nói lời chia rẽ. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là lời nói chia rẽ. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân nói lời chia rẽ, đối với người tránh xa lời nói chia rẽ, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. 'Sống theo nói lời không chia rẽ, từ bỏ nói lời chia rẽ ’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

‘Sống theo không tham lam bám víu, từ bỏ sự tham lam bám víu’, điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ tham lam bám víu, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người tham lam bám víu, chính ta cũng từ chê trách mình vì tham lam bám víu; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã tham lam bám víu; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân tham lam bám víu. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự tham lam bám víu. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân tham lam bám víu, đối với người tránh xa sự tham lam bám víu, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. ‘Sống theo không tham lam bám víu, sự tham lam bám víu cần được từ bỏ’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

‘Sống theo không chê bai tức giận, từ bỏ sự chê bai tức giận’, điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ chê bai tức giận, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người chê bai tức giận, chính ta cũng từ chê trách mình vì chê bai tức giận; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã chê bai tức giận; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân chê bai tức giận. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự chê bai tức giận. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân chê bai tức giận, đối với người không chê bai tức giận, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. ‘Sống theo không chê bai tức giận, sự chê bai tức giận cần được từ bỏ’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

‘Sống theo không phẫn nộ bực tức, từ bỏ sự phẫn nộ bực tức’, điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ phẫn nộ bực tức, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người phẫn nộ bực tức, chính ta cũng từ chê trách mình vì phẫn nộ bực tức; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã phẫn nộ bực tức; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân phẫn nộ bực tức. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự phẫn nộ bực tức. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân phẫn nộ bực tức, đối với người không phẫn nộ bực tức, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. ‘Sống theo không phẫn nộ bực tức, sự phẫn nộ bực tức cần được từ bỏ’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

13. ‘Sống theo không ngạo mạn, từ bỏ sự ngạo mạn’, điều này được nói dựa vào điều gì? Ở đây, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Do nguyên nhân nào đó mà trói buộc ta thành kẻ ngạo mạn, ta thực hành để từ bỏ, cắt đứt những trói buộc ấy. Nếu ta là người ngạo mạn, chính ta cũng từ chê trách mình vì ngạo mạn; những người hiểu biết sau khi xem xét cũng sẽ khiển trách ta vì đã ngạo mạn; sau khi thân hoại mạng chung, một cõi xấu được chờ đợi vì nguyên nhân ngạo mạn. Chính điều này là trói buộc, điều này là điều làm mờ yếu tâm trí, tức là sự ngạo mạn. Và những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy nào có thể sinh ra do nguyên nhân ngạo mạn, đối với người không ngạo mạn, những nguồn ác cùng sự bực dọc và nóng nảy ấy không tồn tại’. ‘Sống theo không ngạo mạn, sự ngạo mạn cần được từ bỏ’ — điều đã được nói dựa trên điều này.

– Khi được nói: “Y cứ không sát sanh, sát sanh cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể sát sanh, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ của các kiết sử ấy. Nếu ta sát sanh, không những ta tự trách mắng ta vì duyên sát sanh, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng sẽ khiển trách ta vì duyên sát sanh; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên sát sanh. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự sát sanh này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não nào có thể khởi lên, do duyên sát sanh, đối với vị đã từ bỏ sát sanh, những lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không sát sanh cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không lấy của không cho, lấy của không cho cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể lấy của không cho, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta lấy của không cho, không những ta tự trách mắng ta vì duyên lấy của không cho, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng sẽ khiển trách ta vì duyên lấy của không cho; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên lấy của không cho. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự lấy của không cho này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não nào có thể khởi lên do duyên lấy của không cho, đối với vị đã từ bỏ lấy của không cho, những lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không lấy của không cho, lấy của không cho cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ lời chân thật, nói láo cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào, ta có thể nói láo, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta nói láo, không những ta tự trách mắng ta vì duyên nói láo, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng sẽ khiển trách ta vì duyên nói láo; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên nói láo. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính nói láo này. Những lậu hoặc phiền lao nhiệt não có thể khởi lên, do duyên nói láo, đối với vị đã từ bỏ nói láo, những lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ lời chân thật nói láo cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không nói hai lưỡi, nói hai lưỡi cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào, ta có thể nói hai lưỡi, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta nói hai lưỡi, không những ta tự trách mắng ta vì duyên nói hai lưỡi, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu cũng khiển trách ta vì duyên nói hai lưỡi, và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên nói hai lưỡi. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự nói hai lưỡi này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên nói hai lưỡi, đối với vị đã từ bỏ nói hai lưỡi, những lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không nói hai lưỡi, nói hai lưỡi cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không tham dục, tham dục cần phải từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào, ta có thể có tham dục, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta tham dục, không những ta tự trách mắng ta vì duyên tham dục, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu cũng khiển trách ta vì duyên tham dục; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên tham dục. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự tham dục này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên tham dục, đối với vị đã từ bỏ tham dục, các lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không tham dục, tham dục cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không hủy báng sân hận, hủy báng sân hận cần được từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Ở đây, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể hủy báng sân hận, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta hủy báng sân hận, không những ta tự trách mắng ta vì duyên hủy báng, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng khiển trách ta vì duyên hủy báng sân hận; và sau khi thân hoại mạng chung ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên hủy báng sân hận. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự hủy báng sân hận này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên hủy báng sân hận, đối với vị đã từ bỏ hủy báng sân hận các lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không hủy báng sân hận, hủy báng sân hận cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không phẫn não, phẫn não cần được từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có thể có phẫn não, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta có phẫn não, không những ta tự trách mắng ta vì duyên phẫn não, các bậc có trí, sau khi tìm hiểu, cũng khiển trách ta vì duyên phẫn não; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta vì duyên phẫn não. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự phẫn nào này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên phẫn não, đối với vị đã từ bỏ phẫn não, các lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không phẫn não, phẫn não cần được từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

Khi được nói: “Y cứ không quá mạn, quá mạn cần được từ bỏ”, do duyên gì, lời nói như vậy được nói lên? Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Do nhơn những kiết sử nào ta có quá mạn, ta đoạn tận, thành tựu sự từ bỏ các kiết sử ấy. Nếu ta có quá mạn, không những ta tự trách mắng ta vì duyên quá mạn, các bậc có trí sau khi tìm hiểu, cũng khiển trách ta vì duyên quá mạn; và sau khi thân hoại mạng chung, ác thú sẽ chờ đợi ta, vì duyên quá mạn. Thật là một kiết sử, thật là một triền cái, chính sự quá mạn này. Những lậu hoặc, phiền lao nhiệt não có thể khởi lên do duyên quá mạn, đối với vị đã từ bỏ quá mạn, các lậu hoặc phiền lao nhiệt não như vậy không còn nữa”. “Y cứ không quá mạn, quá mạn cần phải từ bỏ”, do duyên như vậy, lời nói như vậy được nói lên.

14. Này gia chủ, tám Điều này đã được nói một cách tóm tắt, được phân tích chi tiết, dẫn đến sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh; nhưng cho đến chừng đó, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh vẫn chưa hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách."

“Thưa ngài, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách là như thế nào? Thưa ngài, thật tốt lành nếu Thế Tôn giảng dạy Giáo pháp cho tôi để tôi hiểu sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách là như thế nào.”

“Vậy thì, này gia chủ, hãy lắng nghe, suy nghĩ kỹ lưỡng, Ta sẽ nói.”

“Vâng, thưa ngài,” gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

1. Lời Bàn Về Sự Nguy Hiểm Của Bản Năng

(Kāmādīnavakathā)

15. “Này gia chủ, ví như một con chó bị đói khát và suy nhược đang đứng chầu chực bên thớt của người đồ tể. Một người đồ tể khéo léo hoặc người học việc của đồ tể ném cho nó một khúc xương đã được lóc sạch, lóc nhẵn, không còn thịt, chỉ dính máu. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, liệu con chó ấy gặm khúc xương đã được lóc sạch, lóc nhẵn, không còn thịt, chỉ dính máu đó, có thể xua tan được sự đói khát và suy nhược không?”

“Thưa ngài, không thể được.” “Nguyên nhân vì sao?” “Thưa ngài, vì đó chỉ là một khúc xương đã được lóc sạch, lóc nhẵn, không còn thịt, chỉ dính máu. Con chó ấy chỉ chuốc lấy sự mệt mỏi và bực dọc mà thôi.”

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Bản năng (dục / kāmā) được Thế Tôn ví như khúc xương khô, có nhiều đau khổ (khổ / dukkha), nhiều bực tức, sự nguy hiểm (nguy hiểm / ādīnava) ở đây càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn, vị ấy tránh xa sự bình thản (xả / upekkhā) dựa trên sự đa dạng, liên hệ đến sự đa dạng; và vị ấy rèn luyện sự bình thản dựa trên sự đồng nhất, liên hệ đến sự đồng nhất, nơi mà mọi sự bám giữ (chấp thủ / upādāna) vào mồi nhử thế gian bị làm ngưng (diệt / nirujjhati) không còn dư tàn.

16. Này gia chủ, ví như một con kền kền, con diều hâu hay con chim ưng quắp một miếng thịt bay lên. Các con kền kền, diều hâu hay chim ưng khác cứ bay theo, bay theo để mổ xẻ, giằng xé nó. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, nếu con kền kền, diều hâu hay chim ưng đó không nhanh chóng nhả miếng thịt ấy ra, nó có thể vì nguyên nhân đó mà đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết không?"

“Thưa ngài, đúng vậy.”

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Bản năng được Thế Tôn ví như miếng thịt, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn, vị ấy rời bỏ tâm bình thản đa dạng ((xả đa dạng/upekkhā nānattā), liên hệ đến sự đa dạng; và vị ấy rèn luyện sự tâm bình thản đồng nhất (xả đồng nhất/(upekkhā ekattā)) 1, liên hệ đến sự đồng nhất, nơi mà mọi sự bám giữ vào mồi nhử thế gian bị làm ngưng lại không còn dư tàn.

17. Này gia chủ, ví như một người cầm một ngọn đuốc cỏ đang cháy đi ngược chiều gió. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, nếu người đó không nhanh chóng vứt bỏ ngọn đuốc cỏ đang cháy ấy, ngọn đuốc cỏ đang cháy đó sẽ đốt cháy bàn tay, đốt cháy cánh tay, hoặc đốt cháy một bộ phận nào đó trên cơ thể, người đó có thể vì nguyên nhân đó mà đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết không?"

“Thưa ngài, đúng vậy.”

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Bản năng được Thế Tôn ví như ngọn đuốc cỏ, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn […lặp lại…] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

18. Này gia chủ, ví như một hố than hồng sâu hơn chiều cao một người, chứa đầy than hồng không có ngọn lửa, không có khói. Rồi một người đi đến, muốn sống, không muốn chết, muốn hạnh phúc, ghét đau khổ. Hai người đàn ông khỏe mạnh nắm lấy hai cánh tay người ấy và kéo đến hố than hồng. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, liệu người đó có vặn vẹo thân mình qua lại không?"

“Thưa ngài, đúng vậy.” “Nguyên nhân vì sao?” “Thưa ngài, vì người đó biết rằng: ‘Ta sẽ rơi vào hố than hồng này, và vì nguyên nhân đó ta sẽ đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết’.”

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Bản năng được Thế Tôn ví như hố than hồng, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn […lặp lại…] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

19. Này gia chủ, ví như một người thấy một giấc mơ về những khu vườn xinh đẹp, những khu rừng xinh đẹp, những vùng đất xinh đẹp, những hồ sen xinh đẹp. Khi tỉnh dậy, người ấy không thấy gì cả.

Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Bản năng được Thế Tôn ví như giấc mơ, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.’ […lặp lại…] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

20. Này gia chủ, ví như một người mượn tài sản của người khác, mượn một cỗ xe sang trọng hay đôi khuyên tai nạm ngọc quý. Người ấy được bao quanh, được trang hoàng bởi những tài sản vay mượn đó và đi vào chợ. Mọi người thấy người ấy liền nói: ‘Thật là một người giàu có, những người giàu có hưởng thụ tài sản như thế này đây’. Rồi những người chủ thực sự, hễ thấy người ấy ở đâu, họ liền lấy lại đồ của mình ở đó. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, liệu người đó có bị thay đổi thái độ không?"

“Thưa ngài, đúng vậy.” “Nguyên nhân vì sao?” “Thưa ngài, vì những người chủ đã lấy lại đồ của họ.”

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Bản năng được Thế Tôn ví như tài sản vay mượn, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.’ […lặp lại…] vị ấy rèn luyện sự bình thản ấy.

21. Này gia chủ, ví như không xa một ngôi làng hay thị trấn có một khu rừng rậm rạp. Ở đó có một cây đang ra quả chín và quả non, nhưng không có quả nào rụng xuống đất. Rồi một người đi đến, muốn tìm quả, tìm kiếm quả, đang đi tìm quả. Người ấy đi sâu vào khu rừng, thấy cây đó có quả chín và quả non. Người ấy nghĩ: ‘Cây này có quả chín và quả non, nhưng không có quả nào rụng xuống đất. Ta biết cách trèo cây. Hay là ta trèo lên cây này, ăn cho thỏa thích và cất đầy quả vào túi áo’. Người ấy trèo lên cây, ăn cho thỏa thích và cất đầy quả vào túi áo. Rồi một người thứ hai đi đến, muốn tìm quả, tìm kiếm quả, đang đi tìm quả, mang theo một cái rìu sắc. Người ấy đi vào khu rừng, thấy cái cây đó với quả chín và quả non. Người ấy nghĩ: ‘Cây này có quả chín và quả non, nhưng không có quả nào rụng xuống đất. Ta không biết cách trèo cây. Hay là ta chặt cây này từ gốc, ăn cho thỏa thích và cất đầy quả vào túi áo’. Người ấy liền chặt cây từ gốc. Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, người đầu tiên đã trèo lên cây kia, nếu người đó không nhanh chóng trèo xuống, khi cây đổ xuống, nó sẽ làm gãy tay, gãy chân, hoặc gãy một bộ phận nào đó trên cơ thể, người đó có thể vì nguyên nhân đó mà đi đến cái chết hoặc chịu đau khổ gần như chết không?"

“Thưa ngài, đúng vậy.”

"Cũng vậy, này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh suy xét như sau: ‘Bản năng được Thế Tôn ví như trái chín cây trên cây, có nhiều đau khổ, nhiều bực tức, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.’ Sau khi thấy điều này đúng như thật bằng trí tuệ đúng đắn, vị ấy tránh xa sự tâm bình thản đa dạng, liên hệ đến sự đa dạng; vị ấy rèn luyện sự tâm bình thản đồng nhất, liên hệ đến sự đồng nhất, nơi mà mọi sự bám giữ vào mồi nhử của thế gian bị làm ngưng không còn dư tàn.

Này Gia chủ, tám pháp được nói lên vắn tắt và được giải thích rộng rãi này, đưa đến sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh, nhưng thật sự chưa phải là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh.

– Bạch Thế Tôn, như thế nào là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh? Lành thay, bạch Thế Tôn, nếu Thế Tôn thuyết pháp cho con như thế nào là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ, toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh.

– Này Gia chủ, vậy Ông hãy nghe và khéo tác ý, Ta sẽ giảng.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

Gia chủ Potaliya vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn thuyết giảng như sau:

– Này Gia chủ, ví như có con chó đói lả, suy nhược, đi đến một lò thịt giết bò. Ở đây, có người giết bò thiện xảo hay người đệ tử quăng cho nó một khúc xương, khéo lóc, tận lóc, không có thịt, chỉ có dính máu. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Con chó ấy, khi gặm khúc xương ấy, khéo lóc, tận lóc, không có thịt, chỉ có dính máu có thể đoạn trừ được đói lả suy nhược của nó không?

– Bạch Thế Tôn, không. Vì sao vậy? Với khúc xương khéo lóc, tận lóc, không có thịt, chỉ có dính máu ấy, bạch Thế Tôn, con chó kia chỉ có mệt nhọc khốn khổ mà thôi.

– Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như khúc xương, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ, sau khi từ bỏ loại xả thuộc loại đa chủng, y cứ đa chủng, đối với loại xả thuộc loại nhứt chủng, y cứ nhất chủng, ở đây, mọi chấp thủ đối với thế vật được đoạn trừ hoàn toàn, không có dư tàn, vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như con chim kên, con chim diều hâu, hay con chim ưng giành được miếng thịt liền bay bổng lên; các con chim kên khác, chim diều hâu khác, hay chim ưng khác bay đuổi theo, đuổi sát theo giành giựt xé nát miếng thịt ấy. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Nếu con chim kên, chim diều hâu hay chim ưng ấy không vứt bỏ ngay miếng thịt ấy, nó có thể do nhân duyên ấy, đi đến chết hay đi đến khổ gần như chết không?

– Thưa có, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như miếng thịt, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy, với chánh trí tuệ, sau khi từ bỏ loại xả thuộc loại đa chủng, y cứ đa chủng, đối với loại xả thuộc loại nhứt chủng, y cứ nhứt chủng, ở đây mọi chấp thủ đối với thế vật được đoạn trừ hoàn toàn, không có dư tàn, vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như một người cầm một bó đuốc cỏ đang cháy rực đi ngược gió. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào, nếu người ấy không vứt bỏ ngay bó đuốc ấy, bó đuốc cỏ đang cháy rực ấy có thể đốt cháy tay, hay đốt cháy cánh tay, hay đốt cháy một thân phần của người ấy, người ấy có thể do nhân duyên ấy, đi đến chết, hay đi đến khổ gần như chết không?

– Thưa có, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như bó đuốc cỏ, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy… (như trên)… với chánh trí tuệ, vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như một hố than hừng, sâu hơn thân người, đầy những than hừng, cháy không thành ngọn, cháy không thành khói, và một người đi đến muốn sống, muốn không chết, muốn lạc, né tránh khổ. Nhưng có hai nhà lực sĩ, nắm chặt hai cánh tay người ấy và lôi người ấy đến hố than hừng. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Người ấy có co rúm thân, vật qua vật lại phía này phía kia không?

– Bạch Thế Tôn, có. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì người ấy biết: "Nếu ta rơi vào hố than hừng này, do nhân duyên này, ta sẽ đi đến chết hay đau khổ gần như chết.

– Cũng vậy, này cư sĩ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như hố than hừng, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ… (như trên)… vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như có người nằm mộng, thấy vườn khả ái, rừng núi khả ái, đất đai khả ái, ao hồ khả ái; khi tỉnh dậy, người ấy không thấy gì cả. Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như một cơn mộng, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ,… (như trên)… vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như có người mượn tài vật cho mượn như xe cộ xứng đáng bậc sang trọng, các đồ châu báu trang sức mỹ diệu, và với những đồ vật vay mượn ấy, người ấy đi vào chợ phố, được (tôn trọng) đi trước, được nhiều người vây quanh, và quần chúng thấy người ấy bèn nói: “Người này thật sự giàu sang, và người giàu sang hưởng thọ tài vật như vậy”. Nhưng những người chủ thấy người kia ở chỗ nào liền lấy lui những vật sở hữu của mình. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Có phải sự (trá hình) dị tính của người kia được chấm dứt ở đây?

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì những người chủ lấy lui những vật sở hữu của mình.

– Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như tài vật vay mượn, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với chánh trí tuệ… (như trên)… vị ấy tu tập loại xả như vậy.

Này Gia chủ, ví như gần thôn làng hay gần thị tứ có một nhóm rừng, ở đấy, có một cây đầy những trái chín, nhưng không có trái nào rơi xuống đất. Rồi một người đi đến, ước mong trái cây, tìm cầu trái cây, đi khắp đó đây để tìm trái cây. Người ấy đi sâu vào ngôi rừng ấy, thấy cây ấy đầy những trái chín. Người ấy có thể nghĩ như sau: "Cây này đầy những trái chín nhưng không có trái nào rơi xuống đất, nhưng ta biết leo cây. Vậy ta hãy leo lên cây ấy ăn cho thỏa thích và bọc đầy áo (để đem về). Rồi người ấy leo lên cây ấy, ăn cho thỏa thích và bọc đầy áo (để đem về). Rồi một người thứ hai đi đến, ước mong trái cây, tìm cầu trái cây, đi khắp đó đây để tìm trái cây, và tay mang một búa sắc bén. Người này đi sâu vào ngôi rừng ấy, thấy cây ấy đầy những trái chín. Người này có thể nghĩ như sau: “Cây này đầy những trái chín, nhưng không có trái nào rơi xuống đất. Nhưng ta không biết leo cây. Vậy ta hãy chặt cây này tận gốc, ăn cho thỏa thích, và bọc đầy áo (để đem về)”. Rồi người này chặt cây ấy tận gốc. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Nếu người kia không leo xuống thật mau, thời cây ấy khi rơi đổ xuống, sẽ làm cho người thứ nhất, hoặc bị gãy tay, hoặc bị gãy chân, hoặc bị gãy một phần thân nào. Và do nhân duyên ấy, sẽ bị chết hay đi đến đau khổ gần như chết.

– Thưa vâng, bạch Thế Tôn.

– Cũng vậy, này Gia chủ, vị Thánh đệ tử suy nghĩ như sau: “Thế Tôn đã nói, dục được ví như cây có trái, khổ nhiều, não nhiều, tai họa ở đây càng nhiều hơn”. Sau khi thấy như chân như vậy với trí tuệ, sau khi từ bỏ loại xả thuộc loại đa chủng, y cứ đa chủng, đối với loại xả thuộc loại nhứt chủng, y cứ nhứt chủng, ở đây mọi chấp thủ đối với thế vật được đoạn trừ hoàn toàn, không có dư tàn, vị ấy tu tập loại xả như vậy.

22. Này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự quan sát được thanh tịnh tối thương nhờ tâm bình thản (xả niệm thanh tịnh/anuttaraṁ upekkhāsatipārisuddhi), nhớ lại nhiều kiếp sống quá khứ (túc mạng / pubbenivāsa), một kiếp, hai kiếp […lặp lại…] vị ấy nhớ lại nhiều kiếp sống quá khứ cùng với các đặc điểm và chi tiết.

23. Này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự quan sát được thanh tịnh tối thương nhờ tâm bình thản, với mắt thần (thiên nhãn / dibbena cakkhunā) thanh tịnh siêu nhiên, vị ấy thấy chúng sinh chết đi và tái sinh, thấp hèn và cao quý, xinh đẹp và xấu xí, hạnh phúc và đau khổ […lặp lại…] vị ấy biết rõ chúng sinh đi theo nghiệp của mình.

24. Này gia chủ, vị đệ tử của bậc thánh ấy, dựa vào sự quan sát được thanh tịnh tối thương nhờ tâm bình thản, do sự cạn kiệt của các nguồn ác, vị ấy tự mình trực tiếp chứng nghiệm (chứng ngộ / sacchikatvā), đạt được và an trú ngay trong hiện tại tâm được giải thoát (tâm giải thoát / cetovimutti), giải thoát bằng trí tuệ (tuệ giải thoát / paññāvimutti) không còn nguồn ác (vô lậu / anāsava).

25. Này gia chủ, cho đến mức độ này, sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh mới hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách.

Này gia chủ, ông nghĩ thế nào, so với sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách, ông có thấy sự từ bỏ việc thế tục như vậy nơi chính mình không?"

"Thưa ngài, tôi là ai, và sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách là gì? Thưa ngài, tôi còn cách rất xa sự từ bỏ việc thế tục trong kỷ luật của bậc thánh hoàn toàn trọn vẹn về mọi mặt, theo mọi cách. Thưa ngài, trước đây, đối với những du sĩ ngoại đạo giống như những con ngựa tồi, chúng tôi lại nghĩ họ là những con ngựa tốt; đối với những người giống như ngựa tồi, chúng tôi lại cho họ ăn thức ăn của ngựa tốt, chúng tôi lại đặt họ vào vị trí của ngựa tốt. Còn đối với các tỳ kheo giống như những con ngựa tốt, thưa ngài, chúng tôi lại nghĩ họ là những con ngựa tồi; đối với những người giống như ngựa tốt, chúng tôi lại cho họ ăn thức ăn của ngựa tồi, chúng tôi lại đặt họ vào vị trí của ngựa tồi. Nhưng từ nay trở đi, thưa ngài, đối với những du sĩ ngoại đạo giống như những con ngựa tồi, chúng tôi sẽ biết họ là những con ngựa tồi; đối với những người giống như ngựa tồi, chúng tôi sẽ cho họ ăn thức ăn của ngựa tồi, chúng tôi sẽ đặt họ vào vị trí của ngựa tồi. Còn đối với các tỳ kheo giống như những con ngựa tốt, thưa ngài, chúng tôi sẽ biết họ là những con ngựa tốt; đối với những người giống như ngựa tốt, chúng tôi sẽ cho họ ăn thức ăn của ngựa tốt, chúng tôi sẽ đặt họ vào vị trí của ngựa tốt. Thưa ngài, Thế Tôn thực sự đã khơi dậy trong tôi tình thương mến đối với các sa-môn, niềm tin tuyệt đối đối với các sa-môn, sự tôn kính đối với các sa-môn.

26. Thật tuyệt vời, thưa ngài! Thật tuyệt vời, thưa ngài! Thưa ngài, ví như người ta lật ngửa lại những gì bị úp sấp, mở phơi ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc, hay cầm ngọn đèn sáng mang vào bóng tối để những ai có mắt có thể thấy được hình ảnh; cũng vậy, Giáo pháp đã được Thế Tôn làm sáng tỏ qua nhiều phương tiện. Thưa ngài, tôi xin nương tựa Thế Tôn, nương tựa Giáo pháp và nương tựa hội chúng tỳ kheo. Xin Thế Tôn nhận tôi làm cư sĩ, đã nương tựa từ hôm nay cho đến trọn đời."

Kinh Potaliya kết thúc, là bài kinh thứ tư.

Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử ấy, sau khi thành tựu xả niệm thanh tịnh vô thượng này, nhớ đến các đời sống trước, như một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, hai mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều hoại kiếp, nhiều thành kiếp. Vị ấy nhớ rằng: “Tại chỗ kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi tại chỗ kia, ta được sanh ra tại chỗ nọ. Tại chỗ ấy, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, giai cấp như thế này, ăn uống như thế này, thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ đến mức như thế này. Sau khi chết tại chỗ nọ, ta được sanh ra ở đây”. Vị ấy nhớ đến nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết.

Này Gia chủ, vị Thánh đệ tử ấy sau khi thành tựu xả niệm thanh tịnh vô thượng này, với thiên nhãn thuần tịnh siêu nhân, thấy sự sống và chết của chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ. Vị ấy nghĩ rằng: "Thật sự những vị chúng sanh này thành tựu những ác hạnh về thân, thành tựu những ác hạnh về lời nói, thành tựu những ác hạnh về ý, phỉ báng các bậc Thánh, theo tà kiến, tạo các nghiệp theo tà kiến. Những người này, sau khi thân hoại mạng chung, phải sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những vị chúng sanh này thành tựu những thiện hạnh về thân, thành tựu những thiện hạnh về lời nói, thành tựu những thiện hạnh về ý, không phỉ báng các bậc Thánh, theo chánh kiến, tạo các nghiệp theo chánh kiến, những người này, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh lên các thiện thú, Thiên giới, trên đời này. Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy sự sống chết của chúng sanh. Vị ấy tuệ tri rõ rằng chúng sanh, người hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người may mắn kẻ bất hạnh đều do hạnh nghiệp của họ.

Này Gia chủ vị Thánh đệ tử ấy, sau khi thành tựu xả niệm thanh tịnh vô thượng này, và với các lậu hoặc được đoạn trừ, vị này với thượng trí, tự mình chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.

Này Gia chủ, cho đến như vậy là sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả sự tục sự trong giới luật bậc Thánh. Này Gia chủ, Ông nghĩ thế nào? Ông có thấy ở nơi Ông một sự đoạn tận tục sự như vậy, giống như sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh?

– Bạch Thế Tôn, con là ai mà có thể có sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh? Bạch Thế Tôn, con còn rất xa với sự đoạn tận toàn diện, toàn bộ và toàn mặt, tất cả tục sự trong giới luật bậc Thánh. Bạch Thế Tôn, xưa kia, đối với các vị Du sĩ không phải thù thắng, chúng con xem là thù thắng; dầu họ không thù thắng, chúng con cúng dường các món ăn thù thắng; dầu họ không thù thắng, chúng con mời họ ở trong những trú xứ thù thắng, Bạch Thế Tôn, còn đối với các Tỷ-kheo thù thắng, chúng con xem là không thù thắng; dầu các vị ấy thù thắng, chúng con cúng dường các món ăn không thù thắng; dầu các vị ấy thù thắng, chúng con mời các vị ấy ở trong các trú xứ không thù thắng. Nhưng nay, bạch Thế Tôn, đối với các Du sĩ không thù thắng, chúng con sẽ biết là không thù thắng; vì họ không thù thắng, chúng con sẽ cúng dường các món ăn không thù thắng,; vì họ không thù thắng chúng con sẽ mời họ ở trong các trú xứ không thù thắng. Còn đối với các Tỷ-kheo thù thắng, chúng con sẽ biết các vị ấy là thù thắng; vì các vị ấy thù thắng, chúng con sẽ cúng dường các món ăn thù thắng; vì các vị ấy thù thắng, chúng con sẽ mời các vị ấy ở trong các trú xứ thù thắng. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn thật sự đã gợi ở nơi con lòng ái kính Sa-môn đối với các vị Sa-môn, lòng tịnh tín Sa-môn đối với các Sa-môn, lòng tôn kính Sa-môn đối với các Sa-môn.

Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn ! Thật vi diệu thay, bạch Thế Tôn ! Như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho những người bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt có thể thấy sắc. Cũng vậy, Chánh pháp đã được Thế Tôn

dùng nhiều phương tiện trình bày, giải thích. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y chúng Tỷ-kheo Tăng. Mong Thế Tôn nhận con làm đệ tử; từ nay trở đi cho đến mạng chung, con trọn đời quy ngưỡng.

-ooOoo-